ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىنا قاتىستى, دەپ حابارلادى پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
وتىرىس بارىسىندا 2015 جىلعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قورىتىندىلارى شىعارىلىپ, ەكونوميكالىق ءوسىمدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى شارالار ايقىندالدى.
مەملەكەت باسشىسى 2016-2018 جىلدارعا ارنالعان داعدارىسقا قارسى ءىس-قيمىل جوسپارى اياسىنداعى نەگىزگى جۇمىس باعدارىنىڭ ءبىرى قارجى تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– ۇلتتىق بانك تەڭگەنىڭ ەركىن ايىرباس باعامى دەڭگەيىن ساقتاپ, باعامنىڭ كۇرت اۋىتقۋىنا جول بەرمەي جانە دوللارسىزداندىرۋدى جالعاستىرا وتىرىپ, ءتيىمدى اقشا-نەسيە ساياساتىن جۇرگىزۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس. بۇگىندە بانكتەردىڭ وتىمدىلىك الۋىنا شەكتەۋ جوق. ۇلتتىق بانك قازىرگى جاعدايدا دۇرىس ساياسات جۇرگىزىپ وتىر دەپ سانايمىن. قارجى احۋالىنا كۇن سايىن مونيتورينگ جاساۋدى جۇزەگە اسىرىپ, ۇكىمەتپەن بىرگە جەدەل شارالار قابىلداعان ءجون, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ «نۇرلى جول» جانە يندۋستريالاندىرۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ورىنداۋ, اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى باسىمدىعى بار جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ ارقىلى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, ەكونوميكانى ودان ءارى ارتاراپتاندىرۋعا ايرىقشا نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
قازاقستان پرەزيدەنتى قارجىلىق مۇمكىندىكتەردى, سونىڭ ىشىندە تەڭگەنىڭ ايىرباس باعامىن وزگەرتۋ ەسەبىنەن بولعان ۇنەمدەۋدى ەسكەرە وتىرىپ, تومەندەگىدەي باعىتتار بويىنشا داعدارىسقا قارسى قوسىمشا شارالارعا قاراجات ءبولۋ جونىندە شەشىم قابىلدانعانىنا نازار اۋداردى.
تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن جانداندىرۋ
سالانىڭ ودان ءارى دامۋىنا قولداۋ جاساۋ ءۇشىن «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن 2017 جىلى جۇزەگە اسىرۋعا جوسپارلانعان قاراجاتتى 2016 جىلعا اۋىستىرۋ ەسەبىنەن 360 ميلليارد تەڭگە ءبولۋ جونىندە تاپسىرما بەرىلدى.
وسى قاراجاتتىڭ 53 ميلليارد تەڭگەسى «بايتەرەك» حولدينگى جەلىسى ارقىلى جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن جالعاستىرۋعا, 149 ميلليارد تەڭگەسى نەسيەلىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا, سونىڭ ىشىندە 22 ميلليارد تەڭگە سالىمشىلاردى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار مەن «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» ارقىلى نەسيەلەۋگە باعىتتالادى. سونىمەن قاتار, جەكەمەنشىك قۇرىلىس كومپانيالارىن قولداۋ ءۇشىن «سامۇرىق-قازىنا» اق ارقىلى قايتارىمدى نەگىزدە 97 ميلليارد تەڭگە بولىنەدى. بۇل رەتتە قۇرىلىسشىلارعا قويىلاتىن تالاپتار بىرلەسىپ قارجىلاندىرۋدى, جەرى مەن جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارىنىڭ, جۇزەگە اسىرۋ ءىسىنىڭ بەكىتىلگەن باعاسىنىڭ بولۋىن قامتۋى ءتيىس ەكەندىگى اتاپ ءوتىلدى.
مەملەكەت باسشىسى جاپپاي تۇرعىن ءۇي سالىناتىن جاڭا اۋداندارعا ينفراقۇرىلىم تارتۋ ءۇشىن اكىمدىكتەر ارقىلى 61 ميلليارد تەڭگە بولىنەتىنىن ايتتى.
