مۇعالىم بەدەلى – ەل ابىرويى

تامىز ءماسليحاتى قارساڭىندا

قازاقستان رەسپۋبليكاسى ورتا مەكتەپتە جانە ءىشىنارا جوعارى وقۋ ورىندارىندا شاكىرت­تەردىڭ ءبىلىم دەڭگەيىن باعالاۋ ءۇشىن بىرىڭعاي ۇلتتىق تەستىلەۋ جۇيەسىن ەنگىزدى. بۇعان جەتى جىلداي ۋاقىت بولدى. العاشقى كەزەڭدە ار­قا­لاي پىكىر تۋىنداتقان بۇل جۇمىس بۇگىندە ءبىر­شا­ما جۇيەگە ءتۇسىپ قالعانى سەزىلەدى. قاراپايىم وتباسىنان شىققان تالاپتى شاكىرت جيناعان جوعارعى بالىنىڭ ناتيجەسىندە قالاعان وقۋىنا تۇسەتىن بولدى. ەمتيحان سۇراقتارىنىڭ دايار جاۋاپتارى مەملەكەتتىك قۇپياعا ەندىرىلگەلى الىپقاشپا سوزدەر ساپ تىيىلدى. بيىل رەس­پۋب­ليكا بويىنشا 110118 وقۋشى تەست سىناعىن تاپسىرۋعا نيەت ءبىلدىردى. بىلتىرعى ورتاشا كورسەتكىش 74,9 بالل بولسا, بيىلعى ورتاشا بالل 84-كە جەتىپ جىعىلدى. بۇرىن مەكتەپ ءبىتىرۋشى تۇلەكتەر جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءتۇسۋ ءۇشىن كە­مىندە 45 بالل جيناۋ كەرەك بولسا, بيىل ول 50-گە كوتەرىلدى. وسىنىڭ ءوزى-اق بۇگىنگى تاڭدا بۇل سىناق ءادىسىمىزدى ءومىر-ۋاقىت تا جەتى جىل جان-جاق­تى سىناقتان وتكىزگەندەي اسەر قالدىرادى. ارينە, بۇل جۇمىس الداعى ۋاقىتتا بارىنشا جە­تىلدىرىلە بەرمەكشى. بۇعان تەحنيكالىق مۇم­كىن­دىكتەر, “ەندى وقىماسا بولمايدى ەكەن” دەي­تىن شاكىرت جۇرەگىندەگى تۇسىنىك تە كوپ كومەكتەسەتىنى ءسوزسىز. كەيدە بۇل سىناق جۇيەسى بالاعا كوبىرەك اق­پارات بەرۋمەن شەكتەلەدى, ولارداعى ينتەل­لەك­تۋال­دى ويدى دامىتپايدى دەگەن پىكىرلەر دە ەستى­لىپ قالادى. ءبىزدىڭ بىلۋىمىزشە, بالاداعى ءبىلىم قورى ءارتۇرلى دەڭگەيدە, سان الۋان ماز­مۇن­دا اۋىسىپ تۇرادى. باستاۋىش سىنىپتا شا­كىرتكە بەرىلەتىن ءبىلىم, بىلىك, داعدىنى قالىپ­تاس­تىرۋعا كوبىرەك بەيىمدەلسە, جوعارى سىنىپتا بۇل ماسەلە ودان دا كەڭىرەك, تەرەڭىرەك قاراس­تى­رىلادى. وسى رەتتە بالاداعى بار ءبىلىم قورى, اقپاراتتىق دەرەكتەر, ءبىلىم مەن بىلىكتىلىك, ءومىر تا­جىريبەسى ارتقان سايىن جادىندا قايتا جاڭ­عىرىپ, بەلگىلى ءبىر رۋحاني قۇندىلىققا اينا­لا­دى. ماسەلەن, باستاۋىشتا جاتتاعان ولەڭ ادام ساناسىندا عۇمىر بويى ساقتالادى. ال ادامزات بالاسى سول ءبىر ولەڭنىڭ ءوزىن جاستىق شاقتا ءبىر بولەك قابىلداسا, ەگدە جاستا ءدال سول ولەڭگە باسقا قىرىنان, باسقاشا كوزقاراسپەن قارايدى. مىنە, سول سەبەپتەن بىرىڭعاي ۇلتتىق تەستىلەۋ سۇراقتارى مەن جاۋاپتارىن سانادا ساقتاي بىلگەن ءجاسوسپىرىم بۇتكىل عۇمىرىندا سول دۇنيە­لىكتى الۋان فورمادا, ءتۇرلى مازمۇندا ونىڭ جاڭا قىرلارىن وزىنشە اشۋمەن بولادى. بىلمەگەنىن تولىقتىرادى, جاتتاعانىن جاڭعىرتادى. قازىرگى عالامتوردىڭ جايلاعان زامانىندا بالانىڭ ەسكە ساقتاۋ قابىلەتىمەن ۇشتاستىرىلعان بۇل سى­ناق