كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان نوعاەۆ ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. ول ايماقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى جونىندە اڭگىمەلەپ, جۋرناليستەردى قىزىقتىرعان سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى.
مەملەكەت باسشىسى تاراپىنان وبلىسقا قاتىستى جۇكتەلگەن تاپسىرمالاردىڭ تياناقتى اتقارىلىپ كەلە جاتقانىن ايتقان اكىم وتكەن جىلدى ناتيجەلى قورىتىندىلاعاندارىن جەتكىزدى. «مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا قاتىستى بەرگەن تاپسىرمالارى وبلىسىمىزدا مۇلتىكسىز ورىندالىپ جاتىر. اتاپ ايتار بولساق, وندىرىلگەن جالپى ءونىمنىڭ كولەمى 1 ترلن. 237 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. بۇل ادام باسىنا شاققاندا 1 ملن. 957 مىڭ تەڭگە بولادى. نەگىزى, ءبىزدىڭ وبلىستىڭ رەسپۋبليكاداعى ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسى 5 پايىزدى قۇرايدى. مۇندا ونەركاسىپتە 1 ترلن. 121 ملرد. تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلدى. بۇل – جوسپارداعىدان 5,5 پايىزعا تومەن. مۇنىڭ باستى سەبەبى, ءبارىڭىز بىلەتىندەي, الەمدىك نارىقتا ءبىزدىڭ ەكسپورتقا شىعاراتىن شيكىزاتتارىمىزدىڭ باعاسى ايتارلىقتاي قۇلدىرادى», دەدى وبلىس باسشىسى.
دەسە دە, وبلىستا ءونىمدى وڭدەپ شىعارۋ بويىنشا 19 پايىزدىق ءوسىم بار ەكەن. سونداي-اق, جيھاز جاساۋ ىسىندە دە ىلگەرىلەۋ بار كورىنەدى. بۇعان قوسا, وبلىستا «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا بيۋدجەتتەن بولىنگەن 9 ملرد. 495 ملن. تەڭگە تولىق يگەرىلىپتى. «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا كورسەتىلگەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا بولىنگەن قاراجات ورىندى جۇمسالدى. ونىڭ باسىم بولىگى تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق پەن قۇرىلىس جانە ءبىلىم سالاسىنا باعىتتالعان بولاتىن. وعان قوسا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا وبلىستا 40-تان استام جوبا iسكە اسىرىلىپ, جالپى سانى 2,5 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنى اشىلادى دەپ ۇمىتتەنەمىز. جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبالاردىڭ جالپى قۇنى 327 ملرد. تەڭگەنi قۇرايدى. بiرiنشi بەسجىلدىقتا ونىڭ 32-ءسى iسكە اسىرىلعان بولسا, بۇگىندە وسى 32-ءسىنىڭ 23-i 70 پايىزدان اسا جوبالىق قۋاتىمەن جۇمىس ىستەپ تۇر. ال قالعان 5 جوبا 50 پايىزدان جوعارى جوبالىق قۋاتقا شىقتى. ال 4 جوبانى جوسپارعا سايكەس ىسكە اسىرىپ جاتىرمىز», دەدى ن.نوعاەۆ.
ورال وڭىرىندە 2015 جىلى 261 مىڭ شارشى مەتر باسپانا پايدالانۋعا بەرىلىپتى. «كاسىپكەرلىكتە 39 800 سۋبەكتى تىركەلگەن. وندا 108 مىڭ ادام قىزمەت ەتەدى. وسى سالادا كورسەتىلگەن قىزمەتتەر بويىنشا جاسالعان جۇمىستاردىڭ قۇنى وتكەن جىلدىڭ 11 ايىنىڭ قورىتىندىسىندا 461 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. ال «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بويىنشا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردەن الىنعان نەسيەلەردى سۋبسيديالاۋعا, كەپىلدەندىرۋگە, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا بولىنگەن قاراجاتتاردى ءتيىمدى قولدانۋدىڭ ناتيجەسىندە 3 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلىپ, 17 مىڭ جۇمىس ورنى ساقتالدى. سىرتقى تاۋار اينالىمىندا 5,2 ملرد. شارتتى ءبىرلىكتى قۇرادى. سونىڭ ىشىندە ەكسپورت 4 ملرد. 400 ملن., يمپورت 800 ملن. تەڭگە بولدى», دەدى وبلىس اكىمى.
