ەلباسى – «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پارتيا
سەزىندەگى بايانداماسى تۋرالى وتانداستارىمىزدىڭ ورتاق ويى وسىنداي
جاڭا باعىت, جاڭا يدەيا كەرەك
نۇرجان ءتۇسىپوۆا, شىعىس قازاقستان وبلىستىق كاسىپوداقتار ورتالىعىنىڭ ءتورايىمى. الداعى ۋاقىتتا قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىن كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزىلمەكشى. قازىرگىدەي ساياسي-ەكونوميكالىق جاعدايعا بايلانىستى بۇل ناۋقاندى وتكىزۋ وتە ورىندى ءارى ماڭىزدى دەپ ەسەپتەيمىن. سەبەبى, بىزگە جاڭاشا باعىت-باعدار, جاڭاشا يدەيالار كەرەك, ال ول ءۇشىن ءماجىلىس دەپۋتاتتىعىنا جاڭاشا جۇمىس ىستەي الاتىن بىلىكتى دە ءبىلىمدى ازاماتتاردى سايلاۋىمىز قاجەت. مەنىڭ ويىمشا, قۇرامى جاڭادان جاساقتالاتىن پارلامەنتتە تەك قانا جاستار, يا بولماسا, تەك قانا جاسى ەگدە ازاماتتار بولماي, بەلگىلى ءبىر تەپە-تەڭدىك ساقتالعانى ءجون. ءار سالادا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن جالىندى جاستاردىڭ نەمەسە ورتا بۋىننىڭ كوزقاراستارى, ويلاۋ جۇيەسى ءارتۇرلى بولعانىمەن, ولاردان تاجىريبە تالاپ ەتىلەدى. ماسەلەن, «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن شەتەلدەن وقىپ كەلگەن جاستار تۋرالى ايتار بولساق, ولار ءبىزدىڭ ىشكى ءومىرىمىزدى كوپ بىلە بەرمەيدى دەپ ويلايمىن. نەگە؟ سەبەبى, ولار 5-6 جىل بويى شەتەلدە وقىپ ءجۇردى, وزگە قوعامنىڭ ومىرىنە بەيىمدەلىپ قالدى. مەنىڭ ءوزىمنىڭ نەمەرەم دە 3 جىل ۇلىبريتانياداعى كوللەدجدە وقىپ, قازاقستانعا ورالعان بولاتىن. كەيىن وسىندا ءبىراز قىزمەت ەتىپ, قايتادان ماسكەۋ قالاسىنا وقۋعا كەتتى. كوردىڭىز بە؟ قازىرگى جاستار ءالى دە وقىعىسى, جەتىلگىسى, بىلىكتىلىگىن ارتتىرعىسى كەلەدى. ارينە, ولاردىڭ كرەاتيۆتى ويلاۋ جۇيەسى مەملەكەتىمىزگە قاجەت. سوندىقتان, ەلىمىز قانداي دا ءبىر وزگەرىسكە قادام باسپاس بۇرىن, كەز كەلگەن ماسەلەنى جان-جاقتى سۇزگىدەن وتكىزىپ, ساراپتاپ, سۇرىپتاۋى قاجەت. دەمەك, ناۋرىز ايىندا وتەتىن سايلاۋعا ءوز ءىسىنىڭ بىلگىرلەرى مەن ماماندارى كانديدات رەتىندە ۇسىنىلىپ, ەگەر, ءوتىپ جاتسا, مەملەكەتىمىزدىڭ العا جىلجۋىنا ۇلەس قوسسا ەكەن دەگەن شىنايى تىلەك-نيەتىمىز بار. ءبىزدىڭ الدىمىزدا تۇرعان مىندەت – ەلباسىنىڭ بەس ينستيتۋتتىق رەفورماسىن, ونى جۇزەگە اسىرۋعا سەپ بولاتىن «100 ناقتى قادامدى» ىسكە اسىرۋ. ماسەلەن, ءبىزدىڭ كاسىپوداقتار ورتالىعى بۇل باعىتتا ۇلكەن جۇمىستار اتقارىپ جاتىر. بىلتىرعى جىلدىڭ قاراشا ايىندا جاڭادان ەڭبەك كودەكسى قابىلدانعانى بەلگىلى. سودان بەرى جاڭا كودەكستى جۇمىس بەرۋشىلەرگە ءتۇسىندىرىپ, جەتكىزىپ كەلەمىز. جاڭا كودەكستە ولاردىڭ قۇقىقتارى جاقسى كورسەتىلگەن. ال سول جۇمىسشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ – كاسىپوداق ۇيىمدارىنىڭ مىندەتى. بۇگىندە شىعىس قازاقستاندا 165 مىڭ ادام – كاسىپوداق مۇشەسى. ال رەسپۋبليكا بويىنشا 2 ميلليوننان استام كاسىپوداق مۇشەلەرى بار.كاسىبيلەر عانا ساپالى زاڭ قابىلدايدى