جۇيەسى تۇتاس جىرلاردى, داستانداردى ايتا الاتىن ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ ۇلاعاتتى ۇرپاعى ءۇشىن اسا قيىن سىناق دەپ ايتا المايمىز. ادام­زات بالاسىندا اقىل-سانا, پاراسات-پايىم كاتەگورياسى كەيىننەن قالىپتاساتىندىقتان, ادەپكىدەگى دەرەك كوزدەرى رەتىندە قاراستىرى­لا­تىن سۇراقتىڭ جاۋابىن تابۋعا قۇرىلعان بۇل ءۇر­دىس ازىرگە كوپتەگەن مەملەكەتتەردىڭ ءبىلىم جۇيە­سىنە ەندىرىلىپ وتىر. كورشى رەسەي مەملەكەتى دە وسى ۇردىسكە وتە باستادى. بۇل ءبىزدىڭ ۇستانعان باعىتىمىزدىڭ دۇرىستىعىن كورسەتكەن سەكىلدى. بىرىڭعاي ۇلتتىق تەستىلەۋگە بايلانىستى سىناق مەرزىمى جاقىنداعاندا بىرقاتار وقۋ­شى­لار اقىلى قوسىمشا ساباق الىپ جاتاتىنى بەلگىلى جايت. “ارقا جىلى بولسا, ارقار اۋىپ نەسى بار؟!” دەگەندەي, تەستەگى سۇراقتىڭ بارلىق جاۋابىن ءدارىس بەرەتىن ءوز ۇستازى ۇعىندىرىپ جاتسا, بالا باسقا جاقتان كومەك سۇراپ قايتەدى؟ دەمەك, ۇستازدار قاۋىمىنىڭ ءوز ءبىلىمى مەن كا­سىبي بىلىكتىلىگىن, ماماندىق مارتەبەسىن كوتەرىپ وتىرۋ – ۋاقىت تالابى دەسەك, قاتەلەسپەگەن بولار ەدىك. راس, ءبىلىم بەرۋ دارەجەسى ەڭ الدىمەن مۇعا­لىمنىڭ بىلىكتىلىگىنە بايلانىستى. ەندەشە, ۇستاز بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ اۋاداي قاجەتتىلىگى, ونىڭ ابىروي-بەدەلىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشى سەكىلدى ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ول ۇستازدان ءوز ماماندىعى بويىنشا ءبىلىمىن ۇنەمى جەتىل­دى­رىپ وتىرۋدى تالاپ ەتەدى. مۇنداي مۇعالىمدەردى جاڭاشا تاجىريبەلەرمەن, وزىق تەحنولوگيا­لار­مەن قارۋلاندىرۋ ورداسى, ءداستۇرلى وقۋ-ادىستەمەلىك ءبىلىم كوزدەرى – بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ ينستيتۋتتارىنىڭ كۋرستارى. ايتالىق, قازىرگى كەزەڭدەگى قويىلىپ وتىر­عان ءارتۇرلى تاپسىرىس-تالاپتارعا ساي تەك رەس­پۋب­ليكالىق ينستيتۋتتا ء(بىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ باسشى جانە عىلىمي-پەداگوگيكالىق كادرلارى بىلىكتىلىگىن ارتتىراتىن رەسپۋبليكالىق ينستي­تۋت) 2009 جىلى مەملەكەت تاپسىرىسى بويىنشا 3800 تىڭداۋشى كۋرستىق ءىس-شارالاردان وتكى­زىلگەن بولسا, بيىلعى جىلى بۇل كورسەتكىش 3900-عا ارتىپ وتىر. ال كەلەسى 2011 جىلدان باستاپ 4200-گە, ودان سوڭ جىل سايىن 300 ادامعا ارتىپ وتىرماق. بۇعان قوسا مۇنىڭ سىرتىندا سان الۋان كۋرسارالىق ءىس-شارالار – كون­فە­رەن­تسيا­لار, سەمينارلار, ادىستەمەلىك كەڭەستەر, دوڭگەلەك ۇستەل باسقوسۋلارى, ينتەرنەت-فورۋم, ينتەرنەت-سەمينار, ون-لاين كەڭەستەر, جازعى مەك­تەپ, سونداي-اق يۋنەسكو-نىڭ كلاستەرلىك بيۋروسى, يۋنيسەف, KATEV حالىقارالىق قورى, بريتان كەڭەسى, گەرمانياداعى فەدەرال­دىق اكىمشىلىك ۆەدومستۆوسى, گەتە ينستيتۋتى, “TEMPUS”, “ساندج”, ء“ىFES” سەكىلدى ت.