مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋدان جاسقانۋدىڭ قاجەتى جوق
قازاقستاندا مەرزىمىنەن بۇرىن ءماجىلىس سايلاۋىن وتكىزۋ باستاماسىن امەريكالىق ساراپشىلار دا قۇپ كورەدى. ۆاشينگتونداعى جاھاندىق قاۋىپسىزدىك ينستيتۋتىنا قاراستى ەنەرگەتيكا, تابيعي رەسۋرستار جانە گەوساياسات ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى اريەل كوەننىڭ پىكىرىنشە, كەزەكتەن تىس سايلاۋدان جاسقانۋدىڭ قاجەتى جوق. سەبەبى, الەمدە مۇناي باعاسى قۇلدىراپ, قارجى داعدارىسىنىڭ سالقىنى سەزىلىپ تۇرعان قازىرگى شاقتا بۇل باستاما ەكونوميكالىق قيىندىقتاردى وڭاي ەڭسەرىپ, ەلدەگى تۇراقتىلىقتى ساقتاپ قالۋدىڭ ءتيىمدى جولى بولىپ تابىلماق. ساراپشى بۇعان دەيىن دە ەلىمىزدەگى سايلاۋلارعا بايقاۋشى رەتىندە قاتىسىپ قايتقان. ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق جەتىستىكتەرىن ءبىر كىسىدەي بىلەتىن ول, قولعا العان رەفورمالاردىڭ تابىستى جالعاسا بەرەتىنىنە سەنىم بىلدىرەدى. «الەمدە ءجۇرىپ جاتقان داعدارىس ەشكىمگە وڭاي ءتيىپ تۇرعان جوق. مۇناي مەن تابيعي بايلىقتاردىڭ باعاسى قۇلدىراپ, ءتىپتى, رەسەي, اۆستراليا, وڭتۇستىك افريكا, كانادا مەن برازيليا سياقتى ەلدەرگە كەسىرىن تيگىزىپ جاتىر. سوندىقتان قازاقستاننىڭ جاڭا پارلامەنت قۇرامىن جاساقتاپ, مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ وتكىزۋ باستاماسى ناعىز قولداۋعا تۇرارلىق. قازاقستان ونسىز دا جاھاننىڭ كوپتەگەن مەملەكەتتەرىمەن سالىستىرعاندا وزىندىك ورلەۋ قارقىنىمەن تانىلىپ كەلەدى. مەنىڭشە, ول وسى باعىتىنان جاڭىلماي, الداعى ونجىلدىقتاردا ءالى تالاي بيىكتەرگە جەتەتىنىنە بەك سەنىمدىمىن», – دەيدى ا.كوەن. گەنريح تسەرتيك, بۋندەستاگ دەپۋتاتى (گەرمانيا):بۇل شەشىمدى نەمىس دەپۋتاتتارى دا قولدايدى
ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ وتكىزۋ جايلى ۇسىنىسىن ولاردىڭ گەرمانيالىق ارىپتەستەرى دە قولداپ وتىر. بۋندەستاگ دەپۋتاتى گەنريح تسەرتيكتىڭ ويىنشا, قازاقستاندىق ارىپتەستەرى دۇرىس شەشىم قابىلدادى. پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جاڭا قۇرامى پرەزيدەنت رەفورمالارىن جۇزەگە اسىرۋعا جانە قازاقستاننىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسادى. «مەن قازاقستاندىق ارىپتەستەرىمنىڭ شەشىمىنە سەنەمىن. بۇل ءدال ۋاقىتىندا, ويلاستىرىلا شەشىلگەن. قازاقستاندا ۇلت جوسپارى قابىلداندى, ەلدەرىڭىز وسى رەفورمانى ورىنداۋ جولىمەن ءجۇرىپ كەلەدى. الەمدە تۇراقسىزدىق ورىن الىپ جاتقاندا, وسىنداي باعىتتا العا قاراي جىلجۋ وتە دۇرىس شەشىم. ال جاڭا ءماجىلىس پرەزيدەنت العان قويعان تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا جاڭا كۇشپەن كىرىسەدى». الەسساندرو لۋنديني, يتاليا جوعارى گەوساياسي زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى:جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل بولارى ءسوزسىز
«جاھاندىق داعدارىس جايلاعان قازىرگى كەزدە شۇعىل ارەكەت ەتۋ كەرەك. سوندىقتان, حالىقتىڭ دەپۋتاتتىق مانداتقا جاڭا سەنىمى كەرەك. وسى رەتتە ءماجىلىس دەپۋتاتتارىن سايلاۋ قيسىندى», – دەيدى يتاليالىق گەوساياساتتانۋشى-ساراپشى الەسساندرو لۋنديني. يتاليالىق ماماننىڭ ايتۋىنشا, سايلاۋ وتكەن جاعدايدا قازاقستان داعدارىستى ايتارلىقتاي اۋىرتپاشىلىقسىز وتكەرە الادى. «قازىر قازاقستان ءۇشىن باستى ماقسات – جاقىندا عانا ايتىلعان رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ. ونى جۇزەگە اسىرۋ بىرنەشە جىلدى قامتيتىندىقتان, ەكونوميكا مەن ينستيتۋتتىق جۇيەنى سول ۋاقىت ارالىعىندا قايتا جانداندىرۋى ءتيىس. سوندا قازاقستان تۇراقتىلىقتى ساقتاپ قالا الدى دەپ ەسەپتەيمىز. جاقسى ناتيجەگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن پارتيالار حالىقتىڭ سەنىمىن الۋى كەرەك. جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل بولارى ءسوزسىز», – دەيدى يتاليالىق ساراپشى. دەۆيد م.ۆالەرا, ەكونوميكالىق ساراپشى (اقش):پارلامەنت ۇسىنىسى دەر كەزىندە جاسالىپ وتىر