– بۇل جۇمىستاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى وسى قىزمەت جۇرگىزىلەتىن ءوڭىردىڭ اكىمدەرىنە تىكەلەي جۇكتەلەدى. باسپانا قۇنى الەۋمەتتىك سيپاتتا بولۋعا ءتيىس ەكەندىگىنە ايرىقشا نازار اۋدارعىم كەلەدى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى بۇل شارالار 2016 جىلى قوسىمشا 1,5 ميلليون شارشى مەتر تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋگە جانە ءىجو وسىمىنە ۇلەس قوسۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتتى.
ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى جۇزەگە
اسىرۋدى جەدەلدەتۋ
مەملەكەت باسشىسى 2016 جىلى «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا جوسپارلانعان, ۇلتتىق قور قاراجاتىنىڭ باعام ايىرماسى ەسەبىنەن قالىپتاسقان 194,5 ميلليارد تەڭگەنى ءبولۋدى تاپسىردى. وسى قاراجاتتىڭ 78 ميلليارد تەڭگەسى «نۇرلى جولدا» 2016 جىلعا قاراستىرىلعان ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى جەدەلدەتۋگە, سونىڭ 28 ميلليارد تەڭگەسى اپات جاعدايىنداعى مەكتەپتەردەن جانە ءۇش اۋىسىمدا وقىتۋدان 2017 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن تولىق ارىلۋ ءۇشىن 42 جاڭا مەكتەپتىڭ قۇرىلىسىن سالۋعا باعىتتالادى.
شاعىن جانە ورتا بيزنەستى, ەكونوميكانىڭ بازالىق سالالارىن قولداۋ
قازاقستان پرەزيدەنتى جەكە كومپانيالاردىڭ باسقارۋىنا بەرىلگەنگە دەيىن بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى سالىمشىلارىنىڭ قاراجاتتارىنىڭ ساقتالۋى مەن تابىستىلىعىن قامتاماسىز ەتۋدى, بوس زەينەتاقى جيناقتارىن 2016 جىلى 1 تريلليون 450 ميلليارد تەڭگە سوماسىندا بىرقاتار باعىتتار بويىنشا ينۆەستيتسيالاۋدى تاپسىردى. اتاپ ايتقاندا, 500 ميلليارد تەڭگە بجزق قاراجاتىنىڭ ارتاراپتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ازاماتتاردىڭ زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ تابىستىلىعىن ارتتىرۋ ماقساتىندا سىرتقى نارىقتاردا ينۆەستيتسيالاۋ ءۇشىن شەتەل ۆاليۋتاسىنا اۋىستىرۋعا باعىتتالادى.
سونداي-اق, 600 ميلليارد تەڭگە ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر مەن ۇلتتىق حولدينگتەردىڭ شارتتالعان وبليگاتسيالارىن قايتارىمدى نەگىزدە جانە زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ ساقتالۋى مەن تابىستىلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن نارىقتىق پايىزدىق مولشەرلەمە ارقىلى ساتىپ الۋعا جۇمسالادى. بۇدان ءارى اتالعان قاراجات ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى سەكتورلارىن ىنتالاندىرۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيالانادى. نەگىزى باعىتتاردىڭ قاتارىندا, بىرىنشىدەن, شاعىن جانە ورتا بيزنەس قاجەتتىلىكتەرىن اينالىم قاراجاتى ارقىلى شارتتىق نەگىزدە قارجىلاندىرۋ جانە قارىزدارىن قايتا قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى بار. بۇل كاسىپكەرلەردىڭ 700 جوباسىن قارجىلاندىرۋعا, 14 مىڭ جۇمىس ورنىن اشۋعا, 540 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمىن وتكىزۋگە جانە بيۋدجەتكە شامامەن 60 ميلليارد تەڭگە سالىق ءتۇسىمىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ەكىنشىدەن, قازاقستاننىڭ وڭتۇستىگىندەگى ەنەرگيا تاپشىلىعىن ازايتۋ ماقساتىندا «KEGOC» اق-تىڭ «سولتۇستىك-شىعىس-وڭتۇستىك» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋدى جەدەلدەتۋ. ۇشىنشىدەن, اوك-ءتىڭ باسىمدىعى بار جوبالارىن, سونىڭ ىشىندە ەت جانە ءسۇت ءوندىرۋ مەن وڭدەۋ جونىندەگى جوبالاردى قارجىلاندىرۋ. تورتىنشىدەن, 3456 اۋىلدىق ەلدى مەكەننىڭ كەڭجولاقتى ينتەرنەت جەلىسىنە قول جەتكىزۋىن قامتاماسىز ەتۋ.