ب حا­لىقارالىق جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن بىرلەسكەن جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. بۇل باعىتتاعى يگى ىستەر ءالى دە تۇرلەندىرىلە, جەتىلدىرىلە تۇسەدى. وسى رەتتە مۇعالىم بەدەلىنىڭ تومەندەۋىنە تىكە­لەي اسەر ەتەتىن وبەكتيۆتى جانە سۋبەكتيۆتى جايتتاردىڭ قاتارىندا ولار ءبىلىم العان جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ الار ورنىن ەسكەرگەن دۇرىس. كەڭەس وكىمەتى كەلمەسكە كەتكەن تۇستا جەكە­مەن­شىك جوعارى وقۋ ورىندارى جاڭبىردان كەيىن جىپىرلاپ شىققان ساڭىراۋقۇلاقتارداي كوپتەپ پايدا بولىپ, ساپاسىز مامانداردى دايىندادى. ولاردىڭ ارا-اراسىندا, جاسىراتىنى جوق, جوعا­رى وقۋ ورنىنىڭ تابالدىرىعىن اتتاپ اۋرە بولماستان-اق, ديپلومعا يە بوپ جاتقاندار دا كەزدەستى. “سىرتتاي وقۋ” بىتىرگەندەردىڭ دە ءبىرازى ءبىلىم ساپاسىنا نۇقسان كەلتىردى. تىرشىلىك تولقىنىندا كۇنكورىس قامى ءۇشىن كوپتەگەن ءبىلىمدى مۇعالىمدەر باسقا سالاعا اۋىستى. مەكتەپكە كەلەتىندەردى ءتاپ-ءتاۋىر دايارلىق­تان وتكىزىپ ۇلگىرەتىن بالا باقشالارىنىڭ بىرقاتارى “جەكەشەلەندىرۋ” ناۋقانىنا ىلىك­كەن­دىكتەن, باستاۋىش مەكتەپتە (سىنىپتا) وقيتىن­داردىڭ ءبىلىم ساپاسى ءبىرشاما تومەندەدى, ءسويتىپ ول ءوز كەزەگىندە, بۇكىل ورتا مەكتەپتە الىناتىن ءبىلىم دەڭگەيىنە ايتارلىقتاي اسەر ەتتى. ءبىلىم بەرۋ ىسىندەگى كەمشىلىكتەرگە سەبەپ بو­لىپ وتىرعان جوعارىدا اتالعان فاكتورلار مۇعالىمنىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋعا ءالى دە كەرى ىق­پال ەتىپ كەلەدى. سوندىقتان ءبىلىم بەرۋ سالا­سىندا بىرقاتار جاڭاشا قادامدار جاساۋ قاجەت. اتاپ ايتقاندا: - بۇگىنگى كەڭەستىك تەوريا مەن پراكتيكاعا نەگىز­دەلگەن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە كوشىرۋ; - قاعازباستىلىقتى قىسقارتۋ نەمەسە جويۋ (مۇعالىمدەر شىعارماشىلىقپەن اينالىسۋدىڭ ور­نىنا تالاپ ەتىلەتىن قۇجاتتاردان وزگە, كوپ­تە­گەن كەرەكتى-كەرەكسىز ەسەپتەر, پاپكالاردى, حات­تامالاردى تولتىرۋعا ۋاقىتتارىن سارپ ەتەدى); - مەكتەپتەرگە ەر مۇعالىمدەردى كوپتەپ تارتۋ (وزىق ەلدەردەگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا ەر مۇ­عا­لىمدەر ۇستازدار ۇجىمىنىڭ جارتىسىن قۇرايدى); - اقىلى وقۋ ورىندارىن ءبىتىرىپ كەلگەن جاس مامان ءۇشىن قوسىمشا سىناق جۇيەسىن ۇيىم­داستىرۋ, - ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن ءجونسىز تەكسەرۋگە تىيىم سالۋ; - باعالاۋ جۇيەسىن قايتا قۇرۋ (شىندىعىندا بۇگىنگى “5” بالدىق باعالاۋ جۇيەسى ءىس جۇزىندە “3” بالدىق جۇيەگە ءتۇسىپ قالعانى جاسىرىن ەمەس, “1”, “2” باعالارى ءتىپتى قويىلمايدى دەسە دە بولادى); - مۇعالىمدەردى سايلاۋ, ساناق, قۇرىلىس-جون­دەۋ, كوشە تازالاۋ, ت.ب. سەكىلدى ناۋقاندىق جۇ­مىستاردان بوساتىپ, تەك شىعارماشىلىقپەن جۇ­مىس ىستەۋىنە جاعداي جاساۋ, اتالعان قوعامدىق ءىس-شارالارعا ءوز ەركىمەن عانا قاتىسقان جاع­داي­دا ۇستەمە جالاقى قوسۋ نەمەسە لايىقتى سىياقى بەرۋ; - گازەت-جۋرنالعا جازىلۋ بارىسىندا اكىمشىلىك ورىنداردىڭ مۇعالىمدەردىڭ جەكە باسىنىڭ قۇقىعىنا ارالاسۋىنا جول بەرمەۋ, ۇستازداردىڭ وزدەرىنە قاجەتتى گازەت-جۋرنالدارعا عانا جازىلۋىنا مۇمكىنشىلىك تۋعىزۋ. “كەنگۋرۋ”, “زولوتوە رۋنو”, ت.ب. سياقتى اقىلى تەست سۇراقتارىن مەكتەپتەرگە تاراتۋعا تىيىم سالۋ (ويتكەنى, اقىلى سۇراقتاردى وقۋشىلارعا تاراتىپ اقشا جيناۋ مۇعالىمدەردىڭ مارتەبەسىنە نۇقسان كەلتىرەدى). قازىرگى ءومىر تالابى بويىنشا 2015-2016 وقۋ جىلىنان باستاپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ءبىلىم جۇيەسىنىڭ 12 جىلدىق وقىتۋعا كوشۋى جۇزەگە اسىرىلادى. بۇگىندە الەمدە 12 جىلدىق مەكتەپكە ەسەپتەلگەن جالپى ورتا ءبىلىمنىڭ حا­لىق­ارالىق ستاندارتى قۇرىلعان. ورتا مەكتەپ قابىرعاسىندا 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ اقش, كانادا, جاپونيا, شۆەتسيا, فرانتسيا, گەرما­نيا, چەحيا, يتاليا, شۆەيتساريادا – 13 جاس­تان, گوللانديادا – 14 جاستان باستاپ جۇر­گى­زى­لە­دى. 12 جىلدىققا كوشۋدە نەگىزگى جۇزەگە اسى­رى­لاتىن جۇمىس – بەيىندى-باعدارلى وقۋ بولۋى كەرەك. “قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ” جوباسىنا سايكەس 2014 جىلعا قاراي “بەيىندىك مەكتەپتەرگە” بەيىندىك وقىتۋ باعدارلاماسى ازىرلەنىپ, سىناقتان وتكىزىلەتىن بولادى. ال 2015 جىلدان باس­تاپ, بۇل باع­دار­لاما بەيىندىك سى­نىپ­تارى بار جالپى ءبىلىم بەرەتىن اۋىل­دىق مەكتەپتەردە, ليتسەيلەردە, گيم­نا­زيا­لاردا, دارىندى بالالارعا ارنالعان, سونداي-اق, بەيىندىك جانە ينتەللەك­تۋال­دىق مەكتەپتەردە ىسكە اسىرىلادى. ورتا ءبىلىمنىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ جالعاستىرىلادى جانە مەكتەپتەر تەحنيكالىق جاراق-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلەدى, ياعني 30-40 بەيىندى مەكتەپ, ونىڭ ىشىندە وبلىس ورتالىقتارىندا جاتاقحانالارى بار بەيىندى مەكتەپتەر, جاڭا ۇلگىدەگى فيزيكا, حيميا, ماتە­ما­تي­كا, بيولوگيا كابينەتتەرىمەن جاراقتان­دىرىلعان مەكتەپتەردىڭ ۇلەسى 60 پايىزدان 79 پايىزعا ۇلعايادى دەپ كۇتىلۋدە. بەيىندى-باعدارلى وقىتۋدىڭ جەتىستىگى مىنادا دەپ ويلايمىز: 1. بەيىندى-باعدارلى وقىتۋ وقۋشىلاردىڭ قىزىعۋشىلىعىنىڭ, قابىلەتىنىڭ دامۋىنا جاعداي جاسايدى جانە ولاردىڭ وزدەرى قالايتىن بولاشاق ماماندىعىنا, كاسىبىنە بەيىمدەلۋىن قامتاماسىز ەتەدى. 