وزگەرىس ولشەمى – ءوندىرىس
جاقىندا استانا قالاسىنداعى “قازاقستاندىق قۇبىر زاۋىتى” جشس-نىڭ “تاراز قۇبىر زاۋىتى” فيليالى بايزاق اۋدانىنىڭ كوكتال اۋىلدىق وكرۋگىنەن جاڭا ءوندىرىس ورنىن اشتى.
پوليەتيلەن قۇبىرلارىن شىعاراتىن ءوندىرىس “تاراز قۇبىر زاۋىتى” دەپ اتالادى. ونىڭ جوباسىنىڭ جالپى قۇنى 3 ميلليون 460 مىڭ ەۋرونى قۇرايدى. ال اۋىلداعى جاڭا ءوندىرىس ورنىندا 50 جۇمىس ورنى اشىلادى دەپ كۇتىلۋدە.
بۇگىندە سۋ جانە گاز جەلىلەرىندە قىسىمعا شىدامدى پوليەتيلەن قۇبىرلارىنا سۇرانىس ارتا ءتۇستى. ورتا جانە كىشى قىسىمدى گاز جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسى مەن ولاردى قايتا قۇرۋ ءۇشىن دە پوليەتيلەن قۇبىرلارىنا دەگەن تاپسىرىس مول. وڭىرلەردە القاپتاردى تامشىلاتىپ سۋارۋعا بايلانىستى جوبالار دا كوبەيىپ كەلەدى. وعان دا پوليەتيلەن قۇبىرلار قاجەت. سوندىقتان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا ومىرگە كەلگەن بۇل ءوندىرىس ورنىن تەك قانا تابىس كوزى دەر قاراۋعا بولاتىن سياقتى. زاۋىت باسشىلارى پوليەتيلەن قۇبىرلارىمەن, نەگىزىنەن, وڭتۇستىك قازاقستان جانە قىزىلوردا وبلىستارىن قامتاماسىز ەتۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. دەگەنمەن, ءتيىمدى كەلىسىم-شارت بولسا زاۋىت باسقا وڭىرلەرمەن دە جۇمىس ىستەۋگە بار.
جوعارىدا ايتقانىمىزداي, كاسىپورىندا جاڭا وندىرىستەر قوسىلعان سايىن سۋ جەلىلەرىندە پايدالانىلاتىن قىسىمعا شىدامدى جيىرما مىڭ ميلليمەترگە دەيىنگى پوليەتيلەن قۇبىرلارى, گاز جەلىلەرىندە پايدالانىلاتىن قىسىمعا شىدامدى جيىرمادان ءتورت ءجۇز ەلۋ ميلليمەترگە دەيىنگى پوليەتيلەن قۇبىرلارى جانە كەڭ اۋقىمدى ءتۇرلى پوليەتيلەندى فيتينگتەر شىعارىلماقشى.
زاۋىتتىڭ دامۋ جوباسى 3 كەزەڭنەن تۇرادى ەكەن. ءبىرىنشى كەزەڭ – 2010 جىلدىڭ 10 تامىزىنا دەيىن ديامەترى 20-160 مم, ونىمدىلىگى 250 كگ/ساع Graewe ءوندىرىسىنىڭ (گەرمانيا) ەكسترۋزيوندى كەشەندىك جەلىسىنىڭ ىسكە قوسىلۋىنان تۇرسا, ەكىنشى كەزەڭ – 2010 جىلدىڭ قازان ايىندا ديامەترى 110-450 مم, ونىمدىلىگى 500 كگ/ساع Graewe ءوندىرىسىنىڭ ەكسترۋزيوندى كەشەندىك جەلىسىنىڭ ىسكە قوسىلۋىمەن اياقتالماقشى. ال ءۇشىنشى كەزەڭ – 2011 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا ديامەترى 400-1000 مم, ونىمدىلىگى 1000 كگ/ساع Graewe ءوندىرىسىنىڭ ەكسترۋزيوندى كەشەندىك جەلىسىنىڭ ىسكە قوسىلۋىمەن بىتپەك. سونىمەن قاتار, پوليەتيلەندى فيتينگتەردى شىعارۋ ءۇشىن كەشەندى جابدىقتار دا ىسكە قوسىلماق.