حالىقتىڭ ىسكەرلىك بەلسەندىلىگىنە جانە جۇمىسپەن قامتىلۋىنا باسا نازار اۋدارۋ
نۇرسۇلتان نازارباەۆ الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ باسىمدىعى بار مىندەتى جۇمىس ورىندارىن ساقتاپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ بولىپ سانالاتىنىنا نازار اۋداردى. وسىعان بايلانىستى 2016 جىلى ۇكىمەتتىڭ ارناۋلى رەزەرۆىنەن قوسىمشا 100 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق قارجى ءبولۋ تاپسىرىلدى.
اتالعان قاراجاتتىڭ 63 ميلليارد تەڭگەسى ماڭىزى ارتتىرىلعان جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسىن جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالادى. ول 2009-2010 جىلداردىڭ جول كارتاسىنداعىداي الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق نىساندارىن جوندەۋ ءىسىن, شاعىن نەسيە بەرۋ اۋقىمىن ۇلعايتۋدى, جۇمىسشى جاستار ءۇشىن جاتاقحانالار سالۋدى, سونداي-اق, جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جۇمىس ورىندارىن ساقتاۋ جونىندەگى شىعىندارىن سۋبسيديالاۋ ءىسىن قامتيدى
– بۇل 60 مىڭعا جۋىق ادامدى جۇمىسپەن قامتۋعا, سونىڭ ىشىندە مىڭعا جۋىق ينفراقۇرىلىمدىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى 18 مىڭ جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
بۇدان بولەك, شاعىن جانە ورتا بيزنەس نىساندارىنا جەتىسپەي جاتقان ينفراقۇرىلىم جەلىسىن تارتۋ ءۇشىن «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا قوسىمشا 15 ميلليارد تەڭگە بولۋگە تاپسىرما بەرىلدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى داعدارىس ۋاقىتىندا وتاندىق ەكونوميكانى قولداۋعا ەلەۋلى قاراجاتتىڭ ءبولىنۋى ۇلتتىق قوردى دەر كەزىندە قۇرۋدىڭ, زەينەتاقى جۇيەسىن جانە جالپى ەكونوميكانى رەفورمالاۋدىڭ, سونداي-اق, تەڭگەنىڭ ەركىن باعامىنا كوشۋدىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولعانىن اتاپ ءوتتى.
– اتالعان شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءبولىنىپ وتىرعان قاراجاتتى تولىقتاي جانە ءتيىمدى يگەرۋ 2016 جىلى ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتى ارتتىرىپ, جۇمىسپەن قامتۋ ىسىنە قولداۋ كورسەتىپ, ەكونوميكا وسىمىنە 1 پايىزعا دەيىن ۇلەس قوسۋدى قامتاماسىز ەتەدى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قالىپتاسىپ وتىرعان سىرتقى جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, ۇكىمەتكە قاراجاتتىڭ جۇمسالۋىن قاتاڭ قاداعالاۋدى قامتاماسىز ەتۋ تاپسىرىلدى. مەملەكەت باسشىسى وڭىرلەردەگى بەرىلگەن تاپسىرمالاردىڭ ورىندالۋىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا, سوندىقتان وبلىستاردىڭ اكىمدەرى ءبولىنىپ جاتقان قاراجاتتىڭ ءتيىمدى يگەرىلۋىن قاداعالاۋ ءۇشىن قولدا بار بارلىق رەسۋرستى جۇمىلدىرۋعا تيىستىگىنە نازار اۋداردى.