2. ورتا ءبىلىم العان وقۋشىلاردىڭ شاما­مەن 30 پايىزى مەملەكەتتىك گرانت بويىنشا جوعارى ءبىلىم الۋ, اقىلى وقۋ, كوللەدجدەردە وقۋ سياقتى مۇمكىندىكتەرگە يە بولسا, قالعان 70 پايىزى ماماندىعى جوق بولعاندىقتان ولارعا جۇمىس تابۋدىڭ ءوزى قيىنعا سوعادى. سودان ولار­دىڭ ءبىراز بولىگى كاسىپتىك ءبىلىم الۋعا ۇمتىلادى. وسى ماسەلەنى ءتيىمدى شەشۋ ءۇشىن كاسىپتىك-باعدارلى ءبىلىمنىڭ بەرەرى مول. 3. 10 سىنىپقا نەگىزگى مەكتەپتى اياقتاعان بار­لىق وقۋشى ەمەس, تەك جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسەمىن دەگەن نيەتتەگى, ءبىلىم دەڭگەيى جاقسى, بەلگىلى ءبىر ماماندىق يەسى بولۋدى تاڭداعان وقۋشى عانا بارۋى قاجەت. باسقا وقۋشىلار ءوز قالاۋىمەن ءار ءتۇرلى كاسىپتىك ماماندىقتاردى, جەكە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا ۇلەس قوساتىن جۇ­مىسشى ماماندىقتارىن الۋعا مۇمكىندىك الادى. 4. دامىعان ەلدەردە بەيىندى-باعدارلى وقى­تۋ جۇيەلى تۇردە 7-سىنىپتان باستالادى (فران­تسيا, گوللانديا, انگليا, شوتلانديا, شۆەتسيا, فينليانديا, نورۆەگيا, دانيا جانە ت.ب.). ءبىز دۇنيەجۇزىلىك وزىق تاجىريبەنى ەسكەرىپ, قاجەتتىسىن پايدالانا ءبىلۋىمىز قاجەت. ەلىمىزدە تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدى ودان ءارى دامىتۋدىڭ باعدارلاماسى ازىر­لەنىپ, جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل ماسەلەگە ەرەكشە ماڭىز بەرىلگەندىكتەن باعدارلامانى ورىنداۋدى زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋگە ارنال­عان پارلامەنتتىك تىڭداۋ وتكىزىلدى. بىرنەشە رەت شاعىن بيزنەستى دامىتۋ تۋرالى ماسەلە كوتەرىلدى جانە ول بويىنشا ءتيىستى شەشىمدەر قا­بىلداندى. بۇل ماسەلە بويىنشا دا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى وتە اۋقىمدى قىزمەتتەر اتقارۋى قاجەت دەپ ويلايمىز. ايتالىق, شاعىن كاسىپ­كەر­لىك ولاردى ۇيىمداستىرۋشىلاردان دا, جال­دامالى جۇمىسشىلاردان دا ءتيىستى ءبىلىم مەن بىلىك, داعدىنى قاجەت ەتەدى. سوندىقتان كاسىبي وقۋ-تاربيە ۇدەرىسىن ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋدى جۇزەگە اسىرعان ابزال. ال كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى ءوز جۇمىستارىن وسى باعىتتارعا وراي قايتا قۇرۋلارى كەرەك. اسىرەسە, بۇل ماسەلە اۋىلدىق جەرلەردە وتكىر كۇيىندە قالىپ وتىر. ءبىلىم سالاسىندا مىناداي جيىنتىق ماسە­لەلەردى كەشەندى تۇردە قاراستىرعان ورىندى: - مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدار جەلىسىن كەڭەيتۋ; - وتباسىلىق بالاباقشالاردى, شاعىن جي­ناق­تالعان مەكتەپتەردىڭ بازاسىندا “مەكتەپ-با­لا­باقشا” كەشەنىن, شاعىن ورتالىقتار, بالالار بوبەكجايىن, بالاباقشالار, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ بازاسىندا مەكتەپالدى توپتار مەن سىنىپتار اشۋ; - ءپان كابينەتتەرىنىڭ وقۋ-ادىستەمەلىك تۇر­عى­دا قامتاماسىز ەتىلۋىن, قازىرگى زامانعى الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايلارعا جانە وقۋ-تاربيە ءۇردىسىنىڭ تالاپتارىنا سايكەستەندىرۋ; - وقۋ-ادىستەمەلىك جانە عىلىم مەن پراكتيكا, يننوۆاتسيالىق قىزمەت جاڭالىق­تارىن ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا اقپاراتتىق تەحنولوگيالار جەتىستىكتەرى ارقىلى تاراتۋ جانە جانداندىرۋ, يننوۆاتسيالىق قۇرىلىمداعى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ سانىن كوبەيتۋ; - ءوز بەتىنشە ءبىلىم الۋ جانە ونى پراكتيكادا قولدانۋ قاجەتتىگى مەن داعدىسىن قالىپتاستىرۋ, نە­گىزگى قۇزىرەتتىلىكتەردى يگەرۋگە باعدارلانۋ; - پەداگوگتاردىڭ كاسىبي جانە تۇلعالىق ءوسۋىنىڭ ماڭىزدى شارتى رەتىندە بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ; - ينفورماتيكانى وقىتۋدا مۋلتيمەديا­لىق, وڭتايلى وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەندەر مەن وقۋلىقتار ازىرلەۋ, ەلەكتروندى-ينتەرنەت, ين­تەر­اكتيۆتىك تەحنو­لو­گيا ارقىلى ون-لاين رەجى­مىندە شا­رالار ۇيىمداس­تى­رۋدى جۇزەگە اسىرۋ; - 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋگە كوشۋگە بايلا­نىس­تى پەداگوگ كادرلاردى قايتا دايارلاۋ جانە بىلىك­تىلىگىن ارتتىرۋعا جاعداي جاساۋ, بۇل ءۇشىن ولاردىڭ مار­تە­بەسىن كوتەرۋ, ما­تە­ريالدىق-تەح­ني­كا­لىق بازانى كۇشەيتۋ, رەداكتسيالىق-باسپا ونىمدەرىن دەربەس شىعارا الاتىنداي دارەجەگە جەت­كىزۋ, اسىرەسە پەداگوگ كادرلاردى قايتا دايار­لاۋدا اتقارىلاتىن قىزمەت تۇرلەرىنىڭ ءمانى وراسان زور; - مەكتەپ جانىنداعى اتا-انالار ۋنيۆەر­سيتەتىنىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ; - وتباسى بالالاردى تاربيەلەۋ مەن دامى­تۋدىڭ الەۋمەتتىك ينستيتۋتى بولعاندىقتان, ونىڭ قازىرگى جاعدايداعى تاربيەلىك مۇم­كىندىكتەرىن ارتتىرۋ جولدارىن قاراستىرۋ; - قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ءمانى مەن ماڭىزىن, جالپى ءبىلىم بەرۋدەگى ءرولىن ارتتىرۋ; - مەكتەپ باسشىلارىنا تالاپتى كۇشەيتىپ, ولاردىڭ قاتارىن جىگەرلى دە بەلسەندى جاس ما­مان­دارمەن تولىقتىرىپ, ولاردى تاربيەلەۋ, ىرىك­تەۋ جانە ورنالاستىرۋ, باسشى قىزمەت­كەر­لەر­گە رەزەرۆتەر ازىرلەۋ شارالارىن ۇدايى جۇرگىزۋ; - “قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا تاربيە بەرۋدىڭ 2006-2011 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى باعدارلاماسىن” باسشىلىققا الا وتىرىپ, جەكە تۇلعانى قازاق­ستان­دىق وتانشىلدىققا, تولەرانتتىلىققا, جوعارى مادەنيەتتىلىككە تاربيەلەۋ جانە قۇقىقتىق ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ ماقساتىنداعى جۇمىستاردى جۇيەلى ۇيىمداستىرۋ; - مۇعالىمدەر قاۋىمى, ىشكى ىستەر ءبولىمى, الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ جانە ەڭبەكپەن قامتۋ ورتالىقتارىمەن بىرلەسە وتىرىپ, مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىندا قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن قاراستىرۋ; - 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋگە كوشۋ جاعدايىن­داعى پەداگوگيكالىق كادرلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ, بۇل باعىتتاعى وقۋ-ادىستەمەلىك قىز­مەتتى جەتىلدىرۋ; - مەكتەپ كىتاپحانالارىنىڭ جۇمىسىن دامىتۋ; - مۇعالىمنىڭ شىعارماشىلىق ارەكەتىنە باسىم باعىت بەرۋ; - تاربيە بەرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا مۇ­عا­لىمدەر مەن اتا-انالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىك دەڭ­گەيىن ارتتىرۋ, وتاندىق, ۇلتتىق داستۇرلەر مەن الەمدىك تاجىريبە نەگىزىندە ءبىلىم بەرۋ مەن تاربيە مازمۇنىن جاڭارتۋ; - جاڭاشىلدىق باعىتتاعى باستاما-تاجىري­بەلەردى زەرتتەۋگە, تاراتۋعا جانە ونى وقۋ-تار­بيە ۇردىسىنە ەنگىزۋگە جاعداي جاساۋ; - وقۋشىلاردىڭ جەكە تۇلعاسىن قالىپ­تاس­تىرۋدا مەكتەپ پەن وتباسىنىڭ ءوزارا بىرلەسكەن ءىس-ارەكەتتەرىن ۇيىمداستىرۋ; - بالا تاربيەسىنە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن ارداگەرلەر كەڭەسى مۇشەلەرىن قاتىستىرۋ; - كاسىپتىك باعدارلى ءبىلىم بەرۋدى ءتيىمدى جۇر­گىزىپ, وعان بولىنەتىن مەملەكەتتىك گرانتتاردى كوبەيتۋ; - ءبىلىم بەرۋدى مودەرنيزاتسيالاۋ جاعدايىندا پەداگوگ كادرلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا جاڭاشا كوزقاراس قالىپتاستىرۋ. بۇل اتالعان جايتتار بارلىعى ۇنەمى نازاردا بولۋى ءتيىس. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, مۇعالىم مارتەبەسىن ءسوز جۇزىندە ەمەس, تيىسىنشە جالپى ۇلتتىق دارەجەگە كوتەرۋ, مەملەكەتتىك دەڭگەيدە جۇمىلا قولعا الۋ ەل بولاشاعىنىڭ جارقىن كەپىلى بولماق. ويتكەنى, مەملەكەت باسشىسىنىڭ جىل سايىنعى ءداستۇرلى جولداۋلارىندا ءجيى تىلگە تيەك ەتەتىن ەكونوميكاسى قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان شىعىستاعى جاپونيا, مالايزيا, سينگاپۋر ەلدەرى دامۋ ستراتەگياسىن الدىمەن ءبىلىم سالاسىن وڭالتۋدان باستاعان. وسى جەردە جۇسىپبەك ايماۋىتوۆتىڭ “ەل ءىسىن تۇزەۋدى ءبىلىم بەرۋ ءىسىن تۇزەۋدەن باستاۋ كەرەك” دەگەن دانالى ءسوزى ەسكە تۇسەدى. دەگەنمەن جاڭارعان قازاقستان ءۇشىن قيىندىق جىلدارى ەكونوميكانى رەتكە كەلتىرىپ الۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداعانى بەلگىلى. ەندى بۇگىنگى تاڭدا رەس­پۋب­ليكامىز تۇراقتى دامۋ جولىنا ءتۇسىپ, الەمنىڭ الپاۋىت ەلدەرىمەن دارەجەسى تەڭ قارىم-قاتىناس جاساي باستاعان تۇستا, عالامدانۋ اعىنىنا توتەپ بەرە الاتىن ءبىلىم سالاسىن جوعارى دارەجەگە, الەمدىك ستاندارت تالاپتارىنا ساي قۇرۋ قاجەت­تى­گى بايقالىپ وتىر. ول ءۇشىن مۇعالىمنىڭ مار­تەبەسىن دە دامىعان ەلدەردەگى دەڭگەيگە جەتكىزۋ وقىتۋ ىسىندەگى باسىم باعىت رەتىندە باعالانادى. سوندىقتان دا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا ءجيى كوتەرىلىپ كەلە جاتقان ۇستاز مارتەبەسىن كوتەرۋ ماسەلەسى جايدان-جاي اڭگىمە وزەگى بول­ما­عانى بايقالادى. ويتكەنى, بىرقاتار جايت­تار­دىڭ سالدارىنان ۇستاز ماماندىعىنىڭ قادىرى تومەندەگەنى جاسىرىن ەمەس. ايتالىق, ەلىمىزدىڭ ەگەمەندىگىن العان تۇستاعى توقىراۋ, جالاقىنىڭ تومەندىگى, مۇعالىمدەردىڭ باسقا سالاعا (ساۋدا-سات­تىق, كوممەرتسيالىق قۇرىلىمدارعا) جۇمىس­قا كەتۋى, قاعازباستىلىق, ءبىلىم بەرۋ ۇيىم­دارىنداعى ەر مۇعالىمدەردىڭ ازدىعى, وقۋلىقتار ساپاسىنىڭ تومەندىگى, تەوريا مەن پراكتيكانىڭ ۇشتاسپاۋى, ساپاسى سىن كوتەرمەيتىن اقىلى وقۋ ورىندارىنىڭ كوپتەپ اشىلۋى, اقىلى وقۋ ورىندارىن ءبىتىرىپ, جەتكىلىكتى دارەجەدە كاسىبي ءبىلىم الا الماعان جاس مامانداردىڭ مەكتەپكە كەلە باستاۋى, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنداعى ءجون­سىز تەكسەرۋ مەن پاراقورلىق, “5” بالدىق باعا­لاۋ جۇيەسىنىڭ تيىمسىزدىگى, اكىمشىلىك ورگان­دارىنىڭ ءبىلىم بەرۋ ىسىنە ءجيى ارالاسۋى (سايلاۋ, ساناق, قۇرىلىس-جوندەۋ, كوشە تازالاۋ سىندى ناۋقاندىق جۇمىستار مەن مادەني شارالار, ت.ب. مۇعالىمدەردى وقۋ ءۇردىسىن ىسىرىپ قويىپ ماج­بۇرلەپ قاتىستىرۋ), ت.ب. وقۋ-تاربيە ىسىنە سالقىنىن تيگىزدى. وسى اتالعاندارعا كوڭىل بولە وتىرىپ, مۇ­عالىمدەردىڭ مارتەبەسىن ءسوز جۇزىندە عانا ەمەس, ءىس جۇزىندە دە كوتەرگەن, ونىڭ ابىروي-بەدەلىن ءوز دارەجەسىنە بيىكتەتكەن دۇرىس. بۇل ءۇشىن زاڭنىڭ قابىلدانۋى ازدىق ەتەدى, سوندىقتان ونىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن مۇعالىمدەردىڭ مۇددەسىن قورعايتىن مەملەكەتتىك دەڭ­گەيدەگى ارنايى قوعامدىق كەڭەس قۇرىپ, قاداعالاپ وتىرعان ورىندى. ال كەلەسى 2011 جىلدى رەسەيدەگى سەكىلدى “مۇعالىم جىلى” دەپ اتاپ, سوعان بايلانىستى ازىرلىك ءىس-شارالارىن جۇرگىزسەك, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. باقتيار سمانوۆ, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ باسشى جانە عىلىمي-پەداگوگيكالىق كادرلارى بىلىكتىلىگىن ارتتىراتىن رەسپۋبليكالىق ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى,  پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.