كوپتەن كۇتكەن قازاقستان – تۇركيا قۇراما كوماندالارى اراسىنداعى بۇل ويىن كەشە تۇندە وينالدى. وسى كۇنى استانانىڭ “استانا-ارەنا” ستاديونىنا جينالعان كورەرمەننىڭ قاراسى ايتارلىقتاي كوپ بولدى. سول كورەرمەن قاۋىمنىڭ ەڭ نەگىزگىسى بولىپ كەشەننىڭ تورىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وتىردى.
جاسىراتىنى جوق, ءبارىمىز ەداۋىر ءۇمىت ارتقان ماتچ 3:0 ەسەبىمەن تۇركيا فۋتبولشىلارىنىڭ پايداسىنا شەشىلدى. ءسويتىپ, تۇرىكتەر تاعى دا مەرەيلەرىن اسىرىپ كەتتى. بىراق بۇل قالاي دەگەندە بۇدان بەس جىل بۇرىنعى 6:0 دەگەن ەسەپ ەمەس-ءتىن. ونىڭ ۇستىنە ءبىزدىڭ جىگىتتەر تىم ناشار ويناعان جوق. بۇل جەردە جەكە شەبەرلىكتەرى جوعارى, كوماندالىق ويىننىڭ ءتاسىلدەرىنە تەرەڭىرەك قانىق وسمانلى جىگىتتەرىنىڭ باسىم ءتۇسۋى ابدەن زاڭدى ەدى.
ماتچ الدىن الا بەلگىلەنگەن ۋاقىتتا, تۋرا تۇنگى 22.00 ساعاتتا باستالدى. ءبىز حالىقارالىق ستاندارتقا دا ەندى بەيىمدەلىپ جۇرگەن حالىقپىز عوي, ەۋروپا ستاديوندارىنىڭ بارىندە فۋتبول ويىندارى وسىلاي كەش وتەتىنىن جاڭا ءبىلىپ جاتىرمىز. بۇل جۇرتتىڭ جۇمىستان كەيىن كەلىپ كورۋلەرىنە دە, ءۇيلەرىندە وتىرىپ, كوگىلدىر ەكراننان تاماشالاۋلارىنا دا بارىنشا قولايلى ۋاقىت بولىپ تابىلادى. ماسەلەن, بىزدە تۇندە بولعان سول كەزدەسۋدى تۇركيانىڭ دا, ەۋروپا قۇرلىعىنداعى وزگە ەلدەردىڭ دە تۇرعىندارى كورىپ شىققانى انىق.
“بۇل ءانىم بۇرىنعى اننەن وزگەشەرەك” دەمەكشى, ءبىزدىڭ تاپ وسى تۇرىك قارداشتارىمىزبەن بۇل جولعى قاۋىشۋدى كۇتكەنىمىزگە كوپ بولعان. بۇل كۇتۋدىڭ باسى بيىلعى قىستا شۆەيتساريانىڭ نون قالاسىندا 2012 جىلى پولشا مەن ۋكراينادا وتەتىن ەۋروپا چەمپيوناتىنىڭ ىرىكتەۋ تۋرنيرىنە جەرەبە تارتىلعاندا, ءبىزدىڭ قۇرامانىڭ تۇركيا كومانداسىمەن ءبىر توپقا تۇسكەنى بەلگىلى بولعان شاقتان دا بۇرىن باستالعان. دالىرەگى, قىجىلدىڭ قىزۋى 2005 جىلدىڭ 8 ماۋسىمىندا الماتىدا تۇرىك فۋتبولشىلارىنان 0:6 ەسەبىمەن كۇيرەي جەڭىلىس تاپقانىمىزدان كەيىن-اق, كوپ ۇزاماي لىپ ەتىپ كوتەرىلگەن. سونىڭ الدىندا, 2004 جىلعى 9 قازاندا ىستامبۇلدا وسى قارسىلاستان 0:4 بولىپ تاعى وڭباي ۇتىلعانىمىز دا سانامىزدا سارتاپ بولىپ تۇرعانىمەن, ەكى رەتتە دە ءمۇلتىمىز كەتىپ قالعانداي كورىنگەن. ەندى شە, تاپ سول 2004 جىلى ەۋروپا چەمپيوناتىنا بارۋ ءۇشىن لاتۆيامەن پلەي-وفف شايقاسىن وتكىزىپ, شەشۋشى ساتتە 0:1 ەسەبىمەن ەرىكسىز تىزە بۇككەن تۇرىكتەردى دە شالىپ جىعاتىن ءتاسىل بار ەكەنىنە كوڭىل يمەنبەي يلاناتىن. ال بۇگىندە رەيتينگىسى قانشا جەردەن جوعارىلاپ كەتكەنىمەن, لاتىشتار كەشەگى كەڭەس كەزەڭىندە بىزدەن ۇيدە دە, تۇزدە دە كەزەك ۇتىلىپ ءجۇرگەن ەلدىڭ بۇگىنگى ۇرپاقتارى بولاتىن.