ونىڭ سوزىنە جۇگىنسەك, وتكەن جىلى 2014 جىلمەن سالىستىرعاندا قۇرىلىس سالاسى 14 پايىزعا ءوسىم كورسەتىپ, 76 ملرد. تەڭگەنىڭ جۇمىستارى اتقارىلعان. نەگىزى, 2015 جىلى باتىس قازاقستان وبلىسىنا 240 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ جۇكتەلگەن ەكەن. ال جىل قورىتىندىسى بويىنشا 261 مىڭ شارشى مەتر باسپانا سالىنىپ, 6 كوپ پاتەرلى ءۇيدى پايدالانۋعا بەرگەن. وسى ورايدا ءوڭىر باسشىسىنىڭ ورال قالاسىنداعى اپاتتى ۇيلەر تۋرالى ايتقانى دا نازار اۋدارتتى. «وتكەن جىلى وبلىسىمىزدا 2 ءۇي قۇرىلىسى كومبيناتى ءوز جۇمىسىن باستاپ, بۇگىنگى كۇنى ءوز ءتيىمدىلىگىن كورسەتىپ وتىر. كومبيناتتار تۇرعىزىلاتىن ۇيلەردىڭ, الەۋمەتتىك سالادا سالىناتىن نىسانداردىڭ قۇرىلىس مەرزىمىن ايتارلىقتاي ازايتۋدا. وسى كومبيناتتاردىڭ ارقاسىندا ءبىز ورال قالاسىنداعى اپاتتى جاعدايداعى ۇيلەردى جويماقپىز. ول جوباعا سايكەس اپاتتى جاعدايداعى ۇيلەردە تۇرىپ جاتقان ادامداردى ۋاقىتشا باسپاناعا قونىستاندىرامىز. ال اپاتتى ءۇيلەردى ءسۇرىپ تاستاپ, جاڭا ءپاتەرلەر سالامىز. سالىنعان ۇيدەن تۇرعىندارعا پاتەر بەرىپ, قالعانىن جەكە كاسىپكەرلەر ءوز قالاۋلارى بويىنشا نارىقتا ساتادى», دەدى ول.
اكىمنىڭ سوزىنە قاراعاندا, كوپ قاباتتى تۇرعىن ۇيلەر مەملەكەتتىك-جەكە سەرىكتەستىك ۇستانىمدارى بويىنشا تۇرعىزىلادى. بارلىق ينفراقۇرىلىم, اتاپ ايتقاندا, سۋ, گاز, ەلەكتر جۇيەسى, جول مەملەكەت قارجىسى ەسەبىنەن تارتىلادى. ال كاسىپكەرلەر اپاتتى ۇيلەردە تۇراتىن ازاماتتاردى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋدى ءوز مويىندارىنا الادى ەكەن. بىلتىر بەرىلگەن 2 ءۇي قۇرىلىسى كومبيناتى 2 ءۇيدىڭ قۇرىلىسىن اياقتاپ تا قويىپتى.
وتكەن جىلى وبلىستىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا تارتىلعان ينۆەستيتسيالار كولەمى 270 ملرد. تەڭگەنى قۇراعان بولسا, بۇل كورسەتكىش بۇرناعى جىلدىڭ دەڭگەيىنەن 18,8 پايىزعا كوپ كورىنەدى. اكىم كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, وبلىستا قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى 75,9 ملرد. تەڭگەنى قۇراپ, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ جالپى ءونىمى 85 ملرد. تەڭگەگە جەتكەن. بۇلارمەن بىرگە, نارىقتاعى بولشەك تاۋار اينالىمىنىڭ كولەمى دە الدىڭعى جىلدىڭ كورسەتكىشىمەن سالىستىرعاندا اسىپ ءتۇسىپ, جيىنتىق سوما 193,1 ملرد. تەڭگە بولىپتى.