سونداي-اق, نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2016 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ قاجەتتىگىنە جانە مەملەكەتتىك, سالالىق باعدارلامالارعا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزۋ ماسەلەلەرىنە توقتالدى.
پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە اتالعان تاپسىرمالاردىڭ ورىندالۋىن قاداعالاۋ مىندەتى جۇكتەلدى.
سوڭىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان قولدانىپ وتىرعان داعدارىسقا قارسى شارالارعا وزگە مەملەكەتتەردىڭ شاماسى جەتە بەرمەيتىنىن ايتتى.
– كوپتەگەن ەلدەر قيىن جاعدايدا قالدى جانە الەۋمەتتىك كىرىستەرىن قىسقارتۋعا, جوبالارىن توقتاتۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىر, ناتيجەسىندە جۇمىسسىزدىق وسۋدە. ءبىز يندۋستريالىق نىساندار سالۋدى جالعاستىرىپ, جاڭا نارىقتارعا جول اشىپ وتىرمىز. داعدارىسقا قارسى ءبىزدىڭ ەكونوميكالىق ساياساتىمىز تەك ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ جاڭا جولدارىن ىزدەۋ مەن تابۋعا عانا باعىتتالىپ وتىرعان جوق. مەنىڭ تاپسىرمالارىمنىڭ ءبارىنىڭ تۇپكى ماقساتى – قاراپايىم ادامنىڭ مۇڭ-مۇقتاجى, ونىڭ ءال-اۋقاتى مەن تۇرمىسىنىڭ تۇراقتىلىعى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
جيىن بارىسىندا ەلدىڭ 2015 جىلعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قورىتىندىلارى جانە بيىلعى جوسپارلار تۋرالى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ە.دوساەۆ, مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ 2015 جىلعى اتقارىلۋى جونىندە قارجى ءمينيسترى ب.سۇلتانوۆ, اقشا-نەسيە ساياساتى جونىندە د.اقىشەۆ بايانداما جاسادى.
سىرتقى جاعىمسىز فاكتورلار ىقپالىنا قاراماستان, 2015 جىلى نەگىزگى ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر وڭ دەڭگەيدە ساقتالدى, دەدى ە.دوساەۆ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قورىتىندىلارى تۋرالى بايانداي وتىرىپ. قازاقستاننىڭ نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەستىكتەرىندەگى, اسىرەسە, رەسەي مەن قىتايداعى ەكونوميكالىق جاعداي نەگىزگى ەكسپورتتىق تاۋارلارعا سۇرانىستىڭ تومەندەۋىنە الىپ كەلدى. 2015 جىلى شيكىزات تاۋارلارىنىڭ باعاسى تومەندەدى. ماسەلەن, برەند ماركالى مۇنايدىڭ ورتاشا جىلدىق باعاسى 47 پايىزعا ارزانداپ, باررەلىنە 52 دوللار 40 تسەنتتى قۇرادى. مەتالدارعا الەمدىك باعا 21 پايىزعا, ال بيدايعا 29 پايىزعا تومەندەدى. وسىنداي سىرتقى قولايسىزدىقتار اياسىندا ءسىزدىڭ تاپسىرماڭىز بويىنشا 2015 جىلى قابىلدانعان «نۇرلى جول» باعدارلاماسى مەن وزگە دە سالالىق باعدارلامالار, سونداي-اق, ۇكىمەتتىڭ ەكونوميكالىق ءوسىمدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى شۇعىل شارالار جوسپارى ەكونوميكالىق ءوسىم مەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە جاعداي جاسادى. 2015 جىلى ءىجو ءوسىمى 1,2 پايىزدى قۇرادى. ءوسىم اۋىل شارۋاشىلىعى, قۇرىلىس ونىمدەرىن شىعارۋدى ۇلعايتۋ, كولىك قىزمەتى ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلدى. الەمدىك رىنوكتاعى سۇرانىستىڭ باياۋلاۋىنان جانە باعا كونيۋنكتۋراسىنىڭ ناشارلاۋىنان قازاقستاننىڭ سىرتقى ساۋدا اينالىمى وتكەن جىلى 37 پايىزعا ازايىپ, 75,9 ملرد. اقش دوللارىن قۇرادى. ەكسپورت 42,5 پايىزعا نەمەسە 45,7 ملرد. اقش دوللارىنا دەيىن قىسقاردى. يمپورت 27 پايىزعا قىسقارىپ, 30,2 ملرد. اقش دوللارىن قۇرادى. سونىمەن بىرگە, مينيستر تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا سالىنعان ينۆەستيتسيالاردىڭ 14,4 پايىزعا ارتىپ, 720 ملرد. تەڭگەنى قۇراعانىن اتاپ كورسەتتى.