سوندىقتان ەندى قايتا كەزدەسسەك, تۇرىكتەرگە بۇرىن كەتكەن ەسەمىز قايتىپ, كوڭىلىمىز توعاياتىنداي كورىنەتىنى شىندىق ەدى. ونىڭ ۇستىنە سودان بەرى دە ءبىراز ۋاقىت ءوتىپ كەتتى. ءبىز تۇرىكتەرگە وڭباي جەڭىلگەندە, قۇرامانىڭ تىزگىنى جاتتىقتىرۋشى رەتىندە ەشقانداي ءبىلىمى دە, بىلىگى دە جوق سەرگەي تيموفەەۆتە بولدى. ول اتقارعان تىرلىگىنەن ناتيجەلى جەمىس شىعارۋدان گورى, وزىنەن قالايدا جاۋاپكەرشىلىكتى الشاقتاتۋدىڭ جايىن الدىمەن ويلاستىرعان قۋ جىگىت بولىپ شىقتى. ونىڭ ورنىنا گوللاند مامانى ارنو پايپەرس كەلگەننەن سوڭ بارىپ, ەۋروپالىق ءۇردىس پەن ۇلگىدە قۇراما كوماندالار قالاي جاتتىعاتىنىن بىلە باستادىق. راسى كەرەك, كەزەڭىندە جەڭىسى مەن جەڭىلىسى قاتار ءجۇرگەن بۇل مامان 2008 جىلدىڭ قازانىندا ورىنتاعىن بوساتقانعا دەيىن قازاق فۋتبولىن تۋرا جولعا سالۋعا ءبىراز باعىت جاساپ كەتتى. ال ول كەتكەننەن كەيىن نەمىس مامانى بەرند شتورك شىلبىردى شيراتىپ ۇستاي باستادى.
جاڭا باپكەردىڭ ءوزى دە ماتچ باستالار الدىندا سول كىلكي ۇتىلىستاردىڭ ەندىگى كەزدەسۋدە العا قۇلشىنا ۇمتىلۋعا ۇلكەن سەبەپ بولاتىنىن ايتىپ ەدى. بۇعان قوسا سول ارالىقتان بەرى وتكەن ءبىراز ۋاقىتتا ءبىز قانشالىقتى دەڭگەيدە ىلگەرى جىلجي الدىق, بۇل ماتچ سونى دا كورسەتۋگە ءتيىس بولاتىن. بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن, تۇرىك قۇراماسىنىڭ تىزگىنىن الەمدەگى باعالى باپكەرلەردىڭ ءبىرى گۋس حيددينك ۇستادى. ءبىزدىڭ “ا” ىرىكتەۋ توبىندا تۇرىكتەر مەن بىزدەردەن باسقا تاعى گەرمانيا, اۆستريا, بەلگيا جانە ءازىربايجان قۇرامالارى بار ەكەنىن جانكۇيەر قاۋىم جاقسى بىلەدى عوي دەپ ويلايمىز. كوزى قاراقتى وقىرمان بىردەن بايقاعان شىعار, بۇل توپ نەگىزىنەن گەرمان جانە تۇركى ناسىلدىلەر جۇراعاتىنان قۇرالىپ وتىر. وسىنداعى التى قۇرامانىڭ ۇشەۋىن نەمىستەر جاتتىقتىرادى. بىزدە بەرند شتورك بولسا, ءازىربايجانداردى بەرتي فوگتس, گەرمانيانىڭ وزىندە يواحيم لەۆ بار. سول سياقتى نەمىس ءتىلدى گەرمانيا مەن اۆستريانى مادەنيەتى مەن مەنتاليتەتى ۇقساس بەلگيا تولىقتىرادى. ال قالعان ءۇش ەل ء–تۇركيا, ءازىربايجان جانە قازاقستان تۇركى تىلدەس ەلدەر بولىپ تابىلادى.