وبلىستا الەۋمەتتىك ماسەلەلەر دە ءوز شەشىمىن تاۋىپ جاتقان كورىنەدى. «وبلىستاعى حالىقتىڭ 87 پايىزى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتىلعان. ونىڭ 78 پايىزى اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە. گازداندىرۋ ماسەلەسىنە قاتىستى ايتار بولسام, تۇرعىنداردىڭ 92 پايىزى «كوگىلدىر وتىندى» قولدانىپ وتىر. سونىڭ 84 پايىزى – اۋىل حالقى. بىلتىر 116 شاقىرىم جولعا كۇردەلى جانە اعىمدىق جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. بۇدان بولەك, شىڭعىرلاۋ, قاراتوبە جانە جاڭاقالا اۋداندارىنىڭ ورتالىقتارىنا تاس جابىندى جولدار سالىندى. بۇل جۇمىس رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن بولىنگەن قاراجاتتار ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلدى. ال الەۋمەتتىك سالادا جۇمىسسىزدىق 4,8 پايىزدى قۇرادى. ورتاشا جالاقى – 116 مىڭ تەڭگە. اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الاتىندار سانى – 2867 ادام. 2005 جىلى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الاتىن ادامدار 25 مىڭ بولسا, ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان باعدارلامالاردىڭ ناتيجەسىندە جاڭادان اشىلعان كاسىپورىندارعا ورنالاسقان جۇمىسشىلاردى ەسكەرە وتىرىپ 10 ەسەگە ازايدى. بۇل جۇمىستار ارى قاراي دا ءوز جالعاسىن تابادى», دەدى ن.نوعاەۆ.
ءوڭىر باسشىسى وبلىستاعى مەكتەپ مۇعالىمدەرىنىڭ تاپشىلىعى جونىندە دە ايتتى. «قازىرگى تاڭدا وبلىستا ءبىلىم سالاسىنداعى ماماندار تاپشىلىعى 11 ادامدى قۇرايدى. نەگىزىنەن باستاۋىش مەكتەپتەردەگى مۇعالىمدەر مەن فيزيكا جانە ماتەماتيكا پاندەرىنىڭ ۇستازدارى جەتىسپەيدى. مۇنى ءبىز وسى جىلى وبلىسىمىزداعى ورتا ارناۋلى مامان دايارلايتىن مەكەمەلەردىڭ, كوللەدجدەردىڭ, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تۇلەكتەرى مەن باسقا دا وبلىستارداعى اتالعان ماماندىقتاردى وقىتاتىن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تۇلەكتەرىن تارتا وتىرىپ تولىعىمەن شەشەمىز», دەگەن ول حالىقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە دە توقتالىپ ءوتتى.
ايماق باسشىسىنىڭ سوزىنە سەنسەك, وبلىستا جۇمىسپەن قامتۋ جوسپارى جاساقتالعان. اتالعان كەشەندى جوسپارمەن 13 مىڭ ادامدى جۇمىسپەن قامتۋ كەرەك بولسا, جىل قورىتىندىسىندا ولاردىڭ سانى 19 مىڭ ادامدى قۇراپتى. بۇعان قوسا, وتكەن جىلى 8 931 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلىپ, وعان ون مىڭنان استام ادام ورنالاسقان. «الەمدە بولىپ جاتقان جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, وبلىستاعى ءىرى مەكەمەلەرمەن, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىمەن مەموراندۋمدارعا قول دا قويىلدى. قازىرگى تاڭدا 4 369 مەموراندۋم جاسالىپ, 45 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلدى», دەدى ول.