2016 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا قاراستى ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرى 63,5 ملرد. اقش دوللارىن قۇراعان. وسىلايشا قور اكتيۆتەرىن ەسكەرە كەلگەندە, ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرى, بۇتىندەي العاندا, 91,6 ملرد. اقش دوللارىنا جەتكەن. سونداي-اق, مينيستر ءوز سوزىندە الەۋمەتتىك سالاداعى جاعدايدىڭ تۇراقتى ەكەنىن ايتا وتىرىپ, حالىقتىڭ نومينالدى اقشالاي تابىستارىنىڭ 7,3 پايىزعا, ال ناقتى تابىستارىنىڭ 0,7 پايىزعا ۇلعايعانىن دا اتاپ كورسەتتى.
وتكەن جىلعى مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ ورىندالۋى سىرتقى فاكتورلاردىڭ ناشارلاۋى جاعدايىمەن, الەمدىك رىنوكتارداعى ۇلعايا تۇسكەن قۇبىلمالىلىقپەن جانە بەلگىسىزدىكتەرمەن قوسا ءجۇردى, دەپ باستادى ءسوزىن قارجى ءمينيسترى ب.سۇلتانوۆ. بۇل فاكتىلەر ءبىزدىڭ ساۋدا ارىپتەستەرىمىزبەن اراداعى تاۋار اينالىمىنىڭ تومەندەۋىن ەسكەرە كەلگەندە, ىشكى فاكتورلارعا ءوز اسەرىن تيگىزبەي قالا العان جوق. بيۋدجەتتى تومەن باعالارعا بەيىمدەۋ ءۇشىن جۇيەلىك شۇعىل شارالار ءوز ۋاقىتىندا قابىلداندى. ءسىزدىڭ تاپسىرماڭىز بويىنشا بيۋدجەت مۇمكىندىكتەرى اعىمداعى كەزەڭنىڭ ناقتى احۋالىنا جانە الدا تۇرعان سىن-قاتەرلەرگە سايكەستەندىرىلدى. بۇل 2015 جىلعى بيۋدجەتتىڭ ورىندالۋىنىڭ تومەندەگىدەي سيپاتتامالارىن قامتاماسىز ەتۋگە جاعداي جاسادى.