الدان سمايىل, جازۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى. پارلامەنت ءماجىلىستىڭ جاڭارىپ وتىرۋى زاڭدى پروتسەسس. سوڭعى شاقىرىلىمداعى ەمەس, بەسىنشى شاقىرىلىمداعى ءماجىلىس دەپۋتاتتارى دا ساياسي جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, ءوزىنىڭ قىزمەتىن مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتقان ەدى. وسى جولى دا سولاي بولدى. قازىر الەمدى تۇراقسىزدىق بيلەپ, دامىعان ەلدەردىڭ وزىندە ەكونوميكانىڭ از دا بولسا تومەندەۋى بايقالادى. وعان مۇناي باعاسىنىڭ ارزانداۋى دا ءوزىنىڭ زالالىن تيگىزىپ وتىر. شىن مانىسىندە, بۇل ءماجىلىس سياقتى زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ جاڭارۋىن قاجەت ەتەدى. بۇگىنگى وتكەن «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ كەزەكتەن تىس XVII سەزىندە وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبارى جان-جاقتى تالقىلاندى. ۋاقىت تالابىنان تۋىنداپ وتىرعان پروبلەمالاردى ەڭسەرۋگە قاتىستى سايلاۋالدى باعدارلاما قابىلداندى. ال سەزدە جاريالانعان پارتيالىق تىزىمگە قارايتىن بولساق, الداعى ءماجىلىس سايلاۋىنا تاجىريبەلى جاڭا ادامدار ۇسىنىلىپ وتىرعان سياقتى. جالپى, ءماجىلىس دەپۋتاتى زاڭ شىعاراتىن ادام بولعاندىقتان ءوزىنىڭ كاسىبي سالاسىن جاقسى ءبىلۋى كەرەك. ينجەنەر ءوز سالاسىن, مۇنايشى ءوز سالاسىن, اۋىل شارۋاشىلىعى مامانى ءوز سالاسىن تەرەڭ ءبىلۋى ءتيىس. ويتكەنى, زاڭنىڭ بارلىعى سالا-سالا بويىنشا قابىلدانادى عوي. مىسالى, شارۋا قوجالىعى تۋرالى زاڭ بولۋى مۇمكىن, مۇناي سالاسىنا قاتىستى زاڭ بولۋى ىقتيمال. ءبىلىم سالاسىن دامىتۋعا بايلانىستى زاڭ بولۋى مۇمكىن. مىنە, سول كەزدە سالانى جەتىك بىلگەن كاسىبيلەر عانا ساپالى زاڭ قابىلداي الادى. بۇل بىرىنشىدەن. ال ەكىنشىدەن, بەلگىلى ءبىر زاڭ جوباسىن قاراعان ساتتە باسقا ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن, زاڭىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن زەرتتەپ, ەلەپ-ەكشەي ءبىلۋى قاجەت. قازاقستان ەندى عانا دامۋ جولىنا تۇسكەن ەل بولعان سوڭ دامىعان ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن, ونىڭ ىشىندە, زاڭ شىعارۋشىلىق سالاداعى تاجىريبەسىن مەڭگەرۋگە ءتيىستىمىز. «نۇر وتان» پارتياسى سايلاۋ دوداسىنا قوسىپ وتىرعان ۇمىتكەرلەر اراسىندا وسىنداي بىلىكتى جاندار كوپ قوي دەپ ۇمىتتەنەمىن.ەلباسى شەشىمى – وتە دۇرىس شەشىم