– زاۋىت ءونىمى ءبىرىنشى كەزەكتە ەلىمىزدىڭ قۇرىلىس يندۋسترياسى ءۇشىن, سونداي-اق, وڭىرلەردەگى ءتومەنگى جانە ورتا قىسىمداعى سۋ مەن گاز جەلىلەرىن قايتا جاراقتاندىرۋ ءۇشىن پايدالانىلماق. بۇل ءوز كەزەگىندە وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ قارقىندى دامۋىنا سەرپىلىس بەرىپ, حالقىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ وسۋىنە جول اشپاقشى. ەستەرىڭىزدە بولسا, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن ۇكىمەت “اۋىز سۋ” باعدارلاماسىن قابىلداعان بولاتىن. ءبىز ۇكىمەت باسشىسى وبلىستا بولعاندا جەرگىلىكتى جەردەگى اۋىز سۋ ماسەلەسىنىڭ جاعدايىمەن جەتە تانىستىردىق. ءويتكەنى اۋىل تۇرعىندارىن تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدە وبلىسىمىز ەل بويىنشا ساناعاندا ون التىنشى ورىندا تۇر. بۇل جاقسى ەمەس. مىنە, وسىنىڭ سالدارىنان “تاراز قۇبىر زاۋىتى” جوباسىن جەدەل قولعا الۋعا كىرىستىك. نەگە؟ الداعى ەكى جىلدا وبلىستاعى وتىزدان اسا اۋىلداردى تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى تۇر. ولاردىڭ جوسپارى جاسالعان. ءسويتىپ 3 جىلدا وبلىس تۇرعىندارى تازا اۋىز سۋمەن تولىق قامتاماسىز ەتىلمەك. ءتىپتى شالعايداعى شىعاناقتىڭ تۇرعىندارى دا تازا اۋىز سۋ ىشەتىن بولادى. بۇگىندە تاراز, قاراتاۋ جانە جاڭاتاس قالالارىنداعى سۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن جۇيەلەردەگى قۇبىرلار دا ابدەن توزعان. بۇلاردى جاڭالاۋ ءۇشىن شامامەن 60-70 ميلليارد تەڭگە قاجەت. سوندىقتان وسى يگىلىكتى ىسكە “تاراز قۇبىر زاۋىتىنىڭ” ونىمدەرى پايدالانىلادى. زاۋىت ينۆەستورلارى ءوز ونىمدەرىن 50 جىلعا دەيىن ءتوزىمدى دەپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە ولار قۇبىر توسەۋ ءجونىندەگى تەندەرگە قاتىسا وتىرىپ, ونىمدەرىن ءتيىستى نىساندارعا وزدەرى جەتكىزىپ, وزدەرى توسەپ, وزدەرى ىسكە قوسىپ بەرۋگە دە دايار, – دەدى اتالمىش زاۋىتتىڭ العاشقى كەزەڭىنىڭ ىسكە قوسىلۋ سالتاناتىنا ارنايى كەگەن وبلىس اكىمى قانات بوزىمباەۆ.
“قازاقستاندىق قۇبىر زاۋىتى” جشس كوپتەگەن تابىستارعا قول جەتكىزگەن ءىرى كومپانيا. مىسالى, استانا مەن الماتى سياقتى ىرگەلى قالالارداعى سۋ جانە گاز جۇيەلەرىنە, نەگىزىنەن, وسى زاۋىتتىڭ ونىمدەرى پايدالاناتىن كورىنەدى. ال “تاراز قۇبىر زاۋىتىنىڭ” ءومىرگە كەلۋى, “قازاقستاندىق قۇبىر زاۋىتى” جشس-نىڭ قۇرىلتايشىسى قايىرجان مەيرامبەكوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى ق.بوزىمباەۆتىڭ تىكەلەي قولداۋى مەن كومەگىنىڭ ناتيجەسىندە قولعا الىنىپتى.
زاۋىت جۇمىسى تولىقتاي اۆتوماتتاندىرىلعان. ءبىرىنشى كەزەڭدەگى 20-160 ميلليمەترلىك قۇبىر شىعارۋ جۇمىسىنا وتىزعا جۋىق ادام تارتىلىپتى. ولاردىڭ ءبارىنىڭ استانا قالاسىندا ارنايى تاجىريبەدەن وتكەن جەرگىلىكتى تۇرعىندار ەكەنى كوڭىل قۋانتادى. زاۋىتتىڭ شيكىزاتى وڭتۇستىك كورەيا ەلىنەن الىنادى. فيليال ديرەكتورى الىستاعى ەلمەن بولاتىن بۇل الىس-بەرىستىڭ زاۋىت جۇمىسىنا ەشقانداي كەدەرگى كەلتىرمەيتىنىنە سەندىرەدى.
اۋىلداعى ءوندىرىس ورنىنا العاشقى تاپسىرىس تا ءتۇسىپ ۇلگەرىپتى. اتاپ ايتساق, بايزاق اۋدانىنىڭ جىلىجاي قۇرىلىسى ءۇشىن ۇزىندىعى 45 شاقىرىمدىق 60 ميلليمەترلىك قۇبىر قاجەت ەكەن.
ەندەشە, ىسكە ءسات, “تاراز قۇبىر زاۋىتىنىڭ” تارلاندارى!
كوسەمالى ساتتىباي ۇلى, جامبىل وبلىسى, بايزاق اۋدانى, كوكتال اۋىلدىق وكرۋگى.