* * *
شوقتىعى بيىك بولتەك ۇلى شايقاسى
18-22 تامىز كۇندەرى اقتاۋدا ەرەسەكتەر اراسىندا قازاق بوكسىنىڭ اتاسى شوقىر ءبولتەك ۇلىن ەسكە تۇسىرۋگە ارنالعان V حالىقارالىق تۋرنير بولىپ ءوتتى. تۋرنيرگە استانا جانە الماتى قالالارىنىڭ, اقمولا, قاراعاندى, شقو, الماتى, جامبىل, وقو, اتىراۋ, اقتوبە مەن ماڭعىستاۋ وبلىستارىنىڭ جانە ءازىربايجان, سيريا, تۇركىمەنستان, ۋكراينا, مولدوۆا, قىرعىزستان, رەسەي, وزبەكستان مەن قىتاي كوماندالارى قاتىستى. ءتورت كۇنگە سوزىلعان تارتىستى ايقاستاردا قازاق بوكسشىلارى ىشىنەن ماردان بەرىكباەۆ (49 كگ.), ءالي بايبوزوۆ (52 كگ.), جاندوس مومىنوۆ (56 كگ.), بەرىك ابدراحمانوۆ (60 كگ.), عايباتوللا عادجياليەۆ (64 كگ.), باقىتجان قوجابەكوۆ (69 كگ.), ادىلبەك نيازىمبەتوۆ (75 كگ.) جەڭىمپاز اتانسا, 81 كگ. سالماقتا قىرعىز شىڭعىس بورباشەۆتىڭ, سيريالىق گوسسۋن مۇحامەدتىڭ (91 كگ.) جانە اسا اۋىر سالماقتاعى ۋكراين روستيسلاۆ ارحيپەنكونىڭ مەرەيى ۇستەم بولدى. ال ۇلتتىق قۇرامادا ەكىنشى ورىندى ازات ماحمەتوۆ (52 كگ.), الەمجان قۇدايبەرگەنوۆ (56), جانداربەك يسانوۆ (60 كگ.), قۋانىش تولەگەنوۆ (64 كگ.), جومارت بەكتاەۆ (75 كگ.), دانيار ۇستەمباەۆ (91 كگ.), اسا اۋىر سالماقتاعى ەۆگەني بەلوۆ يەلەنسە, قولا جۇلدەنى ازامات يساقۇلوۆ (52 كگ.), مەيىربولات تويىتوۆ, اسحات تاۋمۇرىنوۆ (56 كگ.), ايدار امىرزاقوۆ, دۋمان ءالىموۆ (60 كگ.), ادىلەت ەگىزەكوۆ (64 كگ.), مانات ومىرزاقوۆ, نۇرسۇلتان مۇستافين (69 كگ.), ازامات بەلگىباەۆ (81 كگ.), ەرجان قارابالاەۆ (91 كگ.) قاناعات تۇتتى. وسى سالماقتاردا قىتايدىڭ اتىنان سىنعا تۇسكەن ەكى قانداسىمىز دا ءۇشىنشى ورىندى يەلەندى. ولار – اسىلحان ەرزات (64 كگ.) پەن ءانۋار ەرشات (75 كگ.). تاعى ءبىر تەگى ءتۇركىلىك قىتاي سپورتشىسى ماولو توحتىچونگ 75 كگ. سالماقتا قولا جۇلدەنىڭ يەسى اتاندى. جالپى, تۋرنيردە قازاق بوكسشىلارى 6 التىن, 7 كۇمىس جانە 10 قولاعا قول جەتكىزدى. داستان كەنجالين. * * * كۇتپەگەن ەسەپ كوپ ەمەس فۋتبولدان قازاقستان چەمپيوناتىنىڭ بيىلعى ماۋسىمى بەل ورتاسىنان استى. جەكسەنبى كۇنى وتكەن 23 تۋردىڭ ويىندارىنان كەيىن قوستانايدىڭ “توبىل” كلۋبى ءوز الاڭىندا “اتىراۋ” كومانداسىن 3:0 ەسەبىمەن جەڭىپ, تۋرنير كەستەسىندە وكشەسىن باسىپ كەلە جاتقان “ەرتىس” (پاۆلودار) كلۋبىنان 7 ۇپاي ايىرماشىلىعىمەن ۇزاپ, ءبىرىنشى ورىنعا نىق ورنىقتى. ال وسى تۋردا وينالعان باسقا ماتچتار مىناداي ەسەپپەن اياقتالدى. “اقتوبە” – “شاحتەر” 2:0, “ەرتىس” – “لوكوموتيۆ” 0:1, “جەتىسۋ” – “وقجەتپەس” 0:0, “ورداباسى” – “اقجايىق” 1:2, “قايرات” – “تاراز” 0:3. 