...كوكپەكتى اۋدانىنىڭ اكىمى, كورشى جارمانى توعىز جىل بويى ۇزدىكسىز باسقارىپ, اۋداننىڭ مادنيەتى مەن سپورتىن كوش ىلگەرى شىعارىپ, ەكونوميكانى ىلگەرى شىعارىپ, ەكونوميكانى ىلگەرى جىلجىتقانى ءۇشىن “قۇرمەت” وردەنىمەن ماراپاتتالعان, باياعىنىڭ باتىرلارىنداي زور دەنەلى, يىقتى دۇيسەنعازى ماعاۋيا ۇلى مۋسين مۇنىڭ الدىندا ءبىر اپتا بۇرىن حابارلاسىپ, اتا زاڭىمىزدىڭ كۇنى قارساڭىندا اۋىلدارىندا كوپ جاڭالىقتاردىڭ بولاتىنىن ايتقان ەدى. شىنىندا دا كەلىپ, كورگەنىمىزدە كوكپەكتىدە كوزگە بىردەن تۇسەتىن ادەمى عيماراتتار مەن سپورت كەشەندەرىنىڭ پايدالانۋعا بەرىلگەنىن بايقادىق. ەندى ءبىر ايدان كەيىن كوكپەكتىلىكتەر اۋداننىڭ 80 جىلدىق تورقالى تويىن اتاپ وتۋگە ازىرلەنۋدە.
قوس وليمپيادانىڭ ەكى ءدۇركىن جۇلدەگەرى, كسرو-نىڭ جەتى دۇركىن, الەمنىڭ, ازيانىڭ ءبىرنەشە دۇركىن چەمپيونى, فيلا-نىڭ بيۋرو مۇشەسى داۋلەت بولات ۇلىنىڭ اتاسى تۇرلىحان قاسەن ۇلى 1931 جىلى كوكپەكتىدە اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمى مەن اۋداندىق گازەتتى بىرگە باسقارىپتى. ءالى كۇنگە دەيىن كونەنىڭ كوزى قاريالار تۇرلىحاننىڭ بالۋان, ءارى ءانشى, كۇيشى بولعانىن تۇرعىندار اراسىندا بەدەلدى بولعانىن ايتادى. ەندى, مىنە, نەمەرەسى داۋلەت “تۋعان جەرگە تاعزىم” اكتسياسى بويىنشا جاقىن ارادا مەرەيتويلارىن اتاپ وتەتىن كوكپەكتىگە اتباسىن بۇرىپتى. جالعىز كەلگەن جوق, جانىندا ۇستازى, حالىقتىڭ ءسۇيىكتى ۇلدارىنىڭ ءبىرى وليمپيادا چەمپيونى جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆ, يۋري مەلنيچەنكو بار. وسكەمەننەن تىكۇشاقپەن جەتكەن وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ كەلگەن سوڭ قوناقتار “داۋلەت” كۇرەس كەشەنىنە قاراي بۇرىلدى.
“داۋلەت” كۇرەس كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى بيىلعى ساۋىردە باستالىپتى. وعان بيۋدجەتتەن 16 ميلليون 646 مىڭ تەڭگە ءبولىنگەن. قالعان ءۇش ميلليون تەڭگەنى دەمەۋشىلەر بەرگەن. ەسىمى بەرىلگەن كەشەنگە داۋلەت بولات ۇلى “گازەل” اۆتوكولىگىن, كۇرەس كىلەمدەرى مەن ترەناجەرلىك, تەلەديدار, باسقا دا وقۋ قۇرالدارىن الا كەلىپتى.
داۋلەت تۇرلىحانوۆ اتىنداعى سپورت كەشەنىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ءوڭىر باسشىسى بەردىبەك ماشبەك ۇلى جينالعان تۇرعىنداردىڭ الدىندا ءسوز الدى:
– قۇرمەتتى كوكپەكتىلىكتەر, سىزدەردىڭ اۋىلعا قۋانىشتى ءبىرگە بولىسۋگە كەلىپ تۇرمىز. ەلباسى ن. نازارباەۆ سپورتتىڭ بۇقارالىلىعىن ارتتىرۋ جايىندا ۇنەمى ايتىپ كەلەدى. ول ءۇشىن كەز كەلگەن ادام جات ارەكەتتەردەن اۋلاق بولىپ, دەنە ءتاربيەسى مەن وي, ەڭبەكتى قاتار الىپ جۇرۋلەرى ءتيىس. ەلىمىزدىڭ قالاۋلى ۇلى ەر داۋلەتتىڭ ەسىمىمەن سپورت كەشەنىن اتاۋ ءجونىندەگى باستامالارىڭىز قۋانتادى. وسى سپورت كەشەنىنەن ءداۋلەت سياقتى مىقتى ازاماتتاردىڭ شىعۋىنا تىلەكتەسپىن, – دەدى ءوڭىر باسشىسى.
