سوناۋ ارتتا قالعان جەتپىسىنشى جىلداردىڭ اياق كەزىنەن باستاپ اقتوبەلىك كورەرمەندەر تەلەۆيزيا حابارلارىنان جاڭا لەپ, وزگەشە قۇبىلىستاردى سەزىنە باستادى. وسى تۇستا مۇندا قىزمەتكە كىرىسكەن ءبىر توپ جاس مامانداردىڭ الا كەلگەن سونى سەرپىنى كوپشىلىكتى ەرىكسىز وزىنە تارتتى. سول جاڭا تولقىننىڭ قاتارىندا امانكەلدى مەكتەپباەۆ تا بار بولاتىن.
قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ كەلگەن ول قاتارلاستارى اياعىن ساقتىقپەن اتتاپ باساتىن بۇل سالاعا يمەنبەي-اق ەنىپ كەتتى. شىنىن ايتۋ كەرەك, ونىڭ وقۋدى بىرگە بىتىرگەن جولداستارىنىڭ كوبىسى نەگىزىنەن گازەت ءتوڭىرەگىن وڭتايلى كورىپ, ءبىرقاتارى الماتىداعى باسپا ماڭايىنان قونىس تەپكەن.
ونى تەلەۆيزياعا جاقىنداتاتىن ءبىر سەبەپتەر دە بار سياقتى. سونىڭ باستىسى – مەكتەپ ءبىتىرگەن سوڭ كينومەحانيك بولىپ ازدى-كەمدى ۋاقىت ەڭبەك ەتۋى.
ول ورتا ءبىلىم العان سوڭ اقتوبە قالاسىنداعى كاسىپتىك-تەحنيكالىق ۋچيليششەگە وقۋعا ءتۇستى. وسىندا ەرەسەگى بار, بوزبالاسى بار, ءار قيىردان جيىلعان جاستار اراسىندا كينومەحانيكتىك كۋالىك الىپ شىقتى.
الپىسىنشى-جەتپىسىنشى جىلدارى كلۋبتاردا كورسەتىلەتىن كينونىڭ اسەرى كەرەمەت بولعانى بەلگىلى. جاستار سول جەردە تابىسادى, كوڭىل كوكجيەگىڭدى كەڭەيتكىڭ كەلسە دە كينوعا باراسىڭ. ال كينو قويۋشى – اۋىلداعى ەڭ ءبىر قادىرلى ادام. ىرعىز ءوڭىرىنىڭ بۇگىندە قارتتىققا قول سوزعان اقساقالدارى جاس امانكەلدىنىڭ كينو قويۋداعى ەرەكشە ءتارتىبىن ءالى كۇنگە دەيىن ۇمىتپاعان دا شىعار.
كەيىن سول كينومەحانيكتىگى تەلەۆيزيادا جۇرگەندە كوپ پايداسىن تيگىزدى. وقۋ بىتىرە سالىپ, بىردەن وسى سالاعا كەلگەن كەيبىر تاجىريبەسى شامالى ارىپتەستەرى سەكىلدى تەلەستۋدياداعى اپپاراتتارعا وقشىرايا قاراپ تۇرعان جوق, بىردەن ىشىنە ەنىپ جۇرە بەردى. وپەراتورلار دا, رەجيسسەرلەر دە مۇنى بىردەن ءوز ادامىنداي قابىلدادى.
باستاپقى قىزمەتى كىشى رەداكتور بولعانمەن, وعان ءاپ دەگەننەن-اق ۇلكەن تاپسىرمالار بەرىلە باستادى. كۇن تارتىبىندەگى تاقىرىپ اۋقىمى دا وڭاي ەمەس-ءتى. باستى ماسەلە بەسجىلدىق تىنىسىن تانىتۋدان ءوربيتىن. ەڭبەك ەكپىندىلەرىن ناسيحاتتاۋ, وزگەلەرگە ۇلگى ەتۋ, كوممۋنيستەردىڭ كوركەم بەينەسىن كەستەلەۋ, مىنە, وسىنداي سول زاماننىڭ ناعىز كوكەيكەستى جايلارى العا تارتىلاتىن.
تەلەۆيزيا ول ءۇشىن ەڭ الدىمەن ادام تانۋ مەكتەبى بولدى. قانشاما كەيىپكەرلەرمەن جۇزدەسىپ, ولاردىڭ ىشكى سىرلارىنا ورتاق بولدى دەسەڭىزشى. كەيىن سولاردىڭ بىرقاتارىمەن كانىگى جولداس بولىپ كەتتى.
