اۋىلعا بىلىكتى ماماندار اۋاداي قاجەت

تولعاندىرار تاقىرىپ

اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ تۇراق­تى دامۋى جانە وندىرىلەتىن ءونىم­دەر­دىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى كوپ جاع­دايدا ءوندىرىستى بىلىكتى كادر­لار­مەن قامتاماسىز ەتۋگە تاۋەلدى. ءبۇ­گىنگى تاڭدا بۇل ماسەلە كۇردەلى جاع­دايدا قالىپ وتىر. سەبەبى, ەلىمىزدىڭ جوعارى جانە ارناۋلى وقۋ ورىن­دا­رى اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىنىڭ ماماندارىن دايارلاۋدى ەداۋىر قىس­قارتتى. مۇنىڭ ءوزى اۋىلدى كادر­لارمەن قامتاماسىز ەتۋدى اناعۇر­لىم قيىنداتتى. وبلىستاعى اگرار­لىق سەكتور ءۇشىن ماماندار دايار­لايتىن جالعىز وقۋ ورنى – اقتوبە اۋىل شارۋاشىلىعى كوللەدجىندە ون ەكى ماماندىق بويىنشا وقى­تادى. كوللەدج جانىنان ۇيىم­داس­تىرىلعان كۋرستاردا جىل سايىن اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىم­دا­رى­نا قاجەتتى ماماندار قايتا دايار­لانادى. ولارعا اقتوبە تاجىريبە ستانساسىنىڭ عالىمدارى, وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندارى ءدارىس بەرەدى. جىل سايىن وسى كوللەدج­دىڭ قابىرعاسىنان شىققان كادرلاردى اۋىلدىق جەرلەرگە جۇ­مىس­قا ورنالاستىرۋدىڭ ءوزى ۇلكەن پروبلەماعا اينالۋدا. شارۋا­شى­لىق باسشىلارى وزدەرىندەگى بىلىكتى كادرلارعا زارۋلىككە قاراماستان, جاس كادرلاردى جۇمىسقا ورنالاس­تىرۋعا ىقىلاستى ەمەس. ويتكەنى ولاردىڭ تۇرمىستىق-الەۋمەتتىك جاعدايلارىن قاناعاتتاندىرۋدى باسى ارتىق شارۋا سانايدى. ءسويتىپ, وزدەرىنە كەلەتىن كوپتەگەن ءتيىمدى­لىكتەردەن ۇتىلۋدا. الداعى ۋاقىتتا بۇل ماسەلەنى شەشىپ, كادرلاردى اۋىلدارعا تۇراقتاندىرۋدىڭ باتىل شارالارىن الاتىن كەز جەتتى. اۋىل شارۋاشىلىعى سەكتورى­نىڭ ءونىم ءوندىرۋ جانە قايتا وڭدەۋ سالالارى ەل ەكونوميكاسىنىڭ باسىم­دىلىقتى سالاسىنا اينالىپ كەلەدى. مەملەكەت جىل سايىن اۋىل شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋگە قار­جى­نى اناعۇرلىم كوبىرەك بولۋدە. سونىڭ ءبىر مىسالى – ەلىمىزدىڭ اگرارلىق سەكتورى 2010 جىلى مەم­لەكەتتەن 1 ملرد. 429 ملن. تەڭگە قار­جىلاي كومەك الماقشى. ارينە, مۇنداي قوماقتى قارجىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىن قارقىندى دامى­تۋعا ىقپالى بولارى تۇسىنىكتى. دە­مەك, الداعى ۋاقىتتا سالاعا كادرلار دايارلاۋ ماسەلەسىن ويداعىداي شە­شۋگە تولىق مۇمكىندىك تۋادى دەگەن ءسوز. قازىر اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ باسىم باعىتتارى بويىنشا, ونىڭ ىشىندە عىلىمي ءبىلىم جانە ءادىس­تە­مەلەردى تاراتۋ سالاسىندا كادر الەۋە­تىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى بايقالا­دى. ءالى كۇنگە ەكونوميكاعا قاجەتتى ماماندىقتار بويىنشا مونيتورينگ وتكىزىلمەۋى دە كەدەرگى بولىپ وتىر. جوعارى بىلىكتى كادرلاردىڭ كوم­مەرتسيالىق سالاعا كەتۋى دە توقتا­ماۋدا. اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرى­سىن­دەگى جۇمىس ورىندارىنىڭ الەۋ­مەتتىك تارتىمدىلىعىنىڭ ناشار­لىعى دا بىلىكتى كادرلاردى تارتۋعا كەدەرگى بولۋدا. سوندىقتان اۋىل شا­رۋاشىلىعىنا قاجەتتى مامان­داردى دايارلايتىن وقۋ ورىن­دارى­مەن بايلانىس ورناتۋ, اگروونەر­كاسىپ كەشەنىنە قاجەتتى كادرلاردىڭ سانى مەن ساپاسىنا تالداۋ جۇرگىزۋ, ولارعا قاجەتتىلىكتى انىقتاۋ قاجەت. اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىم­دارىنىڭ قاجەتتىلىگىنە بايلانىستى مامانداردىڭ كاسىپتىك-تەحنيكالىق, ارناۋلى بىلىمنەن كەيىنگى اگرارلىق ماماندىقتار بويىنشا جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋلارىنا مەم­لەكەتتىك تاپسىرىستار ءبولۋ, ءىرى جانە ورتا اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپ­ورىن­دارىنىڭ شتات كەستەسىنە قا­جەتتى ماماندىقتاردى كىرگىزۋ جانە ولاردىڭ جالاقىلارىنىڭ مولشە­رىن بىلىمىنە, ەڭبەگىنە ساي بەلگىلەۋ, مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى جانە سۇرانىسپەن كادرلار دايارلاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تۇسىنىك جۇ­مىستارىن جۇرگىزۋ كەرەك. اۋىل شا­رۋاشىلىعى ماماندىقتارى بويىن­شا بىتىرگەن تۇلەكتەردى اۋىلدىق جەر­لەردە جۇمىسقا ورنالاسۋ شا­رالارىن الۋ, كاسىپتىك تاجىريبەدەن وتۋلەرىن ۇيىمداستىرۋ ۇتىمدى بولار ەدى. كوللەدج, كاسىپتىك-تەح­نيكالىق مەكتەپ جانە ليتسەي ءبىتىر­گەن تۇلەكتەرگە, مال ۇستاۋعا جانە ونىڭ جەم-ءشوبىن, ارزانداتىلعان وتىن بولۋگە كومەك بەرۋدى دە وي­لاس­تىرعان ءجون. مال شارۋا­شى­لىعىنداعى قول ەڭبەگىن كوپ قاجەت ەتەتىن بۋىنداردى مەحانيكالان­دىرۋ ءۇشىن قازىرگى زامانعى اۋىل شارۋا­شىلىعى تەحنيكالارى مەن قۇرال-جابدىقتارىن ليزينگكە ءبولۋدى قا­راستىرۋ دا كۇن ءتارتى­بىندەگى ماسەلە. ايتپەسە, قازىر اۋىلدا بىلىكتى ما­مانداردى كۇندىز مايشاممەن ىزدەسەك تە تابا الماۋعا اينالدىق. بۇل جاعداي ءالى دە جالعاسا بەرە مە دەگەن قاۋىپ تە جوق ەمەس. جاستار اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندىق­تا­رىنا دايارلايتىن وقۋ ورىندارىنا بارمايدى. بىتىرگەندەردىڭ ءوزى اۋىلعا جولامايدى, قالاعا قالۋعا تىرى­سا­دى. ونىڭ سەبەپتەرى ءارتۇرلى. ءبىرىن­شى­دەن, اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاجەتتى ماماندارعا مەملەكەتتىك تاپسىرىستىڭ تومەندىگى, ەكىنشىدەن, تار شەڭبەرلى مامانداندىرۋ جانە شارۋاشىلىقتاردىڭ ۇساقتىعى, ەگىنشىلىك پەن مال شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ مادەني دەڭگەيىنىڭ تومەندىگى دەر ەدىم. اۋىل ءزارۋ بولىپ وتىرعان ماماندار قاتا­رىندا مال دارىگەرلەرىن, اگرونوم­داردى, جەرگە ورنالاستىرۋشى­لار­دى, تەحنولوگتاردى اتاپ ايتۋعا بولا­دى. مىسالى, وبلىس بويىنشا 2010 جىلعا 35 جوعارى جانە 46 ورتا ارناۋلى اۋىل شارۋاشىلىعى مامان­دارىنا سۇرانىس بار, الايدا, ولار­دى قالاي, قايدان, قايتىپ كەلتىرۋدىڭ جولدارى انىقتالعان جوق. قازىر ۇكىمەتتىڭ اۋىلدى تۇلەتۋگە دەگەن قادامدارى ۇمىتتەندىرەدى. سوڭعى جىل­دارى, اۋىلدىقتاردى قارجىلاي قولداۋدىڭ سان-تاراۋ تەتىكتەرىن قولدانۋ, سونداي-اق تاۋارلى نەسيە بەرۋ, ليزينگتىك ادىسپەن تەحنيكا پار­كىن جاڭارتۋعا, ناۋقاندىق جۇ­مىستارعا جانار-جاعارمايدان جە­ڭىلدىك جاساۋ قالىپتى جاعدايعا اي­نالدى. دەگەنمەن اۋىل شارۋاشى­لىعى ماماندارىن تۇراقتاندىرۋ­دىڭ ەڭ وسال بۋىن بولىپ وتىرعا­نىن جاسىرۋدىڭ رەتى جوق. ۇكى­مەتتىڭ قارجىسىمەن كۆوتا بويىنشا وقىعانداردىڭ ءوزى قايتكەندە دە اۋىلعا بارماۋدىڭ جولدارىن تاۋىپ كەتىپ ءجۇر. سوندىقتان بۇل ماسەلەنى ۇكىمەتتىك دەڭگەيدە شەشۋ قاجەتتىلىگى تۋىندايدى. اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندارىن دايارلايتىن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تۇلەكتەرىنە بارعان جەرلەرىندە الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعداي تۋعىزۋ, كوتەرمە اقى بەرۋدى قاراستىرۋ قاجەت. ايتپەسە, قالانى دا, دالانى دا ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان اۋىلعا مامان كادرلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى بۇرىنعىدان دا ارتا تۇسەدى. ال, بۇل ءوز كەزەگىندە شەتەل رىنوگىنا شىعاتىنداي قابىلەتتى, ساپالى ازىق-ت ۇلىك وندىرۋگە كەدەرگى بولىپ قانا قويمايدى, ءوزىمىزدى ءوزىمىز قامتاماسىز ەتۋدى دە قيىنداتا تۇسەرى ءسوزسىز. لاۋرا نۇعىمانوۆا, “اقتوبە وبلىسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى” مم مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن باقىلاۋ ءبولىمىنىڭ جەتەكشى مامانى. اقتوبە وبلىسى.