قازاقستاندا پارلامەنتتىك سايلاۋ مەرزىمىنەن بۇرىن ءوتۋى مۇمكىن ەكەندىگى تۋرالى حابار نيۋ-يوركتىڭ ىسكەرلىك ورتالارىندا دا قىزۋ تالقىلانۋدا. ەكونوميكالىق ساراپشىلار بۇل ۇسىنىستى دەر كەزىندە جاسالعان جانە وتە دۇرىس شەشىم دەپ سانايدى. ەلىمىزدەگى بۇل ماسەلەنىڭ ءوربۋ بارىسى الەمنىڭ جەتەكشى كومپانيالارىنىڭ كەڭسەلەرى ورنالاسقان اتاقتى روكفەللەر-ورتالىعىنىڭ دا نازارىنان تىس قالعان جوق. ماسەلەن, امەريكالىق ەكونوميكالىق ساراپشى دەۆيد م.ۆالەرانىڭ پىكىرىنشە, جاڭا مىندەتتەردى پارلامەنتتىڭ جاڭارتىلعان, بىلىكتى مامانداردان تۇراتىن, حالىق مۇددەسىن ويلايتىن قۇرامى كومەگىمەن جۇزەگە اسىرۋعا ۇمتىلۋ وتە تۇسىنىكتى. «بۇل ماسەلەدە بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ ەڭ دۇرىس, ەڭ ءتيىمدى جانە ەڭ اقىرعى شەشىم قابىلداي الاتىن پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ نە ايتاتىنىن كۇتىپ وتىرعانى دا بەلگىلى. قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ احۋالىنا مۇناي باعاسىنىڭ دەڭگەيى مەن رەسەيگە قارسى سانكتسيالار دا تىكەلەي ىقپال ەتەدى. ال ەگەر سوڭعى ونجىلدىقتار ىشىندە سىزدەردىڭ پرەزيدەنتتەرىڭىزدىڭ تالاي-تالاي قيىن جاعدايلاردان ەلدى امان-ەسەن الىپ شىققانىن ەسكەرەر بولساق, ءبىز بۇل جولى دا سولاي بولاتىنىنا سەنىمدىمىز. مەن, سونداي-اق, قازاقستاننىڭ جاقىندا وتە كۇردەلى سىناقتاردان ابىرويمەن ءوتىپ, دسۇ-نىڭ 162-ءشى مۇشەسى بولعانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. بۇل – ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن ۇلكەن جەڭىس. سوندىقتان, ەل ەكونوميكاسىنىڭ قايتا جاقسارۋى از عانا ۋاقىتتى تالاپ ەتەتىن ماسەلە دەپ سەنىممەن ايتا الامىن», – دەيدى نيۋ-يوركتىك ەكونوميكالىق ساراپشى. لي تسزىگو, قىتاي حالىقارالىق ماسەلەلەردى زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ەۋرازيا ءبولىمى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى: رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزدى ساتىسى «قازاقستان رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزدى ساتىسىنا ءوتتى. پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارىن مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ مەملەكەتتىڭ تۇراقتىلىعىن ارتتىرىپ قانا قويماي, ەلدەگى رەفورمالاردىڭ ءساتتى جۇزەگە اسۋىنا اسەر ەتەدى», – دەيدى قىتاي حالىقارالىق ماسەلەلەر زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى لي تسزىگو. ونىڭ ايتۋىنشا, 2016 جىل الەم ەلدەرى ءۇشىن اۋىر سىناق كەزەڭى بولعالى تۇر. ءىرى مەملەكەتتەر اراسىنداعى ساياسي شيەلەنىس جانە ەكونوميكالىق ماسەلەلەر جاعدايدى ۋشىقتىرا ءتۇسىپ وتىر. «ەگەر حالىقارالىق جاعداي جاقىن ۋاقىتتا تۇزەلمەسە, كۇزگە قاراي بىرقاتار قيىندىقتار تۋىنداۋى مۇمكىن. وسى فاكتورلاردى ەسكەرە وتىرىپ, ءماجىلىس دەپۋتاتتارىن مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ دۇرىس قادام. بۇل ەلدەگى تۇراقتىلىقتى ساقتاپ, الدا بولاتىن كەز كەلگەن جاعدايعا دايىن تۇرۋعا مۇمكىندىك تۋعىزادى. سايلاۋدان كەيىن جاڭا قۇرام ەلدىڭ دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرەدى دەپ سەنەمىن», – دەيدى لي تسزىگو.