ىزىنەن ەرگەن كەيىنگى تولقىندى كەمەل كوش ىلەگىنە قوسۋ جولىندا اعالىق پارىزىن ادال اتقارعان, وزىنەن بۇرىنعى الىپتاردىڭ ۇلگىسىن ونەگە تۇتقان جىر ءدۇلد ۇلى ءابدىلدا تاجىباەۆ «شىنايى تالانت» اتتى ماقالاسىندا مۇقاعالي تۋرالى اعىنان جارىلا ايتىپ, «جازىلار ەستەلىكتەر مەن تۋرالى, بىرەۋلەر جان ەدى دەر ءور تۇلعالى, بىرەۋلەر تۇلپار ەدى دەر دە مۇمكىن, بۇتىندەلمەي كەتكەن ءبىر ەر-تۇرمانى, جازىلار ەستەلىكتەر نەشەلەگەن. كورەمىز ءبارىن ونىڭ پەشەنەدەن. ايتەۋىر بىلەتىنىم ءبىر-اق نارسە, كوشەدى ولەڭ, نەمەسە وشەدى ولەڭ» دەگەن ولەڭىن دايەككە كەلتىرىپ, «ايداي انىق تا سول. ماقاتاەۆ اتتى الىپتىڭ اقىندىق جارقىن جۇزىنە, ميلليون ادام ءتۇرلى پىكىر پايىمداسا دا, جەلمەن جەلپىپ قانشاما جىلدار وتسە دە, ەشبىر كىرەۋكە تۇسپەي كەلەشەككە قاراي كەلىستى كەرۋەن تۇزەپ كوشە بەرمەك... ءيا, مۇقاعاليدان قالعان اسىل مۇرا بار. بۇل كەرەمەت قازىنا, باعا جەتپەس بايلىق. ونىڭ ءبارى يەسىن, يەمدەنۋشىسىن كۇتىپ جاتىر», دەگەن ەكەن. ايتۋلى اقىننىڭ بۇل ايتقاندارى قازىر اقيقاتقا اينالىپ, مۇقاعالي تۋرالى قانشاما زەرتتەۋ ماقالالار, ەڭبەكتەر جارىق كورىپ, جۇرت قولىنا ءتيدى دەسەڭىزشى. سونداي زەردەلى زەرتتەۋدىڭ قاتارىنا جاتاتىن, جاقىندا الماتىداعى «ءحانتاڭىرى» باسپاسىنان وقىرمانعا جەتكەن, بەلگىلى قالامگەر, سىرشىل اقىن, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى قادىر الىمقۇلوۆتىڭ «ماڭگىلىك مۇرا» اتتى كولەمدى ەڭبەگى دەر ەدىك.
جيناق «قارا ولەڭنىڭ قايماعى», «قاراسوزدىڭ ايلاعى» دەگەن ەكى بولىمنەن تۇرادى. ءبىرىنشى ءبولىمنىڭ ءوزى ون جەتى, ال ەكىنشى ءبولىم التى تاقىرىپشاعا جىكتەلگەن. العى سوزىندە قالامگەر مۇقاعاليدىڭ ارتىندا قالعان مول مۇراسىن تاراتا كەلىپ, «...1001 جىر جازعان!». وعان 20 پوەماسىن قوسىڭىز! وعان ا.دانتەنىڭ «قۇدىرەتتى كومەدياسىنان» «تامۇق» دەپ اتالاتىن ءبىرىنشى كىتابىن, ۋ.شەكسپيردىڭ سونەتتەرىن تۇگەل, ۋولت ۋيتمەننىڭ ومىرشەڭ ولەڭدەرىنەن, كەڭەستىك كەزەڭنىڭ كوپتەگەن اقىندارىنىڭ جىرىنان جاسالعان 10 مىڭ جولدىق اۋدارماسىن قوسىڭىز!» دەپ وسى قىرۋار ەڭبەكتى وي ەلەگىنەن وتكىزەدى. ماسەلەن, «جاۋاپكەرشىلىك جۇگى» دەگەن تاقىرىپتا اقىننىڭ «پوەزيا! مەنىمەن ەگىز بە ەدىڭ؟ سەن مەنى سەزەسىڭ بە, نەگە ىزدەدىم؟» دەگەن ەكى جول ولەڭدى مىسالعا كەلتىرىپ, پوەزيا مەن مۋزانى, جىردى ارىنداي ارداقتاعانىن, وعان ەرەكشە ءمان بەرگەنىن مۇقاعالي شىعارمالارىن تەرەڭنەن تولعاپ, وزىندىك بايلامدارىن العا تارتادى. ومىرگە عاشىق اقىننىڭ ىشكى يىرىمدەرىن ادەمى بويلايدى. سول سەكىلدى, تۋعان جەرگە دەگەن ەرەكشە ءىلتيپاتىن, وتان-اناسىن ارداقتاعان اسىل قاسيەتىن, جىر جامپوزىنىڭ جىرلارىنان مىسالدار كەلتىرە وتىرىپ, ونىڭ بيىك پاراساتىن كورسەتەدى. اسىرەسە, اقىننىڭ وتان جايلى تۋىندىلارىنان بۇگىنگى تاۋەلسىز ەلدىڭ تىرلىك-تىنىسى ايقىن كورىنگەندەي اسەرگە بولەيتىنىن دە تىلگە تيەك ەتەدى. وعان «سەن – مەنىڭ جاراتۋشىم قۇنداقتاعان, مەن سەنىڭ ۇلىڭمىن دەپ كىل ماقتانام. كەشىر, انا! ءبىر سەنىڭ ەركەڭ بولماي, وتانىما ۇل بولۋ قىمبات ماعان», دەسە, ودان كەيىن «شۇكىرلىك ەتەمىن قاشاندا, وسى ءبىر وتاندا تۇرعانعا!», «جۇتايىنشى ەلىمنىڭ تازا اۋاسىن, سارايىمدى, سانامدى تازالاسىن», دەگەن كەرەمەت يىرىمدەر بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ اۋزىندا جۇرەر اتالى اقيقات ەكەنى ايداي انىق. مۇقاعاليدىڭ تۋعان ەل, تۋعان جەر الدىندا ءوزىنىڭ كىشى ەكەنىن سەزدىرەتىن تۇسىن: «تۋعان حالقىم! قاتەمدى كەشىر مەنىڭ. سەنىڭ ارقاڭ – سەسكەنبەي ەسىرگەنىم. ەگەر دە جىرىڭ بولماي, ۇرىڭ بولسام, الاقانعا سالاسىڭ نەسىن مەنى... ۋا, جۇرتىم! كەشىر مەنى! كەشىر مەنى!» دەگەن جولدارمەن الدىڭا كولدەنەڭ تارتادى. اقىننىڭ ىزگىلىككە ىڭكارلىگىن, كەيدە مۇڭايا دا الاتىنىن, وتپەستەي كورىنەتىن ءومىردىڭ ءبىر كۇندىك ساۋلە ەكەنىن سانالىعا سەزدىرگەن تۇسىن دا ادەمى جىرلارىنان ءۇزىندى كەلتىرە وتىرىپ تالدايدى. قارعادايىنان قاسىرەتكە ۇرىندىرىپ, انانى اڭىراتىپ, بالانى اكەدەن, جاردى ەرىنەن ايىرعان سۇراپىل سوعىس تۋرالى ورەلى ولەڭدەرىن تالداۋ بارىسىندا اۆتور تەرەڭدەپ كەتەدى. الاپاتتىڭ ەل باسىنا توندىرگەن قيامەتىن ولەڭ جولدارىمەن كوز الدىڭا ەلەستەتەدى. سونىڭ ءبىر دالەلىندەي, «شاپان ەتتىم توسەنگەن الاشامدى, قامقور تۇتىپ قاۋقارسىز قارا شالدى», دەگەن جولدىڭ استارىنداعى ءزىل باتپان تاعدىردى ايتىپ, سوعىستان قايتقان ازاماتتار: «...مۇگەدەك ەمەس ولار! جارالىلار. جەڭىستىڭ قولدارىندا جالاۋى بار... پارادتان بارادى ءوتىپ جارالىلار. ەي, ادام! باسىڭدى ي دە قاراۋىڭا ال!» دەگەن سوزدەر توركىنىندە قان كەشىپ قايتقانداردى مۇگەدەك دەپ مۇسىركەمەي, جارالى دەپ جانىن جارالاماي جادىراتۋ بۇگىنگىنىڭ پارىزى ەكەنىن جەتەڭە جەتكىزەدى. يمانسىز قوعامدا يماندى بولۋ كەرەكتىگىن دە اقىن جىرلارىن دانتە شىعارمالارىمەن ۇشتاستىرا وتىرىپ زەردەلەيدى.
مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ ورىس تىلىنە دە جەتىك ەكەنىن جان-جاقتى قاراستىرعان قادىر الىمقۇلوۆ ول تەك وزگە ۇلت اقىندارىن ورىس تىلىنەن عانا اۋدارىپ قويماي, ءوز ولەڭدەرىن ورىس تىلىندە ءسويلەتكەن ساۋاتتىلىعىن «ەلەس تۋرالى ەستەلىك» اتتى تۋىندىسىمەن دالەلدەيدى. سونىمەن قاتار, كەي تۇستا اقىنداردىڭ شەندى مەن شەنەۋنىكتەردىڭ الدىندا قۇندارىن ءتۇسىرىپ, قۇلعا اينالىپ كەتەتىنىن, ءسويتىپ جىردىڭ ءارىن كەتىرەتىنىن تومەندەگى ءتورت جول ولەڭىمەن: «اقىننىڭ ءسوزى التىننان قۇندى كەتەتىن, ارزانداپ كەتتىك, اعايىندار-اۋ, نەگە تىم؟ قۇشىناش بولىپ كەتپەسەك بىزدەر جارادى, كورىنگەن جانعا ىشىرتكى جازىپ بەرەتىن», دەپ العا تارتادى.
ەكىنشى بولىمدە اقىننىڭ ارتىندا قالعان پروزالىق ەڭبەكتەرى مەن حيكاياتتارىن, دراماتۋرگياسىن تاراتا كەلىپ, سىن سالاسىنداعى تولعامدارىنا توقتالىپ, زاماننىڭ بەت پەردەسىن اشىپ كورسەتكەن حاتتارىنا وي جىبەرەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, كولەمدى ەڭبەكتەن اقىننىڭ ماڭگىلىك ءومىرىن ولەڭمەن ورنەكتەگەنىنە كوز جەتكىزەسىڭ. وسى ارادا «ولسە ولەر مۇقاعالي ماقاتاەۆ, ولتىرە الماس, الايدا ولەڭدى ەشكىم» دەپ باتىل بايان ەتكەن قۇدىرەتتى جىر يەسىنىڭ ۋ.شەكسپير تۋرالى ايتقان مىنا ءبىر ورامدى ويى ويعا ورالادى. «ماڭگىلىك ولمەۋ ءۇشىن ءوز قانىڭدى ۇرپاعىڭدا قالدىرۋ كەرەك, سوندا عانا ءوزىڭنىڭ ولمەيتىنىڭە كوزىڭ جەتەدى». «ۋاقىتتىڭ قاتال شالعىسىنا وشپەگەن, ولمەگەن ۇرپاعىڭ عانا قارسى تۇرا الادى» (ۋ.شەكسپير), – دەيدى. ۇرپاققا دەگەن سەنىمىن استە ءبىر ەسىنەن شىعارمايدى», دەپتى. ءوزى ايتقانداي, ول دا ۇرپاققا ولمەس ولەڭ قالدىردى. ءيا, ماڭگىلىك ءومىردى جىرمەن سومدادى. مۇقاعالي ماقاتاەۆ الەمى ءالى دە تالاي زەرتتەۋلەرگە, ىرگەلى ەڭبەكتەرگە ارقاۋ بولارى انىق. سونىڭ العاشقىلارى ساناتىندا جارىق كورگەن قادىر الىمقۇلوۆتىڭ «ماڭگىلىك مۇرا» اتتى زەرتتەۋىنىڭ دە ءوز ورنى بار دەپ بىلەمىز.
سۇلەيمەن مامەت,
«ەگەمەن قازاقستان».