كەشە استاناداعى “ديپلومات” قوناقۇيىندە قازگيدرومەتتىڭ جەتەكشى ماماندارى “2010 جىلدىڭ قىسى مەن جازى. قازاقستانداعى قۇرعاقشىلىق” تاقىرىبىندا ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىن وتكىزدى. وندا “قازگيدرومەت” رمك-ءنىڭ الداعى ۋاقىتقا بولجانعان اۋا رايى تۋرالى مالىمەتتەرى كەلتىرىلدى.
بيىل ەلىمىزدىڭ باتىس ايماقتارىندا وتە ىستىق بولعانى بەلگىلى. وعان شىعىس ايماقتاردا بولعان قاتتى قىستى قوسىڭىز. اۋا رايىنىڭ وسىنشا قۇبىلۋىن پلانەتانىڭ جىلىنۋىمەن بايلانىستىراتىندار دا جوق ەمەس. دەگەنمەن, بۇل پىكىردى “كازگيدرومەت” رمك ديرەكتورى بايان سازانوۆا جوققا شىعارىپ, اۋا رايىنىڭ تەز قۇبىلۋى ەل اۋماعىنىڭ ءار جەرىندە بولعان انتيتسيكلوننىڭ اسەرلەرى ەكەندىگىن ايتىپ ءوتتى.
“بيىلعى جىلدىڭ قىسى مەن جازى ءبىراز قولايسىزدىقتار تۋعىزعانى بەلگىلى. شىعىس, سولتۇستىك قازاقستاندا قىس سالقىن, قارلى-بوراندى بولىپ وتسە, ەل باتىسىندا جاز مەزگىلى قاتتى ىستىق بولدى. دەگەنمەن, وسى ۋاقىت ىشىندە بۇرىن-سوڭدى بايقالماعان تەمپەراتۋرا كورسەتكىشى بولا قويعان جوق. ياعني, تەمپەراتۋرا كورسەتكىشى بويىنشا قالىپتان تىس جاز نەمەسە قىس بولدى دەۋ ورىنسىز. ەلىمىزدىڭ قىسقى اۋا رايىن قالىپتاستىراتىن ءسىبىر انتيتسيكلونى ادەتتە جەلتوقسان ايىنىڭ باسىندا كەلەتىن. الايدا بيىل ول قاڭتار ايىندا كەلىپ, ناتيجەسىندە قىس سوزىلىپ كەتتى”, – دەپ اتاپ ءوتتى بايان ايدارحانوۆا. جازعى تەمپەراتۋراعا كەلەتىن بولساق, ول رەسپۋبليكامىزدىڭ باتىسى مەن رەسەيدىڭ ەۋروپالىق بولىگىندە بولىپ وتكەن سوزىلمالى ىستىق تەجەمەلى انتيتسيكلونعا بايلانىستى. اتالمىش جوعارى جىلى انتيتسيكلون مامىردىڭ اياعىندا كەلىپ, 18 تامىزعا دەيىن جالعاسقان. ءسويتىپ, يران مەن جەرورتا تەڭىزىنەن كەلگەن جىلى اۋا رايى اعىنى ەلىمىزدىڭ باتىس ايماقتارى مەن رەسەيدىڭ ەۋروپالىق بولىگىن قامتىدى. ال سولتۇستىك ايماقتار مەن شىعىس قازاقستاندا سالقىن اۋا اعىنى وتكەندىكتەن جاز مەزگىلى اسا قاتتى ىستىق بولا قويعان جوق.
بۇدان سوڭ “كازگيدرومەت” رمك اگرومەتورولوگيا ديرەكتورى ساكەن بايشولانوۆ قازاقستان تەرريتورياسىنداعى قۇرعاقشىلىقتىڭ ەلىمىز اۋىل شارۋاشىلىعىنا اسەرى مەن تيگىزەر سالدارلارى تۋرالى بايانداپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, 1966 جىل مەن 2010 جىل اراسىنداعى زەرتتەۋلەر ەلىمىزدە قۇرعاقشىلىقتىڭ ءجيى قايتالانىپ تۇراتىنىن كورسەتكەن. قايتالاپ سوعاتىن قۇرعاقشىلىق سوڭعى 45 جىل ىشىندە ەلىمىزدىڭ استىق ەگەتىن ايماقتارىندا 7 رەت بايقالعان. ال ەل اۋماعىن تۇتاستاي العاندا قۇرعاقشىلىق بولۋ مۇمكىندىگى 16 پايىزدى قۇرايدى, ياعني 7 جىلدا 1 رەت قايتالاپ سوعۋى مۇمكىن. استىقتىڭ ونىمدىلىگىن 50 پايىزعا دەيىن تومەندەتەتىن قاتتى قۇرعاقشىلىقتىڭ بولۋ مۇمكىندىگى باتىس قازاقستان, اقتوبە, قاراعاندى جانە قوستاناي وبلىستارىندا وتە جوعارى. اتالمىش وبلىستاردا بۇل قۇبىلىس 4-5, 6-8 جىل سايىن قايتالانىپ وتىرادى ەكەن. سوڭعى 70 جىل ىشىندە قازاقستان بويىنشا اۋا تەمپەراتۋراسى 1,8 گرادۋسقا كوتەرىلگەن. جاۋىن-شاشىن مولشەرى اسا وزگەرىسكە تۇسە قويماعان. ىلعالدىلىق كوەففيتسيەنتىن ەسەپتەۋدىڭ قورىتىندىسىن الىپ قاراساق, ەل شىعىسىندا قازىرگى زامانعى كليمات الدىڭعى كەزەڭگە قاراعاندا (1931-1980) قۇرعاي تۇسكەن كورىنەدى. ال باتىس, ورتالىق, وڭتۇستىك ايماقتاردىڭ اۋا-رايى وزگەرمەگەن. 2030 جىلعا قاراي ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭدە ودان ءارى قۇرعاي تۇسەدى دەگەن بولجام بار.
ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسى سوڭىندا “قازگيدرومەت” ۇممب جەتەكشى ينجەنەرى اينۇر ابەنوۆا 2010 جىلدىڭ قىركۇيەك-جەلتوقسان ايلارىنداعى اۋا رايى بولجامدارىن جاريا ەتتى. ماماننىڭ ايتۋىنشا, قىركۇيەك ايىندا كۇن سۋىتىپ, كۇشتى جەل تۇرماق. ايدىڭ باسىندا ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك وڭىرلەرىندە كۇن كۇرت سالقىندايدى. سونداي-اق, وسى اي سوڭىندا حالىق اۋزىندا ء“ۇندى جازى” دەپ اتالاتىن, سيپاتى بويىنشا كۇزگى جانە قىسقى اۋا رايىن جورامالدايتىن جىلى, اشىق اۋا رايى كەزەڭى بولادى. قازان ايىندا دا جىلى بولمايدى, تەك قازاقستاننىڭ باتىس اۋداندارى قۇرعاق بولادى دەپ جورامالدانىپ وتىر. ال العاشقى اسا سۋىق كۇندەر قازان ايىنىڭ ورتاسىندا بولادى دەپ كۇتىلۋدە. قازگيدرومەت وكىلدەرىنىڭ الدىن الا بەرگەن جورامالدارىنا سەنسەك, بيىل قىس قاتتى بولمايتىن ءتۇرى بار.
ۆەنەرا تۇگەلباي.