اتساليم يديگوۆ, «وگني الاتاۋ» وبلىستىق گازەتىنىڭ باس رەداكتورى, «نۇر وتان» پارتياسى ساياسي كەڭەسىنىڭ مۇشەسى. اۋەلى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ سايلاۋىن مەرزىمىنەن بۇرىن وتكىزۋ ماسەلەسىنە توقتالا كەتەيىن. ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ باستاماسىنا وراي ەلباسىنىڭ قابىلداعان شەشىمى وتە دۇرىس بولدى. ءبىر جاعىنان قازىر داعدارىس بەلەڭ الىپ تۇر. وسىنداي كەزەڭدە ەلدى بىرىكتىرەتىن فاكتور بولۋ كەرەك. ەكىنشىدەن, سايلاۋ حالىقتى بىرىكتىرەتىن, ىنتىماققا ۇندەيتىن فاكتور بولىپ تابىلادى. ءۇشىنشىدەن, سايلاۋدى جىل اياعىندا وتكىزەتىن بولساق, ناعىز داعدارىستىڭ شىرقاۋ شەگىنە جەتكەن كەزەڭىنە بارىپ تىرەلەتىن ەدىك. ول كەزدە سايلاۋ قارجىلىق جاعىنان دا شىعىندى كوپ تالاپ ەتۋشى ەدى. سول سەبەپتى, ەلباسىنىڭ قابىلداعان شەشىمى دۇرىس دەپ ەسەپتەيمىن. «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ كەزەكتەن تىس سەزى الداعى سايلاۋعا دايىندىق قوي. سەزدىڭ كۇن ءتارتىبىندە ەكى ماسەلە قارالدى. ءبىرىنشى – پارتيانىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىن قابىلدادىق. ەكىنشى – الداعى پارلامەنت ءماجىلىسىنە سايلاۋعا قاتىساتىن پارتيالىق ءتىزىمدى بەكىتىپ, ياعني ۇمىتكەرلەردى ىرىكتەدىك. بۇدان باسقا القالى جيىندا پارتيانىڭ سايلاۋالدى ستراتەگياسى مەن تاكتيكاسىن ايقىندادىق. الداعى ۋاقىتتا نە ىستەيمىز, الدىمىزعا قويعان ماقسات-مىندەتتەر قانداي, وعان جەتۋ ءۇشىن نە ىستەۋىمىز كەرەك, قىسقاسى, كوپتى تولعاندىرعان ماسەلەلەردى تالقىلادىق. ءسويتىپ, كۇن ءتارتىبىندەگى ماسەلەلەرگە ساي شەشىم قابىلداندى. ەلباسى داعدارىستى تەك كۇشتى حالىق قانا ەڭسەرىپ شىعادى دەپ ايتقان ەدى عوي. ءماڭگىلىك ەل بولامىز دەپ جاتىرمىز, ول ءۇشىن رۋحىمىز كۇشتى بولۋى كەرەك. پرەزيدەنت ايتقانداي, ءبىزدى وسىنداي قيىن كەزەڭ ودان سايىن بىرىكتىرە تۇسەدى. داعدارىستان شىعىپ قانا قويماي, ودان شىڭدالىپ, مىقتى بولىپ شىعاتىنىمىزعا سەنىمىم مول. الداعى سايلاۋ ەلدىگىمىزدى تانىتاتىن تاعى ءبىر بەلەس بولماق.جاستار ءۇشىن مۇمكىندىكتەر كەزەڭى
ايدىن ءسابيتوۆ, «قازاقستان جاستارى كونگرەسىنىڭ» اتقارۋشى ديرەكتورى. قازىرگى تاڭدا پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىن وتكىزۋ وتە ماڭىزدى شەشىم. ونى دۇنيەجۇزىندە بولىپ جاتقان جاعدايلارمەن, الەمدى شارلاعان داعدارىسپەن دە بايلانىستىرۋعا بولاتىن سەكىلدى. جاڭادان جاساقتالاتىن پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ اراسىندا جاستار وكىلدەرىنىڭ بولعانى دا ءجون دەپ ەسەپتەيمىن. نەگە؟ سەبەبى, جاستار وتە جىلدام, كرەاتيۆتى ويلايدى, تەز شەشىم قابىلدايدى, جاڭا ساياسي ناۋقاندارعا تەز بەيىمدەلەدى. سوندىقتان, ولاردى ەلىمىزدىڭ ساياسي ومىرىنە تارتىپ, ارالاستىرۋىمىز كەرەك. ماسەلەن, ولاردىڭ قاتارىندا «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن ءبىلىم الىپ كەلگەن ازاماتتاردىڭ بولعانى دا ماڭىزدى. ويتكەنى, ولار شەتەلدە وقىپ, باتىستىڭ جاڭا تەحنولوگيالارىن