23 تۋردان كەيىن “توبىل” كومانداسىنىڭ ويىنشىسى ۇلىقبەك باكاەۆ 12 دوپپەن مەرگەندەر ءتىزىمىن باستاپ كەلەدى. ودان كەيىنگى ورىنداردا 10 دوپ سوققان نۇربول جۇماسقاليەۆ (“توبىل”), 9 دوپتىڭ اۆتورلارى گلەب مالتسەۆ (“ەرتىس”), گەورگي داسكالوۆ (ەكەۋى دە “ەرتىس”), يگور بۋگاەۆ (“لوكوموتيۆ”) جانە 7 دوپ سوققان الەكسەي مالتسەۆ, ساكي موزەس (ەكەۋى دە “اقجايىق”), ۆالەري اندرونيك (“لوكوموتيۆ”), مۇرات تىلەشەۆ پەن سامات سماقوۆ (ەكەۋى دە “اقتوبە”), اندرەي فينونچەنكو مەن الدين دجيديچ (“شاحتەر”) تۇر. تومەندە وسىلاردىڭ ىشىندە تۋرنير كەستەسىنىڭ كوشباسشى كومانداسىنىڭ كاپيتانى, ۇلتتىق قۇراما شابۋىلشىسىنىڭ بيىلعى چەمپيونات تۋرالى بىلدىرگەن پىكىرىمەن تانىستىرۋدى ءجون كورىپ وتىرمىز. * * * نە جوق بولۋ, نە بار بولۋ! نۇربول جۇماسقاليەۆ, توبىل” فۋتبول كلۋبىنىڭ كوماندا كاپيتانى: فۋتبولدان قازاقستان چەمپيوناتى ەشقاشان بيىلعىداي كۇشتى, قىزىق, تارتىستى وتكەن ەمەس. قازىر ءبىرىنشى التىلىققا كىرۋ ءۇشىن شيىرشىق اتقان كۇرەس ءجۇرىپ جاتىر. مىقتى كوماندالار الدىنا نە بار بولۋ, نە جوق بولۋ كەرەك دەگەن ماقسات قويعان. بارلىعى ءۇشىن ءبىر مىندەت – التىلىققا ەنۋ! بۇل ءبىزدىڭ “توبىل” كومانداسىنا دا تىكەلەي قاتىستى. وسى چەمپيوناتتا “توبىل” كومانداسى كوپشىلىك قارسىلاستارىمىز ءۇشىن كەدەرگى ىسپەتتى. بۇل “توبىلدىڭ” مىقتىلىعىن ءبىلدىرەدى! ەكىنشىدەن, “باپ شابا ما, باق شابا ما؟” دەگەندەي, “توبىلدى” جەڭۋ قاي كومانداعا بولسىن ماقتانىش. سول ءۇشىن كىم دە بولسا بارىن سالادى. ال ءبىز ءۇشىن وسى چەمپيوناتتا جانە قازاقستان كۋبوگىندە جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلۋ باستى نىسانا بولىپ وتىر. مىقتى قارسىلاس بولماسا, ءوزىڭدى مىقتى كوماندامىن دەپ قايدان سەزىنەسىڭ؟ ەڭبەكسىز كەلگەن جەڭىستىڭ ءدامى دە ءتاتتى بولمايدى. وسى ورايدا ءبىز “اقتوبە”, “شاحتەر”, “ەرتىس”, “لوكوموتيۆ” كوماندالارىنىڭ ويىندارىنا ريزامىز. وسى جىگىتتەردىڭ شەبەرلىكتەرى مەن قايراققا جانىعانداي نامىسى چەمپيوناتتا ءبىزدى دە قامشى باسۋعا يتەرمەلەدى, جانكۇيەرلەرگە دە تاماشا قاناعات سەزىمىن بەردى دەپ ويلايمىن. بيىلعى چەمپيونات فورماتىنىڭ وزگەرۋى بۇل كوماندالار ءۇشىن وتە قولايلى بولدى, ءوز كۇشىن سىناۋعا تولىق مۇمكىندىك بەردى. كۇشتى دەگەن كوماندالار ءوزارا ءتورت رەت باق سىناسادى. ويىنشىلاردىڭ كيىمى, ستاديوننىڭ جاراقتالۋى ءبىزدىڭ ەلدىڭ بيىك ەكونوميكالىق دەڭگەيىنەن دە حابار بەرگەندەي. مۇنىڭ بارلىعى دا جاقسى نىشان. دەگەنمەن, جانكۇيەرلەر ستاديوندا اۋزى-مۇرنىنان شىعىپ وتىرسا, بايگەگە تۇسكەندەردىڭ دەلەبەسىن قوزدىرىپ, چەمپيوناتتىڭ دا ءسانىن كەلتىرە, باعاسىن ارتتىرا تۇسەر ەدى. اتتەڭ, ولاي بولماي تۇر. ءبىزدىڭ ەلدە فۋتبولدى بارىنشا ناسيحاتتاۋ كەرەك. سالاماتتى ءومىر سالتى تۇرمىسىمىزدىڭ سيپاتى بولۋ ءۇشىن وعان الدىمەن قىزمەت ەتەتىن سپورت ەكەنىن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ايتىپ كەلەدى. تاعى ءبىر ايتا كەتەر ءجايت, كوماندالاردىڭ قۇرامىن تالانتىنا, قابىلەتىنە, ەڭبەگىنە قاراي ەمەس, جاسىنا قاراي جاساقتاۋ وسى چەمپيوناتتا دا ءبىلىنىپ تۇر. بۇل كەيبىر كوماندالاردىڭ جەڭىلىستىڭ اششى ءدامىن تاتۋىنىڭ سەبەبى دە بولعان شىعار, بالكىم. فۋتبولدىڭ بۇل مەرەكەسى جەڭىسپەن دە, جەڭىلىسپەن دە ەستە قالاتىن بولادى.