وليمپيادا چەمپيوندارى ج.ۇشكەمپىروۆ, يۋ.مەلنيچەنكو وسىنداي ماڭىزى بار كەشەندى سالىپ بەرگەن وبلىس اكىمى ب. ساپارباەۆقا العىسىن ءبىلدىردى. داۋلەت بولات ۇلى بولسا “سپورتتىڭ ارقاسىندا تالاي ەلدەردى ارالادىم, سپورت ساڭلاقتارىمەن تانىستىم. ولاردىڭ بارلىعى قازاقستاننىڭ كەرەمەت قارقىنمەن دامىپ كەلە جاتقانىن, ارقانىڭ تورىندە اسەم استانانىڭ بوي كوتەرگەنىن, ن.نازارباەۆ سياقتى كەمەڭگەر, اقىلدى باسشىسى بار ەلدىڭ الداعى ۋاقىتتا دا تاماشا تابىستارعا جەتە بەرەتىنىنە اۋىزدارىنىڭ سۋى قۇرىپ اڭگىمەلەيدى. ەلىمىزدىڭ ەقىۇ-عا جەتەكشىلىك ەتۋى, بيىل جەلتوقساندا ەقىۇ ءسامميتىنىڭ 56 مەملەكەت باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن استانادا وتەتىنىنىڭ ءوزى قازاق ەلىنىڭ بولاشاعىن ءبىلدىرسە كەرەك. نە ايتامىن, ماعان قۇرمەت كورسەتكەن جەرلەستەرىمە, ءوڭىر باسشىسى, بەردىبەك ءماشبەك ۇلىنا, اۋدان اكىمى دۇيسەنعازى مۋسين مىرزالارعا العىسىم شەكسىز. كەلەشەكتە اۋرۋحانالار ەمەس, وسىنداي ءزاۋلىم سپورت عيماراتتارى سالىنسا, كوك بايراعىمىز شەتەلدەردىڭ اسپانىندا سامعاي بەرەتىنى ءسوزسىز” – دەپ اعىنان جارىلدى.
بۇدان كەيىن وبلىس اكىمى ب.ساپارباەۆ, وليمپيادا جۇلدىزدارى لەنتانى قيىپ, ىشكە ەندى. كەشەندە سپورتشىلارعا ارنالعان جۋىنۋ كابينالارى, كۇرەس كىلەمى, 2 كوپفۋنكتسيونالدى ترەنەجەر, باسقا دا بولمەلەر بار. قوناقتار ارالاپ كورىپ, ساپاسىنا رازى بولدى. بۇدان كەيىن گرەك-ريم كۇرەسىنەن وبلىستىق جارىس باستالدى. وسكەمەن, سەمەي قالالارى, ءۇرجار, اياگوز, جارما, كوكپەكتى اۋداندارىنىڭ بالۋاندارى 8 سالماق بويىنشا جەڭىمپازداردى انىقتادى. بۇل سايىستا سەمەيلىكتەر مەن جارما, كوكپەكتى, ءۇرجار اۋداندارىنىڭ شەبەرلەرى كوزگە ءتۇستى.
الماتى, استانا جانە ءوسكەمەننەن كەلگەن قوناقتار بۇدان كەيىن قۇمار راەۆ اتىنداعى جەتىم بالالار ۇيىنە كەلدى. ءداۋلەت اعالارى بالالار ءۇيىنىڭ جەتكىنشەكتەرىنە ساز اسپاپتارىنان, بيليارد, ۆولەيبول, گاندبول, فۋتبول دوپتارىن تارتۋ ەتتى. اۋدان اكىمى د. مۋسين ءوز سوزىندە داۋلەت بولات ۇلىنىڭ سپورتتاعى جەتىستىكتەرى, ونىڭ اتاسى تۇرلىحان قاريانىڭ وسىدان 80 جىل بۇرىن كوكپەكتىدە ەكى بىردەي اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمى مەن اۋداندىق گازەتتى باسقارعانىن, دەمەك, بۇل جولعى ساپاردىڭ ەرەكشە ەكەنىنە بالالاردىڭ نازارىن اۋداردى. جاقسىلىق پەن يۋرا وزدەرىنىڭ قالاي جەڭىسكە جەتكەندەرى جايلى اڭگىمەلەپ بەردى. ال داۋلەتپەن بىرگە كەلگەن ەلىمىزدىڭ بەلگىلى ءانشىلەرى جەڭىس سەيدوللا مەن مەدەۋ ارىنباەۆ بالالارعا ءان سالىپ بەردى. كوڭىلدەرى جابىرقاۋ جانداردىڭ مەرەيلەرى ءوسىپ, ءانشى اعالارىنا قوسىلىپ ءان شىرقاعاندارى اسەرگە بولەدى.
كوكپەكتىدەگى جاڭا مەكتەپتە دە وسىنداي اسەرلى كەزدەسۋ ءوتكىزىلدى. بۇل مەكتەپتىڭ ءتۇلەكتەرى اراسىنان تالاي ءجۇلدەگەرلەر شىعىپتى. وليمپيادا چەمپيوندارى جاقسىلىق پەن يۋري, داۋلەت وقۋشىلاردىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ قايتارسا, جەڭىس پەن مەدەۋ اننەن سالەم جولدادى.
“قالباتاۋ” اسىل تۇقىمدى مال زاۋىتىنىڭ اتاق-داڭقى بۇكىل ەلگە تانىس. بۇدان 80 جىل بۇرىن قۇرىلعان قالباتاۋدا سالماعى 1430 كەلى “برۋسوك” دەگەن اسىل تۇقىمدى بۇقا كسرو-نىڭ حالىق شارۋاشىلىعى كورمەسىندە سان مارتە ءبىرىنشى ورىندى جەڭىپ العان. قازىر جارىق اۋىلىندا 2700 ءىرى قارا, 1100 جىلقى بار. سالماعى 440 كەلى 220 تايىنشا ەتكە وتكىزىلۋگە ءازىر تۇر. قوجالىق يەسى م.يبراەۆ پەن اۋىل اكىمى مۇرات جۇماعازينوۆ كەلەشەكتە دە اسىل تۇقىمدى مال باسىن كوبەيتە بەرەتىندەرىن ايتتى. وبلىس اكىمى باستاعان توپ سپورت مەكتەبىندە, سوسىن وسىنداعى ورتا مەكتەپكە كەلىپ, كەزدەسۋ ءوتكىزدى. “مەن جارىققا كەلە الماي ءجۇر ەدىم. داۋلەت جەرلەستەرىڭىزدى ەرتىپ كەلدىم. مەكتەپ پەن كلۋب ءۇيى توزىپ تۇر ەكەن. كەلەر جىلى “جول كارتاسى” باعدارلاماسىنا ەنگىزۋگە تىرىسامىز”. اۋىل تۇرعىندارى بەردىبەك ماشبەك ۇلىنا اتقارىپ جاتقان وڭ ىستەرىنە العىستارىن ايتتى.
سول كۇنى ءوڭىر باسشىسى قالباتاۋ اۋىلىنداعى جاڭا فۋتبول الاڭىنىڭ اشىلۋىنا قاتىسىپ, “جول كارتاسى” بويىنشا ساپالى بوي تۇزەگەن اۋداندىق ءمادەنيەت ءۇيىن كوردى. جارما اۋدانىنىڭ اكىمى تەمىربەك قاسىمجانوۆ, اۋداندىق مادەنيەت, تىلدەردى دامىتۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى امانجول ءداۋىتوۆ اتقارىپ جاتقان ىستەرىمەن تانىستىردى.
وڭداسىن ەلۋباي, شىعىس قازاقستان وبلىسى, كوكپەكتى-جارما اۋداندارى.
سۋرەتتە: كوكپەكتىدەگى ءداۋلەت تۇرلىحانوۆ اتىنداعى سپورت كەشەنى; لەنتا قيۋ ءراسىمى; قالباتاۋداعى جاڭا فۋتبول الاڭى.