تاعى ءبىر قۋانارلىق جاعداي, بىلتىر باتىس قازاقستان وبلىسىندا اپاتتى جانە ءۇش اۋىسىمدا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەر تولىعىمەن جويىلىپتى. «ءۇش پەن التى جاس ارالىعىنداعى بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن قامتۋ 98 پايىزدى قۇرايدى. 2014-2015 وقۋ جىلىنىڭ ناتيجەسى بويىنشا ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدە باتىس قازاقستان وبلىسى الماتى جانە استانا قالالارىنان كەيىنگى ءۇشىنشى ورىندى يەلەندى جانە ورتاشا بالل 83-ءتى قۇرادى. وتكەن جىلى ەلباسىنىڭ اپاتتى جاعدايداعى جانە ءۇش اۋىسىممەن جۇمىس ىستەيتىن مەكتەپتەردى جويۋ تاپسىرماسى وبلىسىمىزدا تولىعىمەن ورىندالدى. جاڭادان مەكتەپتەر سالىندى جانە كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلدى. ءبىلىم سالاسىنا 42 ملرد. 200 ملن. تەڭگە ءبولىندى. وبلىستا ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋگە لايىقتى مەكتەپتەردىڭ سانى 59 پايىزدى قۇرايدى جانە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردى ينكليۋزيۆتى بىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ 58 پايىزعا جەتىپ وتىر. وڭىردەگى 38 ارناۋلى ورتا ءبىلىم بەرەتىن كوللەدجدەردىڭ جەتەۋى جەكەمەنشىكتە. ال 17 كوللەدجدە 18 ماماندىق بويىنشا دۋالدى ءبىلىم بەرۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر», دەدى ن.نوعاەۆ.
ايماقتا دارىگەرلەر دە جەتىسپەيدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا 22 ملرد. 200 ملن. تەڭگە ءبولىندى جانە وبلىستاعى دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىن قاجەتتى قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ 77 پايىزدى قۇرايدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ورتاشا ءومىر جاسىنىڭ ۇزاقتىعى وڭىردە 71,1 جاستى قۇراپ وتىر. وتكەن جىلى وڭىرگە 87 جاس مامان كەلىپ, 54-ءى اۋىلدىق جەرلەرگە جىبەرىلدى. «جالپى, وڭىردە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى مامان جەتىسپەۋشىلىگى 56 ادامدى قۇرايدى. ەندى اقتوبەدەگى, الماتىداعى, قاراعاندىداعى جانە باسقا دا وبلىستارداعى مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تۇلەكتەرىنە پاتەر بەرۋ جانە باسقا دا الەۋمەتتىك قولداۋلاردى كورسەتە وتىرىپ, وسى ماسەلەنى بيىلعى جىلى تولىعىمەن شەشەمىز», دەدى وبلىس باسشىسى.
بەرەزوۆكا, بەستاۋ اۋىلىنىڭ تۇرعىندارىن كوشىرۋ ماسەلەسى دە نازاردان تىس قالمادى. «بەرەزوۆكا جانە بەستاۋ ەلدى مەكەندەرى تۋرالى قىسقاشا اقپارات بەرەر بولسام, جالپى 454 ءۇيدى كوشىرۋ قاجەت. سونىڭ ىشىندە 423-ءى بەرەزوۆكا اۋىلىندا, قالعانى بەستاۋ ەلدى مەكەنىندە تۇرادى. قازىرگى ۋاقىتتا ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى قابىلداعان جوسپارعا سايكەس ءبىرىنشى كەزەڭ اياقتالدى. سوعان سايكەس 82 وتباسى اقساي قالاسىنداعى كوپ قاباتتى 128 پاتەرلى ەكى ۇيگە كوشىرىلدى. بۇل جۇمىستار جۇيەلى تۇردە ءوز جالعاسىن تابادى. بۇيىرتسا, بيىل بەرەزوۆكا, بەستاۋ اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارىن كوشىرۋ ماسەلەسى تولىعىمەن اياقتالادى», دەدى اكىم.
وسى جىلى وبلىس ەلەكتر ەنەرگياسىنا تاۋەلدىلىكتەن دە ارىلادى ەكەن. «ناۋرىز-ءساۋىر ايلارىندا قاراشىعاناقتاعى ىستەن شىققان ترانسفورماتوردى جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالادى. سونى ىسكە قوسىپ, قاراشىعاناقتان ەلەكتر ەنەرگياسىن الاتىن بولامىز. 100 مۆت ءبىرىنشى كەزەڭى ىسكە قوسىلعان ەلەكتر ستانساسى دا جۇمىس ىستەي باستايدى. وسىلايشا, ەنەرگەتيكالىق تاۋەلسىزدىك قامتاماسىز ەتىلەدى», دەدى ن.نوعاەۆ.
نۇرباي ەلمۇراتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».