ءبىر قىزىعى, ەۋروپانىڭ فۋتبول قازانىندا قايناعان بار-جوعى وسى ءۇش تۇركى ەلى بولسا, سونىڭ ءبارى بۇل جولى ءبىر توپتىڭ تورىنا تاپ كەلىپتى. مۇنىڭ ارعى جاعىندا شتورك كەزىندە قازاقستاندا تۋعانىمەن, گەرمانيادا وسكەن ەكى فۋتبولشىنى قۇراماعا تارتىپ وتىر. بۇلاردان بولەك, الەكسەي پوپوۆ جانە قازبەك گەتەريەۆ سىندى ەكى رەسەيلىك ويىنشىنى دا قاتارعا قوسقان جايىمىز بار. مۇنداي جاعدايدى تۇركيا قۇراماسى دا قولدانىپ ءجۇر. ولاردا, مىسالى, ءتۇبى برازيليالىق مەحمەت اۋرەليو (شىن اتى-ءجونى ماركو اۋرەليو) وينايدى. بۇدان بۇرىن ساپتا اعىلشىن كازيم (كولين ريچاردس) دە بولعان. بۇدان قالدى, قۇراماداعى ءبىراز تۇرىكتىڭ تۋعان جەرلەرى باسقا ەلدەر بولىپ كەلەدى. ءماسەلەن, حاميت جانە حاليل التىنتوپ, نۋري شاحين, حاكان بالتا جانە ومەر ەردوعان – گەرمانيادا, ءماۋلىت ەردينچ – فرانتسيادا, ال تورعاي باحادير اۆستريادا تۋىپ-وسكەن.
ەندى تىكەلەي ماتچتىڭ وزىنە كەلسەك, ول تۇرىكتەردىڭ بىردەن باس سالعان جويقىن شابۋىلىمەن باستالدى. سونىڭ ارقاسىندا ماتچتىڭ 1-ءشى مينوتىندە-اق ءبىزدىڭ قاقپاعا بۇرىشتاما ايىپ دوبى باعىتتالدى. وسى جاعداي 5-مينوتتە تاعى قايتالاندى. بىراق تاياۋدا ومان قۇراماسىمەن وسى ستاديوندا جولداستىق كەزدەسۋ ءوتكىزىپ, وندا 3:1 ەسەبىمەن جەڭىسكە جەتىپ, كادىمگىدەي قورازدانىپ قالعان ءبىزدىڭ جىگىتتەر بۇعان ىعا سالمادى. اراسىندا ولار دا العا دوپ اسىرىپ, قارسىلاستارىنىڭ تامىرىن باسىپ كورىپ جاتقانداي اسەر قالدىردى. سونداي ءبىر ءساتتەردە ءبىزدىڭ سەرگەي وستاپەنكو تۇرىك ونۋر رەدجەپ كيۆراك قورعاعان داربازانى باسپەن نىساناعا الدى. دەگەنمەن, مىقتىنىڭ اتى مىقتى عوي, تۇرىكتەردىڭ ويلى شابۋىلى بارعان سايىن قاۋىپتى بولا ءتۇستى. ماسەلەن, ويىننىڭ 10-شى مينوتىندە ءبىزدىڭ قاقپاشى تىكە ۇرىلعان دوپتى ازەر قاعىپ ۇلگەردى. كەلەسى قيىن سوققى 13-ءشى مينوتتە جاسالدى. ونى قورعاۋشى سابري سارىوعلۋ الىستان قيالاي تارتتى. بۇدان كەيىنگى ءساتتەردىڭ بىرىندە مەحمەت اۋرەليو ءبىزدىڭ قاقپا الاڭىندا ەكى قورعاۋشىنىڭ ەل-سەلىن شىعارسا, كەلەسىسىندە اتاقتى نيحات كاحۆەدجي سول ماڭنان ءسال بولماعاندا گول سوعىپ جىبەرە جازدادى. ونى دا قورعاۋشىلارىمىز ءاۋپىرىم الەگىمەن قايتاردى.