سولاردىڭ ءبىرى – وتەسىن وتەپبەرگەنوۆ. ول العا اۋدانىنداعى “توقپانساي” دەپ اتالاتىن جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ توراعاسى. كەشەگى كۇندەرى شارۋاشىلىعى بىرقالىپتى دامىپ تۇرعان سوۆحوزدىڭ ءىزىن جوعالتپاي, بيلىك ورىندارىمەن جاعالاسىپ ءجۇرىپ, ءوز كوزدەگەنىن جۇزەگە اسىرعان ازامات. بۇدان ەڭ الدىمەن اۋىل تۇرعىندارى ۇتتى. ولاردىڭ اراسىندا جۇمىسسىز قالعان ءبىرى دە بولعان جوق. جيىرما بەس مىڭداي قويى, بىرنەشە مىڭ سيىر-جىلقىسى بار سەرىكتەستىكتىڭ جۇمىسى كەيدە ادام كۇشىن قاجەتسىنىپ, سىرتتان كوشىپ كەلۋشىلەر دە از بولعان جوق. ونىڭ سىرتىندا شارۋاشىلىقتىڭ ەگىسى جانە باسقا قوسالقى تىرلىكتەرى جانە بار.
وتەسىن مۇنداي بيىكتەرگە وڭاي جەتكەن جوق. سوناۋ ءبىر قىستالاڭ شاقتارىندا دا, كەيىن ەڭبەگى ەلەنىپ, مەملەكەتتىك ماراپاتتاۋلارعا يە بولىپ جاتقان تۇستارىندا دا جانىندا امانكەلدى سەكىلدى ادال جولداستارى ءجۇردى. ول جۋرناليست رەتىندە ىسكەر باسشى, ءجىگەرلى دە جاقسى ازاماتتىڭ تۇلعاسىن كوپشىلىككە ۇلگى ەتىپ ۇسىندى, وزىق ءتاجىريبەسىن وڭتايىنا كەلگەن تۇستاردا تاراتىپ تا وتىردى.
قارعالى اۋدانىنداعى “ستەپنوە” جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ جەتەكشىسى, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى امانقوس تولەۋوۆ تە ابەكەڭدى ەرەكشە قادىر تۇتادى. جۋرناليستىك جاۋاپكەرشىلىكتى جوعارى سەزىنەتىندىگى, كاسىبىنە ادالدىعى ءۇشىن.
تەلەۆيزياعا قىزمەتكە كەلگەن سوڭ كىشى رەداكتورلىقتا ابەكەڭ كوپ تۇراقتاپ قالا قويعان جوق. نەگىزگى تاقىرىپتاردى يگەرۋى, باستى شارۋالاردى سەنىممەن قولعا الۋى ونىڭ بەدەلىن كوتەرە بەردى. ءسويتىپ, لاۋازىمدىق قىزمەتى دە ءوستى. وبلىستىق تەلەراديوكومپانياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بولىپ ول ەڭبەك ەتكەن جىلداردا ەلدىككە, ەگەمەندىككە قاتىسى بار كوپتەگەن جۇمىستار تىندىرىلعانىن ءبۇگىندە بىرەۋ ءبىلىپ, بىرەۋ بىلمەۋى دە مۇمكىن.
ماسەلەن, كسرو دەپ اتالاتىن الىپ ەلدىڭ اۋقىمىندا جۇرگەنىمىزدە اقتوبە تەلەكومپانياسى رەسەيدىڭ ورىنبور تەلەۆيزياسىمەن بەرىك قارىم-قاتىناس ورناتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە اقتوبەلىك جۋرناليستەر دايىنداعان قازاق اندەرى مەن حابارلارى ورىنبور تەلەۆيزياسى ارقىلى تۇراقتى تۇردە بەرىلىپ تۇردى. ءسويتىپ, ەكى ءوڭىر اراسىنداعى تاجىريبە الماسۋ, سىرتتاعى قانداستارىمىزعا رۋحاني ءنار بەرۋ سەكىلدى كوزگە كورىنە بەرمەس شارۋالار ابەكەڭنىڭ تىكەلەي ارالاسۋىمەن ءجۇرىپ جاتتى.
تاعى بىردە قازاقتار جامانقالا دەپ اتاپ كەتكەن ورسكىدە اباي تويى بولىپ جاتقان تۇستا كوپشىلىك دۋمانداتىپ ءجۇرگەندە امانكەلدىنىڭ وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۇراجايىنىڭ ديرەكتورى رىسجان ءىلياسوۆا اپايمەن بىرگە سول ايماقتا جەرلەگەن دەربىسالى بەركىمباەۆتىڭ باسىنا بارىپ, دۇعا ەتىپ, بولاشاق ءبىر حابارىنىڭ باستاۋىن يگەرىپ قايتقانى دا ءبىر ولجاسى بولدى. كەزىندە جارتى پاتشا اتانعان, ەل بيلەگەن دەربىسالى سەكىلدى ەرەن تۇلعانىڭ كوپ تويى, شىنىن ايتساق, كەيىنىرەك ءوتتى. ال ءجۋرناليستىڭ جانكەشتى بولىپ جاساعان جارتى ساعاتتىق سول ءبىر حابارى سونداي ۇلكەن شارانىڭ وتۋىنە از دا بولسا سەپتىگىن تيگىزبەدى مە ەكەن؟!
ابەكەڭ قازىر تەلەۆيزيادا قىزمەت ىستەگەن جىلدارىن ەرەكشە ءبىر ىستىق سەزىممەن ەسكە الادى. سول ۋاقىتتاردا كورەرمەندەرگە ۇسىنىلعان “ديدار ءسات”, “جۇما كۇنگى ءجۇزدەسۋ”, “پاراسات”, “تەمىرقازىق”, “سانا”, “ديدارعايىپ”, “كوڭىلاشار”, “سىرتارتار” سەكىلدى حابارلاردىڭ يدەياسى مەن مازمۇنى ويعا ورالعاندا, سول ۋاقىتىنىڭ بوسقا جۇمسالماعانىنا ىشتەي تاۋبە ەتەتىنى بار.
توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا ءتاۋەلسىزدىك تۋىنىڭ جوعارى كوتەرىلگەنىن سەزىنگەن حالقىمىز باتىرلارىمىز بەن بيلەرىمىزدى ۇلىقتاپ, تاريحىمىزدىڭ تەرەڭىنە مولىنان ءۇڭىلدى. سول تۇستا ابەكەڭ جانىنا جاس ارىپتەستەرى مەن وپەراتورلارىن ەرتىپ الىپ, ايتىلعاندار مەن انىقتالعان جايلاردى قامتىپ قالۋعا تىرىستى. ءسويتىپ تاريحتىڭ ءبىر تۇگەندەلۋىنە وزىندىك ۇلەس قوسقانى بار.
تەلەۆيزيانىڭ كۇللى شارۋاسىنا قولىن باتىرا سالىپ, مەزگىلمەن ساناسپاي, جان الىسىپ, جان بەرىسىپ ەڭبەك ەتىپ جۇرگەنىمەن, ءبىر كۇندەرى گازەتكە قاراي قىزمەت اۋىستىرۋدىڭ رەتى دە كەلىپ قالعانى بار. بۇل 1996 جىلى بولاتىن. ول كەزدەرى قولما-قول اقشا دەگەنىڭىز ۇمىتىلىپ, ايىرباس دەگەن الەمەت جەر-كوكتى سىلكىندىرىپ تۇرعان. وبلىستىق “اقتوبە” گازەتى باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە كەلگەن ول بىردەن شارۋاشىلىق قىزمەتى ءتىزگىنىن قولعا الدى. جۋرناليستەردىڭ ايلىعى بىردە قولعا ءتيىپ, بىردە بەرىلۋى سوزىلىڭقىراپ تۇرعان شاق ەدى. ابەكەڭ شارۋاشىلىق باسشىلارىمەن تىكەلەي كەلىسىم-شارتقا وتىرىپ, گازەتكە جازىلۋ قۇنىن مالداي-زاتتاي الىپ, قالامداستارىنىڭ قارنىن “تويعىزۋعا” سەپتىگىن تيگىزگەنى بار.
وسىندا ەڭبەك ەتكەن جىلدار ونىڭ كوپ قابىلەتىن تانىتتى. قولىنا قالام ۇستاپ, ءسوز سايگ ۇلىگىن باپتاۋى ءتيىس ادام ارىپتەستەرىنىڭ ءونىمدى ەڭبەك ەتۋىنە جاعداي جاسادى. ءسويتىپ, قالامداستارىنىڭ قامىن ويلاۋىمەن قادىرى جانە ءبىر مارتە ارتا ءتۇستى.
ابەكەڭنىڭ قازىرگى قىزمەتى دە حالىقپەن تىعىز بايلانىستى. ول “نۇر وتان” حدپ وبلىستىق فيليالىنىڭ قوعامدىق قابىلداۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى رەتىندە ۋاقىتپەن ساناسپاي ەڭبەك ەتەتىنىن كوپشىلىك كوزبەن كورىپ ءجۇر.
مۇندا تۇسكەن وتىنىشتەردىڭ, ارىزدار مەن شاعىمداردىڭ جەتپىس پايىزى وڭ تۇرعىدا شەشىلەدى. ونىڭ سەبەبى, ءار حاتتىڭ قاراۋسىز قالمايتىندىعىندا. كەز كەلگەن ءوتىنىش شارا الۋ ءۇشىن نەمەسە ءتيىستى جاۋابىن بەرۋ ماقساتىندا سوعان قاتىستى مەكەمە-ۇيىمدارعا جىبەرىلەدى جانە تياناعىن تاپقانشا باقىلاۋدا تۇرادى. ابەكەڭنىڭ ۇزاق جىلدار بويى قالىپتاسقان قانداي دا قولعا العان ىسكە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ, مۇقيات اتقارۋ داعدىسى بۇل ىستە كوپ كومەگىن تيگىزىپ تۇر.
قازىر “نۇر وتاننىڭ” جەرگىلىكتى فيليالىنا قابىلداۋعا ادامدار ۇلكەن سەنىممەن كەلەدى. ولار وسى جەردەن ءبىر تياناق تاباتىنىنا ەشقانداي دا كۇماندانبايدى. مۇندا مەكەمە باسشىلارىنىڭ, دەپۋتاتتاردىڭ قابىلداۋ ۇيىمداستىرۋى جۇيەلى ءتىرلىككە اينالدى جانە ءوزىن اقتايتىن شارا ەكەندىگىن كورسەتىپ وتىر.
ازاماتتىڭ ايبىنى اسىپ ءجۇرۋى شاڭىراق شۋاعىنىڭ مول بولۋىنا دا قاتىستى. ابەكەڭنىڭ ومىرلىك سەرىگى دانيا قاي كەزدە دە وتباسىندا بەرەكە ورناتىپ, بالالارىنا ءتالىمدى تاربيە نەگىزىن قالاپ وتىرعان اياۋلى انا, ونەگەلى جار. وتباسىنداعى ەكى اپاسىنىڭ سوڭىنان ەرگەن ولجاس قازىر ۇلكەن ازامات, وبلىستاعى ۇلكەن مەكەمەدە باس ديرەكتوردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى. ول ءاۋلەتكە ايزەرە, ايدا سەكىلدى سۇيكىمدى نەمەرەلەر سىيلادى.
امانكەلدى مەكتەپباەۆ قاي سالادا ەڭبەك ەتسە دە, ءبارىبىر ءوزى ومىرلىك تاڭداعان ماماندىعى جۋرناليستيكادان الىس كەتە المايدى. قولى قالت ەتە قالعان ساتتە قالامداس-ارىپتەستەرىنىڭ حال-جاعدايىن ءبىلىپ, شىعارماشىلىق احۋالدارىن سىرتتاي سارالاپ وتىرادى. جاقسىلىققا قۋانادى, اتتەگەن-ايلاردى بىرگە كوتەرىسەدى.
كەيدە كەڭسەنىڭ قاعازباستى جۇمىسىنان شارشاعان ساتىندە سوناۋ بالاڭ شاعىندا “جانارگۇل” دەپ اتالاتىن نوۆەللا, “اق ساعىم ساعىنىش”, “اقمونشاق” ءتارىزدى وچەركتەر جازعانى ەسىنە ءتۇسىپ, ىشتەي جىلى جىمياتىنى بار.
ادام بالاسىن الالامايتىن, اينالاسىنا مەيىرىم شۋاعىن توگىپ جۇرەتىن ابزال دا ازاماتتىق تۇلعاسى ابەكەڭدى – امانكەلدى مەكتەپباەۆتى وسىلايشا كوپشىلىك قۇرمەتىنە بولەپ كەلەدى.
نۇرمۇحانبەت دياروۆ,
ساتىبالدى ءساۋىرباي. اقتوبە.