كورىپ, سول جاقتىڭ ءبىلىم نارىمەن سۋسىنداپ كەلدى. سونداي-اق, وزىمىزدە, ياعني قازاقستاندا ءبىلىم العان ۇلتجاندى ازاماتتاردىڭ دا جاڭا رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋداعى كوزقاراستارى ەرەكشە بولۋى مۇمكىن. دەمەك, ىنتا-جىگەرى, بىلىكتىلىگى بار كەز كەلگەن ازامات ءوزىن كانديدات رەتىندە تىركەۋگە ءمۇمكىندىگى بار دەپ ويلايمىن. قازىرگى تاڭدا «قازاقستان جاستارى كونگرەسىنىڭ» مىندەتى – ول ەلىمىزدەگى جاستاردىڭ باسىن بىرىكتىرۋ. ولاردىڭ ويىن, جوبالارىن مەملەكەتكە جەتكىزۋ, سايكەسىنشە, مەملەكەتتىك جوبالاردى جاستارعا جەتكىزۋ. ءبىز جاستار مەن مەملەكەت اراسىنداعى كوپىر بولعىمىز كەلەدى. وتكەن جىلى وسى باعىتتاردا ۇلكەن جۇمىستار اتقارىلدى. ولاردان بولەك, ءبىز حالىقارالىق ءىس-شارالارعا دا قاتىسامىز. جالپى, قازاقستان بويىنشا 100-دەن استام ۇيىم «قازاقستان جاستارى كونگرەسىنە» مۇشە.بىلىكتىلىك پەن كاسىبيلىك سارالانار شاق
ءساتتار قۋاشباي, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى. مەن «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ XVII سەزىنە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ شىمكەنت قالاسىنان ارنايى دەلەگات رەتىندە كەلدىم. جالپى, 20 ناۋرىزدا وتەتىن پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىن كەزەكتەن تىس سايلاۋ دەر ۋاقىتىندا وتىكىزىلگەلى وتىر دەپ ويلايمىن. وعان ءبىر جاعىنان, قازىرگى جاھاندىق گەوساياسي جاعدايدىڭ تۇراقسىزدىعى جانە مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەپ كەتۋى سەپ بولىپ وتىر. ال ول ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزگە دە ءوز اسەرىن تيگىزۋدە. سول سەبەپتى, جاڭادان جاساقتالعان پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتتارى ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋعا حال-قادەرىنشە ىقپال ەتەدى دەگەن سەنىمىمىز بار. ارينە, مۇنداي داعدارىستار بۇرىن دا بولعان. ولار كەلەدى دە كەتەدى. الايدا, ءبىز وعان «بىرلىگى مەن ىنتىماعى جاراسقان» ەل رەتىندە كۇش بىرىكتىرۋ ارقىلى عانا توتەپ بەرە الامىز. نەگىزىنەن, پارلامەنتكە ءبىلىمدى دە, بىلىكتى جاستار دا, تاجىريبەلى ماماندار دا كەلۋى كەرەك. ءبىز ولاردىڭ الەۋەتىن پايدالانۋىمىز كەرەك. مەملەكەتىمىز الداعى ۋاقىتتا ۇلكەن رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋى كەرەك. سولاردىڭ ءبىرى – ۇلت جوسپارى. ال سول ۇلت جوسپارىن ناتيجەلى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن بىزگە ەكونوميكالىق تۇرعىدا دا, زاڭدىق تۇرعىدا دا كەڭىنەن, تەرەڭنەن ويلاي الاتىن ازاماتتار قاجەت. سوندىقتان, 20 ناۋرىزدا وتەتىن سايلاۋعا كانديدات رەتىندە بىلىكتى ازاماتتار سايلانىپ, ولار ءوز كەزەگىندە ەلىمىزدىڭ قيىندىقتاردان امان-ەسەن وتۋىنە ىقپال ەتسە دەپ ويلايمىز.