بۇدان كەيىن دە تۇرىكتەر قايتا-قايتا ءبىزدىڭ قورعانىستىڭ مازاسىن الا بەردى دە, اراسىندا الاڭ يەلەرى قارسى شابۋىل ۇيىمداستىرىپ تۇردى. بۇل جەردە نۇربول جۇماسقاليەۆتىڭ قاقپا الاڭىنا قاراي كولبەي تاستاعان دوبىنا سەرگەي وستاپەنكونىڭ شامالى عانا جەتپەي قالعانى ەستە جاقسى ساقتالدى. ال ەسەپ ءتىپتى دە كۇتپەگەن جەردەن اشىلا كەتتى. وسى تۇستا ويىن ءبىرشاما سايابىر تاپقانداي بولىپ كورىنىپ ەدى, سويتسەك, ونىسى داۋىل الدىنداعى تىنىشتىقتاي عانا بولا سالعان ەكەن. الدىمەن حاميت التىنتوپ ءبىزدىڭ قاقپاعا قاراي دوپ زىرلاتتى. ونىسى قاقپاشى اندرەي سيدەلنيكوۆتىڭ جانىنان جاناي ءوتىپ, قاقپانىڭ وڭ جاق باعانىنا بارىپ سوعىلدى دا, كەرى قاراي كولبەي قايتتى. مىنە, سول دوپقا ونسىز دا ويىن باستالعالى شابۋىلدا بەلسەندىلىك تانىتىپ جۇرگەن ءتۇنجاي شانلي بۇرىن جەتتى. ول اياعىن توسا قويعانى سول ەدى, دومالانعان دوپ قاقپاعا قاراي كۇمپ ەتە ءتۇستى.
ءسىرا, ءبىزدىڭ جىگىتتەر ءتۇيىن وسىلاي ويلاماعان جەردەن بىردەن شەشىلە سالادى دەپ كۇتپەسە كەرەك, مىنا گولدان كەيىن ءاپ-ساتتە بوجىرادى دا قالدى. تاجىريبەلى تۇرىكتەر بۇل جاعدايدى وتە تاماشا پايدالانا ءبىلدى. ءسويتىپ, ارادا بار بولعانى ەكى ءمينوت وتكەننەن كەيىن ەسەپتى 2:0-گە جەتكىزدى. تۇرىكتەر قۇرامىنداعى ەڭ اتاعى زور ەكى فۋتبولشىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن حاميت التىنتوپ وزىنە قاراي زۋىلداپ ۇشىپ كەلە جاتقان دوپتى شامامەن 25 مەتردەي جەردەن توقتاتپاستان قاقپاعا قاراي ۇردى دا جىبەردى.
كەزدەسۋدىڭ ەكىنشى تايمى دا قوناقتاردىڭ باسىمدىعىمەن ءوتتى. بىراق بۇل ءبىزدىڭ قۇرامانىڭ گول سوعۋعا مۇمكىندىگى بولمادى دەگەن ءسوز ەمەس. ونداي جاعدايلار بىزدە ءبىر ەمەس, بىرنەشە رەت بولدى. الايدا, بىردە شەبەرلىگى جەتىسپەگەن, بىردە قاتتى تولقىپ كەتكەن ويىنشىلارىمىز ولاردان ناقتىلى ناتيجە شىعارا الماي جاتتى. ونىڭ ورنىنا تۇرىك نيحات كاحۆەدجي ماتچتىڭ 74-ءشى مينوتىندە وزىنە ءتان شەبەرلىكپەن ەكى-ءۇش قورعاۋشىنى الداپ ءوتتى دە, ويىن ەسەبىنىڭ سوڭعى نۇكتەسىن قويدى. تۇرىكتەردىڭ بۇدان كەيىن دە گول سوعاتىن مۇمكىندىكتەرى بولدى. ءبىزدىڭ باعلاندار دا ودان قۇرالاقان قالعان جوق. ويىن سونىمەن ءبىتتى.
بۇل ويىن تۇركيا قۇراماسىنىڭ توپتان وزىپ شىعاتىن ەكى كوماندانىڭ ءبىرى بولۋعا ابدەن لايىق ەكەنىن كورسەتىپ بەردى. ەندى توپتارداعى كەلەسى ويىن 7 قىركۇيەك كۇنى وينالادى. بۇل كۇنى قازاقستان قۇراماسى ۆەنادا اۆستريا كومانداسىمەن كەزدەسەدى.
سەرىك ءپىرنازار, استانا.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات.