اليانس ءوڭىر ءوندىرىسىنىڭ لوكوموتيۆىنە اينالا الا ما؟

ەلىمىزدىڭ قازبا بايلىقتارىن يگەرىپ جاتقان شەتەلدىك كومپانيالاردا قازاقستاندىق ۇلەستى ارتتىرۋ – بۇگىنگى كۇننىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. وسى ارقىلى رەسپۋبليكا ەكونوميكاسى مەن ءوندىرىسىن وركەندەتۋگە ءوز ۇلەستەرىن قوسۋى قاجەتتىلىگىن شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن كەزدەسۋى كەزىندە رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇدايى شەگەلەپ تاپسىرىپ كەلەدى. وسى مىندەتتەردەن تۇراتىن تاعى ءبىر ءجايت,  قاراشىعاناق جوباسىندا قازاقستاندىق مازمۇندى بايىتۋ ماسەلەلەرى وتكەن شىلدە ايىندا پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ باتىس قازاقستان وبلى­سىنا ساپارى كەزىندە دە جان-جاقتى اڭگىمە بولدى. شەتەلدىك اليانس جەتەكشىلەرى دە قاتىسقان وسى كەزدەسۋدە اتالعان ماسەلەگە وراي قۇندى وي-پىكىرلەر مەن ۇتىمدى ۇسىنىستار ايتىلعان ەدى. وسىعان باي­لا­نىس­تى ءبىز باتىس قازاقستان وبلىستىق كاسىپكەرلەر قاۋىمداستىعىنىڭ ءتورايىمى زيناتبانۋ مۋسينانى  اڭگىمەگە تارتقان ەدىك. – زيناتبانۋ مۇحانقىزى, قا­را­شىعاناق جوباسى اقجايىق ءوڭىرىنىڭ ورگە باسۋىنا, ونىڭ الەۋ­مەت­تىك-ەكونوميكالىق تۇرعىدان جاڭا ءبىر دەڭگەيگە كوتەرىلۋىنە اي­تار­لىقتاي اسەر ەتىپ وتىرعانى انىق. بۇل اقيقاتتى ەشكىم دە جوق­قا شىعارا المايدى. الايدا مە­دال­دىڭ ەكى جاعى بار دەگەندەي, ءما­سە­لەنىڭ ەكىنشى ءبىر جاعىنان قارا­عاندا شەتەلدىك اليانس ورال ءوڭى­رىندە كاسىپكەرلىكتى ورگە سۇيرەۋدىڭ قوز­عاۋشى كۇشىنە, ونىڭ لوكومو­تي­ۆى­نە اينالا الماعانداي اسەر بي­لەيدى. جاسىراتىن نەسى بار, وسىدان ون ەكى جىل بۇرىن اليانس العاش قۇ­رىلعان كەزدە ول وڭىردە كاسىپ­كەرلىكتىڭ دامۋىنا قۋاتتى سەرپىن بەرەدى دەپ كۇتىلگەن ەدى. بۇگىنگى كۇن بيىگىنەن قاراستىرعاندا وسى ءۇمىت پەن سەنىم اقتالدى دەپ ايتا الاسىز با؟ – ايتا المايتىن شىعارمىن. دالەلمەن سويلەۋگە ۇمتىلىپ كورە­يىن. الگىندە ءوزىڭىز ايتقان كەن ور­نى يگەرىلە باستاعان 1998 جىلدان بەرى ءوڭىر وندىرىسىندەگى مۇناي-گاز سەكتورىنىڭ ۇلەس سالماعى 2,2 ەسەگە وسكەنىمەن, وسى ۋاقىت ارالىعىندا جەرگىلىكتى وڭدەۋشى ونەركاسىپتىڭ ۇلەس سالماعى 2,3 ەسەگە كەمىپ كەت­كەن. بۇل فاكتور وبلىستاعى ءما­شي­نە جاساۋ, مەتالل بۇيىمدارى, ءجون­دەۋ زاۋىتتارى مەن قۇرىلىس ين­دۋسترياسى كاسىپورىندارىنىڭ ءون­دىرىستىك قۋاتى كەمىپ كەتۋىنە اكەلىپ سوقتىردى. وسىناۋ وتاندىق ءون­دىرىس وشاقتارىنىڭ مۇمكىندىكتەرى ەۋروپالىق دەڭگەيدەن كەم تۇسەدى دەۋگە اۋزىم بارمايدى. بۇلاردىڭ ءبا­رىنە حالىقارالىق ساپا سەرتي­في­كاتتارى ەنگىزىلگەن. قاي-قايسىسى دا الەمنىڭ ءتۇرلى ەلدەرىندەگى ال­دىڭ­عى قاتارلى كومپانيالارمەن يىق تىرەستىرە قىزمەت اتقارىپ كەلەدى. – وتكەن جىلى كپو ب.ۆ كوم­پانياسى مەن وبلىستاعى جەتەكشى ىرگەلى كاسىپورىندار اراسىندا 750 ميلليون تەڭگەنىڭ كەلىسىم-شارتىنا قول قويىلعانى ۇمىتىلا قويعان جوق. سونىڭ ناتيجەسى نە بولدى؟ ەستىلمەيدى ايتەۋىر. – بۇل باعىتتا دا تىلگە تيەك ەتەر­­لىكتەي ماردىمدى ءىس بىتكەن جوق. كەلىسىم-شارتتاردىڭ تەك تورتتەن ءبىرى عانا ورىندالدى. وعان قول قويعان ورالدىق ون كومپانيانىڭ ءتور­تەۋىنە تاپسىرىستار مۇلدەم ءتۇس­پەدى. ال كومپانيا بيىل جەرگىلىكتى كاسىپورىنداردىڭ ءبىر دە بىرىمەن كە­لىسىم-شارت جاساسپادى. بۇل كورى­نىس­تىڭ ءوزى قايتكەندە دە بىزگە ءبا­سە­كەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋ قاجەت­تىلىگىن ۇقتىرادى. ەڭ ءبىر وكىنىشتىسى دەيمىز بە, اتتەگەنايى دەيمىز بە, قالاي دەسەك تە شەتەلدىك كومپا­نياعا سىرت­تان جەتكىزىلىپ جۇرگەن تاۋارلار مەن ونىمدەردى جەرگىلىكتى ءوندىرىس ورىن­دارى دا ەش قيىن­دىقسىز شىعارا الادى. اليانسقا قىزمەت كورسەتۋ تۇرعىسىنان دا وسىن­داي تۇجىرىم جاساۋعا بولادى. بۇعان قوسارىم كەدەن ورگاندارى­نىڭ ساراپتاماسى كپو ب.ۆ-نىڭ سىرتتان الىپ جۇرگەن يمپورتىنىڭ كولەمى جىل سايىن ءوسىپ كەلە جاتقانىن ايعاقتايدى. – ارينە, سەبەپسىز سالدار جوق. ەندەشە جەرگىلىكتى بيزنەس قۇرىلىم­دارىنىڭ قازاقستاندىق كەنىشتى يگە­رىپ جاتقان شەتەلدىك كومپانيالار جوبالارىنا قاتىسۋىنىڭ تومەندىگىن نەمەن تۇسىندىرەر ەدىڭىز؟ مۇنىڭ ءتۇپ-توركىنى نەدە؟ – مەنىڭ ويىمشا ونىڭ تابانى كۇرەكتەي بەس ءتۇرلى سەبەبى بار. بىرىنشىدەن, شەتەلدىكتەر تارا­پىنان قازاقستاندىق بيزنەسكە دە­گەن ەنجارلىق – جوبالاۋ-سمە­تا­لىق قۇجاتتار ازىرلەۋ كەزىنىڭ ءوزىن­دە-اق باس كوتەرەدى. جوبا جۇمىس­تارىن قازاقستاندىق وندىرىستەن تۇسىنىگى تومەن جانە جەرگىلىكتى كومپانيالاردى جۇمىسقا تارتۋعا مۇلدەم قۇلقى مەن نيەتى جوق باتىستىق جوبالاۋ كومپانيالارى اتقارادى. ەكىنشىدەن, شەتەلدىك اليانستىڭ دامۋ جوسپارلارى مەن تەندەرلەرىنىڭ مەرزىمى, ولاردىڭ شارتتارى تۋرالى اقپاراتتار جاريالى تۇردە جۇرگىزىلە بەرمەيدى. بۇعان كوپ جاعدايلاردا “جابىق ەسىك” ءۇردىسى ءتان بولىپ كەلەدى. بۇل پىكىرگە تاعى ءبىر قوسارىم وتاندىق كاسىپورىندار تەندەرگە تۇسە قالعان كۇننىڭ وزىندە ءتۇرلى كەدەرگىلەرگە تاپ بولادى. سوندىقتان دا ولار كوپ جاعدايلاردا كوسالقى مەر­دى­گەرلىككە كەلىسىم بەرۋگە ءماجبۇر. ونىڭ وزىندە دە ءبىرىنشى ەمەس, قوسالقى مەردىگەرلىكتىڭ ەكىنشى, ءۇشىنشى ساتىلارى. ايتالىق, ورال­دىق بەلگىلى ءبىر كومپانيانىڭ سەگىز جىل ىشىندەگى ون بەس كەلىسىم- شار­تىنىڭ تەك ەكەۋى عانا اليانسپەن تىكەلەي جاسالعان. مۇنداي جاع­دايدا جاڭا تەحنولوگيانى ەنگىزۋ تۋرالى ءسوز قوزعاۋدىڭ ءوزى ارتىق. وسىنداي قوسالقى مەردىگەرلىكتى اتقارۋ ەش ۋاقىتتا دا وتاندىق كا­سىپورىنداردىڭ كوسەگەسىن كوگەرتە المايدى. ول تەك كۇندەلىكتى شى­عىنداردى جابۋعا عانا جارامدى. ۇشىنشىدەن, شەتەلدىك كومپانيا­لاردىڭ تەندەرلىك شارتتارى ادام ءتۇسىنىپ بولماستاي شىم-شىتىراق, كۇردەلى بولىپ كەلەدى. ايقىندىق, ناقتىلىق, مولدىرلىك جەتىسپەيدى. تورتىنشىدەن, شەتەلدىك كومپا­نيالار اتقارىلعان جۇمىستارى ءۇشىن اقى, تولەماقى تولەۋدى تەك اكتىلەرگە قول قويىلعاننان كەيىن عانا جۇرگىزەدى. ءتىپتى كەي جاع­داي­لاردا ودان دا كەشىكتىرىپ تولەيدى. بۇل وتاندىق بيزنەستىڭ دامۋىنا ۇلكەن كەدەرگى كەلتىرەدى. وسى ارادا ءوز مەملەكەتىمىز وتكىزىپ جۇرگەن تەندەرلەرگە اۆانستىق جۇيە ءتان ەكەنىن ايتا كەتۋگە بولادى. ياعني ءىستى باستاماي تۇرىپ-اق ۇكىمەت تولەماقىنىڭ ءبىر بولىگىن الدىن-الا تولەپ قويادى. ءسوز جوق, بۇل وتە قولايلى ءتاسىل. ال وتاندىق ءوندىرىسشى قاراشىعاناق جوباسىنا قاتىستى تاپسىرىس الا العان كۇن­نىڭ وزىندە بانكتەن جوعارى پايىز­بەن نەسيە الۋعا ءماجبۇر. ول ءوز كەزەگىندە تاۋاردىڭ وزىندىك قۇنى قىمباتتاپ كەتۋىنە اكەلىپ سوقتىرادى. بەسىنشىدەن, جەرگىلىكتى جەردە بيزنەسكە قابىلەتتى ءوندىرىستى ورگە باستىراتىن كەز كەلدى. جەرگىلىكتى كا­سىپورىنداردا تەحنيكالىق جاعى­نان قامتۋ دەڭگەيى ءمىنسىز, ءتورت ايا­عى­نان تەڭ باسىپ تۇر دەپ ايتا الا­مىز با؟ ايتا الماساق كەرەك. كادرلاردىڭ بىلىكتىلىگى مەن بەساس­پاپ­تىعى, كاسىبي شەبەرلىگى شە؟ مەنەدجمەنت پەن ماركەتينگتى دە بەس ساۋساقتاي يگەرىپ كەتە الماي جۇرگەنىمىز جاسىرىن ەمەس. ماسە­لەنىڭ بۇل جاعى دا ويلاندىرادى. سوندىقتان وسى ولقىلىقتاردى جولعا قويمايىنشا شەتەلدىكتەرگە قازاقستاندىق ءونىمدى ال دەپ تالاپ قويا المايتىنىمىز ايتپاسا دا بەلگىلى ەمەس پە؟ – سوندا نە ىستەۋ كەرەك؟ وسى تۇرعىداعى وي-پىكىرلەرىڭىز بەن ۇسىنىس­تارىڭىزدى ورتاعا سالا كەتسەڭىز. – تاياۋدا باتىس قازاقستان وب­لىستىق اكىمدىگى, “قازمۇنايگاز” ۇ.ك”, كپو ب.ۆ جانە ءبىزدىڭ قاۋىم­داستىق اراسىندا ءتورت جاقتى مەمو­راندۋمگە قول قويىلدى. ونىڭ باستى ماقساتى – قاراشىعاناق جوباسىندا­عى قازاقستاندىق ۇلەستى كوبەيتۋ. وسى تۇرعىدا ايماقتىق باع­دارلاما جاساقتايتىن جۇمىس توبى قۇرىلدى. ءسويتىپ قارا­شى­عاناق جوباسىن قازاقستاندىق مازمۇنمەن بايىتۋعا نيەت قويىپ وتىرمىز. مۇنىڭ سىرتىندا شەت­ەلدىك كومپانيالاردا جەرگىلىكتى بيزنەستىڭ ۇلەسىن ۇستەۋ جونىندە ءوز­گە دە ءىس-شارالار بار. بۇل باعىتتا مۇنداي باعدارلاما ءازىربايجان مەن نيگەريادا ءارى ودان باسقا دا ەلدەردە ويداعىداي ىسكە اسقانىن ايتا كەتۋگە بولادى. ول ءتاپ-ءتاۋىر ناتيجەلەرگە جەتۋگە جول اشقان. ياعني وسىنداي بايىپ­تى ءىستىڭ ارقاسىندا ونداعى ءىرى مۇ­ناي كومپانيالارىنا قىزمەت كور­سەتەتىن جەرگىلىكتى كاسىپورىن­دار­دىڭ قاتارى قىرىق پايىزعا دەيىن كوتەرىلگەن. ءبىز ۇسىنعان ايماقتىق باعدار­لاما قاراشىعاناق جوباسىنا جاڭا سەرپىن بەرەدى دەپ سانايمىز. ول سونىسىمەن دە ءماندى, سونىسىمەن دە ماڭىزدى بولماق. ءبىزدىڭ باستا­مامىزعا ەلىمىزدىڭ وزگە دە مۇنايلى وڭىرلەرىندەگى ارىپتەستەرىمىز ءمۇد­دەلىلىك پەن قىزىعۋشىلىق تانى­تىپ جاتسا, ولارعا تاجىريبەلىك تۇر­عىدان كومەك بەرۋگە ءازىرمىز. قىس­قاسى الداعى ۋاقىتتا اليانس ءوڭىر ءوندىرىسىنىڭ لوكوموتيۆىنە, ونىڭ قوزعاۋشى كۇشىنە اينالا الاتىنىنا سەنىمىمىز مول. – اڭگىمەڭىز ءۇشىن راحمەت. اڭگىمەلەسكەن  تەمىر قۇسايىن, ورال. ەڭ ۇزدىك تاۋارلار باسەكەسى جاقىندا وسكەمەندە “قازاق­ستان-2010. ەڭ ۇزدىك تاۋار” دەگەن اتپەن شىعىس قازاقستان وبلىستىق بايقاۋ-كورمەسى بولىپ ءوتتى. وعان ءوڭىردىڭ 60-تان استام ونەركاسىپ جانە ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىن شىعاراتىن ىرگەلى كاسىپورىندارى قاتىستى. كور­مەنى اشقان وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەرمەك كوشەرباەۆ وعان قاتىسۋشىلاردى قۇتتىقتاي كەلىپ, بۇل وقيعانىڭ كەدەن ودا­عىنىڭ ءوز جۇمىسىن باستاۋىمەن تۇسپا-تۇس كەلگەنىنە نازار اۋداردى. بۇدان بىلاي كورشى مەم­لەكەتتەرگە ساپالى دا جۇرت نازارىن اۋداراتىن تاۋارلاردى شىعارۋعا جاقسى مۇمكىندىك تۋعانىن اتاپ كورسەتتى. يندۋستريا جانە جاڭا تەح­نو­لوگيالار مينيسترلىگى تەحني­كالىق رەتتەۋ  جانە مەترولوگيا كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنبا­سارى امانياز ەرجانوۆ كەندى التايدا ونەركاسىپ ونىمدەرىن شىعاراتىن كاسىپورىنداردىڭ بۇكىل ەلگە جاقسى تانىس ەكەنىن, بۇل سالادا ولاردىڭ ءۇشىنشى ورىن الاتىنىنا توقتالدى. بۇل باسەكەدە ۇزدىك اتانعانداردىڭ رەس­پۋبليكالىق بايگەدە جۇلدە­گەر اتانۋعا مۇمكىندىكتەرى بار ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. قازىلار القاسى اتشاپتىرىم الاڭداعى تاۋارلاردى اسىقپاي قاراپ, اقىرى ناتيجەسىن شىعاردى. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەرمەك كوشەرباەۆ “ەڭ ۇزدىك تاۋار” دەگەن كونۆەرتتى اشقان كەزدە “بۇقتىرما تسەمەنت كوم­پانياسى” اق دەگەن اتاۋ شىعا كەلدى. شىنىندا دا بۇقتىر­مانىڭ تسەمەنتى اسا ساپالى, ول قازىر ەلىمىزدىڭ 25 پايىز قاجەت­تىلىگىن وتەپ وتىر. استانا قا­لا­سىنىڭ الىپ عيماراتتارىن سالۋدا بۇقتىرمانىڭ تسەمەنتى كوپ قولدانىلۋدا. بيىل تسەمەنت وندىرۋشىلەر 1300 مىڭ توننا شىعارۋدى كوزدەۋدە. اتالمىش نوميناتسيا بويىنشا ەكىنشى ورىنعا “پوليۋس” جانە “وسكەمەن تريپلەكس” جشس-لار يە بولدى. بۇل ۇجىمدار پلاستماسسا قالدىقتارىن قايتا وڭدەۋدەن وتكىزەدى, ال ەكىنشىسى الەمدىك رىنوكقا شىعا باستادى. “سەمسپەتسسناب جانە “ەگرەي” جشس-لەر ءۇشىنشى ورىندى قاناعات تۇتتى. “تۇرعىندارعا ارنالعان ەڭ ۇزدىك تاۋار” نوميناتسياسىن انىق­تاۋ قىزىقتى ءوتتى. قازاق­ستانداعى تۇڭعىش اۆتوكولىك شىعاراتىن زاۋىت “ازيا اۆتو” بۇل جولى دا ەشكىمگە دەس بەرمەدى. اتالمىش زاۋىت قازىر كولىكتەردىڭ 20 ءتۇرىن شىعارىپ جاتىر. ءتىپتى وتكەن جىلعى كورمەدەن بەرى الىپ كاسىپورىن جەڭىل كولىكتەردىڭ جەتى ءتۇرىن شىعارۋدى يگەرگەن. ولاردىڭ ىشىندە “كيا”, “شەۆرولەت”, “كاديللاك” جانە “حاممەر” كولىكتەرىنىڭ بولۋى ەل ومىرىندەگى ءىرى جاڭالىق. كولىكتىڭ سوڭعى ەكى ءتۇرى ارنايى تاپسىرىس بولعاندا عانا قۇراستىرىلماق. سەرەبريانكاداعى ورگانيكا­لىق ەمەس زاۋىت سوڭعى كەزدە عانا بەس جۇزگە تارتا ادامعا جۇمىس ورنىن اشقان. رەسەي, وزبەكستان, ۋكراينامەن ساۋدا-ساتتىقتى ۇيىمداستىرىپ, سونىڭ جەمىسىن كورۋدە. اتالمىش زاۋىت ساپا مەنەدجمەنتى بويىنشا تاۋارلار شىعارۋدى يگەرىپ العان, ەندى سونىڭ ناتيجەسىن كورۋدە. ەكىنشى ورىندى “سولو ينتەرەر” سەرىك­تەستىگى يەلەنسە, ءۇشىنشى ورىنعا, پوپوۆ يپ-سى مەن “ۆوستوكگرا­تسيا” سەرىكتەستىگى تابان تىرەدى. ءبىر قىزىعى ۆ.پوپوۆتىڭ جەكە مەنشىك كاسىپورنى بىرنەشە جىلدان بەرى بيوگۋمۋس ءوندىرىپ جاتىر. ال بيوگۋمۋس ساياجاي ءۇشىن تاپتىرماس تىڭايتقىش. قا­زىر ونىڭ قاراماعىندا وتىز ادام ەڭبەك ەتۋدە, جالاقىلارى دا تاماشا. مىنە, “جوقتان بار جا­ساۋ” دەگەن وسى ەمەس پە. شى­نىندا دا, وسىنداي “قالاۋىن تاۋىپ, قار جاۋدىرىپ جاتقان” ادامداردان اينالىپ كەتسەك, ارتىق ەمەس شىعار. “ەڭ ۇزدىك ازىق-ت ۇلىك تاۋار­لارى” نوميناتسياسىن انىقتاۋ وڭاي بولمادى. سەبەبى وڭىردە نان ءپىسىرۋ, ءسۇت ءوندىرۋ, باسقا دا يگىلىكتى ىستەر اتقارىلىپ جاتىر. اقىرى وسكەمەن قۇس فابريكاسى جەڭىمپاز اتاندى. ولار جىلىنا 12 مىڭ توننا تاۋىق ەتىن شى­عارادى. كەلەر جىلى ول 25 مىڭ تونناعا جەتپەك. ال ەكىنشى ورىندى كەندى التايداعى ىسكەر ازامات, “قۇرمەت” وردەندى, بەل­گىلى كاسىپكەر سەيىلجان ساي­لاۋ­باەۆتىڭ “شىعىس-ءسۇت” جشس يەلەندى. نارىققا العاشقى­لار­دىڭ ءبىرى بولىپ كوشكەن س.ساي­لاۋباەۆ جابىلىپ قالعان بەس-التى زاۋىتتى ساقتاپ قالدى, قا­زىر وندا ەكى مىڭنان استام ادام ەڭبەك ەتۋدە. ۇلان, ۇلكەن نا­رىن, ءۇرجار, زىريان جانە وسكە­مەندەگى ءسۇت زاۋىتتارى حالىقتىڭ سۇرانىسىن وتەۋدە. ال ەكى ءۇشىن­شى ورىندى “زايسان سۋلارى” جانە “فارحات” سەرىكتەستىكتەرى يە­لەندى. قۋات ءابجانوۆتىڭ “زاي­سان سۋلارى” ونىمدەرىن قازىر كورشى مەملەكەتتەر دە تۇتىنىپ جاتىر. الدا – جاۋاپتى كەزەڭ. “التىن ساپا” بايقاۋىنا ون ۇجىم قاتىسۋعا تىلەك ءبىلدىردى. بايقاۋ-كورمەدە بىرقاتار ۇجىمداردىڭ ۇزدىك جۇمىستارى اتاپ ءوتىلدى. وڭداسىن ەلۋباي, شىعىس قازاقستان وبلىسى. جارمەڭكەگە جەرگىلىكتى ونىمدەر شىعا باستادى اقتوبە قالاسىنداعى “تابىس” كوممۋنالدىق بازارىندا اۋىل شارۋا­شى­لىعى تاۋار وندىرۋشىلەرىنىڭ بيىل­عى جازدىڭ العاشقى جارمەڭكەسى تا­بىس­تى ءوتتى. بۇعان دەيىن قالا بازار­لارىندا وڭتۇستىك وبلىستاردان جەت­كى­زىلگەن كوكونىس, كارتوپ, قاربىز-قاۋىن ساتىلىپ كەلگەن بولاتىن. بۇل جولى وبلىس وڭىرىندە وندىرىلگەن ونىمدەر دە تۇتىنۋشىلارعا جول تارتتى. ءجار­مەڭ­كەگە اقتوبە قالاسىنان جانە مارتوك, حرومتاۋ اۋداندارىنان   جيىرما بەس اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار ءوندىرۋ­شى­لەرى, جەكە كاسىپكەرلەر قاتىستى. ولار قالالىقتارعا 6,5 توننا كوكونىس, 1,5 توننا كارتوپ, 0,9 توننا ەت, 0,8 توننا ءسۇت ونىمدەرىن ساتتى. جالپى, وسى ءجار­مەڭكەدە 1,5 ملن. تەڭگەنىڭ ءونىم­دەرى وتكىزىلدى. اۋىل شارۋا­شىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرى ۇسىنعان ازىق-ت ۇلىكتىڭ باعاسى وزگە كوممەرتسيالىق بازارلارعا قاراعاندا 10-25 پايىزعا تومەن بولدى. مىسالى, قايماقتىڭ ءبىر ءليترى – 700, ءىرى قارا ەتى – 600-750, كار­توپ – 60, قيار – 30, قاربىز 30 تەڭگەدەن ساتىلدى. سولاردىڭ ىشىندە ايتەكە بي اۋدانىنىڭ  “جاننۇر” شا­رۋا قوجالىعى ۇسىنعان كوكونىس, ءمار­توك اۋدانىنىڭ “جازيت” شارۋا قوجا­لىعى اكەلگەن ماي مەن قايماقتىڭ باعا­سى ارزان, ساپاسى جاقسى بولدى. ولار­دىڭ ونىمدەرى دە تەز ءوتىپ كەتتى. ءجار­مەڭكەگە كەلۋشىلەر حرومتاۋ اۋدا­نى­نىڭ كوركەمونەرپازدارىنىڭ ونەرىن تاماشالادى. بۇل جارمەڭكەنىڭ ەرەك­شە­لىگى – جەرگىلىكتى جەردە وندىرىلگەن ءونىم­دەردىڭ كوپتەپ ساتىلۋى بولدى. مۇ­نىڭ ءوزى بازارداعى باعانىڭ ارزان­داۋ­ىنا دا ىقپال ەتتى. قالالىقتار ارزان اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن كورىپ, قۋاڭشىلىق جاعدايىندا دا باعانى تۇراقتى ۇستاۋعا باعىتتالعان جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ ءىس-ارەكەتىنە ريزا بولدى. الدا بولاتىن جارمەڭكەدە جەرگىلىكتى ءونىم­دەر بۇدان گورى كوبەيە تۇسەدى. سەبەبى, جەرگىلىكتى اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرى ءوسىرىپ وتىرعان كوكونىس, كارتوپ جانە باۋ-باقشا ونىمدەرى ەندى-ەندى ءپىسىپ-جەتىلىپ كەلەدى. ول بازارداعى باعانىڭ بۇدان گورى دە ارزانداۋىنا العىشارت جاسايتىن بولادى. ساتىبالدى ءساۋىرباي, اقتوبە وبلىسى.

ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ينتەرنەت-سايتتارى

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى          www.government.kz ىشكى ىستەر مينيسترلىگى       www.mvd.kz قورعانىس مينيسترلىگى      www.mod.kz قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترلىگى         www.eco.gov.kz ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى       www.edu.gov.kz سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى               www.mfa.kz دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى      www.mz.gov.kz كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا مينيسترلىگى      www.mtk.gov.kz ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى               www.enbek.gov.kz قارجى مينيسترلىگى           www.ءmىnfىn.kz ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ مينيسترلىگى              www.ءmىnplan.kz ادىلەت مينيسترلىگى             www.ءmىnjust.kz توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى   www.emer.kz مادەنيەت مينيسترلىگى      www.sana.gov.kz بايلانىس جانە اقپارات مينيسترلىگى            www.bam.gov.kz اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى                www.ءmىnagrى.kz ەكونوميكالىق دامۋ جانە              www.ءmىnplan.kz ساۋدا مينيسترلىگى - تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى    www.mts.gov.kz مۇناي جانە گاز مينيسترلىگى          www.memr.gov.kz يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگى             www.ءmىt.kz ستاتيستيكا اگەنتتىگى                                   www.stat.kz