بىرىنشىدەن, بيۋدجەتتىڭ ەل ەكونوميكاسىنا وڭ ىقپالى ساقتالدى. بيۋدجەتتىك باعدارلامالاردى قاتاڭ وڭتايلاندىرۋمەن بىرگە كۇردەلى شىعىنداردى «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنىڭ داعدارىسقا قارسى شارالارىمەن الماستىرۋ ناتيجەسىندە مەملەكەتتىك بيۋدجەت شىعىندارى دەڭگەيىن وتكەن كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 2 پايىزعا ارتىق مولشەردە ساقتاۋعا مۇمكىندىك تۋدى. ەكىنشىدەن, بيۋدجەتتىك جۇيەنىڭ تۇراقتىلىعى مەن بۇكىل مىندەتتەمەلەردىڭ, اسىرەسە, الەۋمەتتىك سالاداعى مىندەتتەمەلەردىڭ ورىندالۋى قامتاماسىز ەتىلدى. وعان بيۋدجەتتىك پروتسەدۋرالار مەن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردى بەيتاراپتاندىرۋ جانە بارلىق قولما-قول اقشا اعىمدارىن ءتيىمدى باسقارىپ, ەۋرووبليگاتسيالاردى ۋاقىتىلى شىعارۋ جاعداي جاسادى. ۇشىنشىدەن, ءبىز قارجى جىلىن ايتارلىقتاي بەرىكتىك قورىمەن اياقتادىق. ازيا دامۋ بانكىنەن قولداۋ زايمدارىن تارتۋ جانە تەڭگە باعامىنا تۇزەتۋ ەنگىزۋ ناتيجەسىندە بيۋدجەتتىڭ كىرىستىلىگىن اسىرا ورىنداۋ ارقىلى وتكەن جەلتوقسان ايىندا ءبىز قوسىمشا 300 ملرد. تەڭگەگە قول جەتكىزدىك. مۇنىڭ ءوزى قازىناشىلىق ەسەپشوتتاردا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ باسىندا 260 ملرد. تەڭگەدەن اساتىن ەركىن قالدىق اقشانىڭ بولۋىن قامتاماسىز ەتتى.
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىستەرى 4 پايىزعا اسىرا ورىندالدى, دەپ جالعادى ءسوزىن قارجى ءمينيسترى. سالىقتار 320 ملرد. تەڭگەگە اسىرا ورىندالدى. ول كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى مەن ەكسپورتتىق كەدەندىك باج سالىقتارى ەسەبىنەن بولىپ وتىر. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ شىعىستارى 99,8 پايىزعا ورىندالدى. مۇنداي جوعارى كورسەتكىشكە 20 جىلدا العاش رەت قول جەتكىزىلىپ وتىر, دەدى ب.سۇلتانوۆ. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ورتالىق دەڭگەيدە يگەرىلمەگەن قارجى سومماسى 7,3 ملرد. تەڭگەنى قۇراپ, 2014 جىلمەن سالىستىرعاندا 5 ەسە دەرلىك قىسقارعان.
ودان ءارى ۇلتتىق بانك توراعاسى د.اقىشەۆ ەلباسىنا اقشا-نەسيە ساياساتى جونىندە باياندادى. تەڭگە باعامىنا ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەر باعاعا تىكەلەي پروپورتسيونالدى ىقپال ەتپەيدى, دەپ باستادى ءسوزىن باس بانكير. 2015 جىلى تەڭگە 86 پايىزعا قۇنسىزدانعان كەزدە ينفلياتسيا 13,6 پايىزدى قۇرادى. ۇلتتىق بانكتىڭ باستى مىندەتى ينفلياتسيا دەڭگەيىن تۇراقتاندىرىپ, 2016 جىلعا بەلگىلەنگەن 6-8 پايىز دالىزىنە تەزىرەك ورالۋدى قامتاماسىز ەتۋ. ۇلتتىق بانك تەڭگەنىڭ ەركىن اينالىم باعامىن جۇرگىزۋ ساياساتىن ودان ءارى جالعاستىرا بەرەتىن بولادى. ويتكەنى, باعامنىڭ ەركىن اينالىمدا بولۋى قازىرگىدەي احۋالدا نەعۇرلىم ءتيىمدى ءارى سايكەستى شارا بولماق. بىزگە ءبىر جاعىنان التىن-ۆاليۋتا اكتيۆتەرىن ساقتاپ قالۋدىڭ ءساتى تۇسسە, ەكىنشى جاعىنان, وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنە قولداۋ جاساۋعا مۇمكىندىك بولدى, دەپ اتاپ ءوتتى وسى ورايدا د.اقىشەۆ.
قازىرگى ۋاقىتتا تەڭگەنىڭ ايىرباس باعامى كۇن سايىن وزگەرىپ وتىراتىن ىرگەلى فاكتورلار نەگىزىندە قالىپتاسۋدا, ال ۇلتتىق بانكتىڭ قاتىسۋى بولسا ترەندتەر نەگىزىن وزگەرتپەستەن تەربەلىستەردى مۇمكىندىگىنشە «تەگىستەپ» وتىرۋعا باعىتتالعان. رىنوكقا قاتىسۋشىلار ۆاليۋتا باعامىنىڭ قۇبىلمالىلىعىنا بىرتىندەپ داعدىلانىپ كەلەدى.
ۇلتتىق بانك وتكەن جىلدىڭ قاراشا ايىنان باستاپ تەڭگەنىڭ ايىرباس باعامىنىڭ لايىقتى باعالانباۋى سالدارىنان 2015 جىلدىڭ تامىزىنان كەيىن ورىن العان ۆاليۋتا جانە اقشا رىنوكتارى اراسىنداعى قيعاشتىقتاردى جويۋ باعىتىندا ايتارلىقتاي جۇمىستار جۇرگىزدى. تەڭگەنىڭ ايىرباس باعامى ۇلتتىق بانكتىڭ قاتىسۋىنسىز سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ تەپە-تەڭدىگى نەگىزىندە قالىپتاسا باستاعاننان كەيىن بانكتەردى وتىمدىلىكپەن قامتاماسىز ەتۋدەگى جانە ايىرباس باعامىنا قىسىم كورسەتۋ تاۋەكەلىن تۋىنداتپاستان پايىزدىق مولشەرلەمەلەردى رەتتەۋدەگى ءبىزدىڭ ءرولىمىزدى كۇشەيتۋ مۇمكىندىگى ارتا ءتۇستى. قازىرگى ۋاقىتتا ۇلتتىق بانكتىڭ وپەراتسيالارى بانكتەردىڭ قىسقا مەرزىمدى وتىمدىلىككە دەگەن بۇكىل قاجەتتىلىكتەرىن تولىق قاناعاتتاندىرادى, دەپ اتاپ كورسەتتى باس بانكير. سونىمەن بىرگە, د.اقىشەۆ ۇلتتىق بانكتىڭ ەڭ تومەنگى رەزەرۆتىك تالاپتاردى ورىنداعان جاعدايدا قولما-قول اقشانى پايدالانۋ بولىگىنە قاتىستى شەكتەۋلەردى الىپ تاستاعانىن ايتتى. مۇنىڭ ءوزى قوسىمشا 140 ملرد. تەڭگە وتىمدىلىكتى بوساتۋعا جاعداي جاساماق. وسى ورايدا, باس بانكير ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 اقپانىنان باستاپ جەكە تۇلعالاردىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاداعى دەپوزيتتەرى بويىنشا ەڭ جوعارى سىياقى مولشەرلەمەسىن 10 پايىزدان 14 پايىزعا دەيىن كوتەرگەنىن, ال شەتەلدىك ۆاليۋتاداعى دەپوزيتتەر بويىنشا سىياقى مولشەرلەمەسىنىڭ 3-تەن 2 پايىزعا تومەندەگەنىن اتاپ كورسەتتى. وسى ارقىلى ءبىز بولاشاقتا ۇلتتىق ۆاليۋتاداعى دەپوزيتتەر ۇلەسىنىڭ ۇلعاياتىندىعىن كۇتىپ وتىرمىز, ال ونىڭ ءوزى نەسيەلەۋ ءۇشىن قاجەتتى تەڭگەلىك وتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋگە جاعداي جاسايتىن بولادى, دەدى ۇلتتىق بانك توراعاسى.
ءسوز سوڭىندا باس بانكير ۇلتتىق بانكتىڭ ءوز جۇمىسىن اقشا رىنوگىنداعى بارلىق قۇرالداردى جەتىلدىرۋ تۇرعىسىندا ودان ءارى جالعاستىرا بەرەتىنىن جەتكىزدى.
––––––––––––––––––––––
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر
س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.