قاسيەتتى ۇعىمدى ۇمىتپايىق

ءتىل باعدارلاماسى جوباسىن تالقىلايمىز

“تىلدەردى قولدانۋ مەن دامىتۋدىڭ 2010-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى” جوباسىمەن تانىسىپ شىقتىق. بۇل جوبا – ساليقالى ۇلكەن اڭگىمەگە سۇرانىپ تۇرعان تاقىرىپ. الايدا, ماقالانىڭ كولەمى كوتەرمەيتىندىكتەن, جوباعا قاتىستى ەڭ باستى پروبلەمالاردى عانا اتاپ وتۋگە ءماجبۇرمىز. تەگىندە, ەگەمەندىكپەن وتكەن 20 جىلدىڭ دا وسىلايشا جوبالانعان مەرزىمدىك ءوز “باعدار­لا­­مالارى” بولعان. البەتتە, ولاردىڭ ءناتي­جە­لەرى دە بار. الايدا ونىڭ ءبارى – شالا ناتيجە. سونىڭ ءبىر عانا مى­سا­لىن ايتايىق. وسى جيىر­ما جىلدا قانشاما قازاق مەكتەپتەرىن اش­تىق دەسەك تە, ونداعى تۇلەك­تەر­دىڭ باسىم كوپ­شىلىگى ورىسشا تاربيەلەنىپ شىق­تى. نەگە؟ سە­بە­بى, بىزدە بىرىنشىدەن – ماقسات ناقتىلىعى جوق, ەكىنشىدەن – ناقتى ماقساتتى ناقتى جۇيەلەپ ەرەجەلەۋ جوق, ۇشىنشىدەن, ولار بولا قالعان جاعدايدا – ءتيىستى ورگاندار تاراپىنان سولاردىڭ ورىندالۋىن قاداعالايتىن قاتاڭ تالاپ بولۋى قاجەت, ول دا جوق. مىسالى, وسى جوبانىڭ دا دۇرىس جوبالانباعاندىعى ياكي ماقساتىنىڭ ناقتىلىقسىزدىعى مەن جۇيەسىزدىگى ونىڭ “تىلدەردى قولدانۋ مەن دامىتۋدىڭ...” دەگەن اتاۋىنىڭ وزىنەن-اق انىق كورىنىپ تۇر. جالپى, مەملەكەتتىك ءتىل ماسەلەسىن ەلىمىزدە تۇراتىن وزگە ۇلتتار وكىلدەرىنىڭ تىلدىك ماسەلەلەرىمەن بىرگە كوگەندەپ, ءبىر باعدارلاماعا ەنگىزە سالۋ – ەڭ الدىمەن, مەملەكەتتىك تىلگە دەگەن قۇرمەتىمىزدىڭ قاي دەڭگەيدە ەكەندىگىنىڭ ءبىر كورسەتكىشى بولسا كەرەك. ال مەملەكەت الدىنداعى باستى ماقسات نە؟ ول, ەڭ اۋەلى – مەملەكەتتىڭ ءتىلىنىڭ جاعدايى, مەملەكەتتىڭ ءىشى مەن سىرتىندا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ تولىققاندى قولدانىلۋى مەن ۇدايى دامۋى. اتا ءتىلىنىڭ تاعدىرى مۇشكىل مەملەكەت – رۋحى دىمكاس مەملەكەت. دەمەك, اتالمىش باعدارلاما ناقتى مەملەكەتتىك ءتىل ورەولىنا ساي اتالىپ قانا قويماي, ونىڭ جوباسىندا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ىشكى-سىرتقى قولدانىلۋى مەن دامۋىنىڭ تاك­تيكالىق ءھام ستراتەگيالىق بۇكىل تەحنولوگياسى مەن مەحانيزمدەرى, ورىندالۋ مەرزىمدەرى, ت.ت. اسپەكتىلەرى بۇگە-شىگەسىنە دەيىن قامتىلۋى ءتيىس-ءتىن. ال, ەلدەگى دياسپورالار تىلدەرىنىڭ مەم­لە­كەتتىك ءتىل اياسىنداعى ورتاق ءوز باعدارلاماسى وزىنشە جەكە قاراستىرىلىپ, وزىنشە جەكە ەرەجە ءتۇزۋى قاجەت ەدى. اتالمىش مەملەكەتتىك باعدارلاما جوباسىندا مۇلدە ەسكەرىلمەگەن وسى ءۇش ماسەلەگە ءبىر-ءبىر ءسوز ارناماس بۇرىن, ء“تىل ماسەلەسى – وتە شەتىن ماسەلە” دەپ, ءبىزدىڭ بۇل ۇسى­نىستارىمىزعا قارسى ورە تۇرەگەلەتىندەردىڭ از بولماستىعى, ولاردىڭ قاي تاراپتان, قاي توپ­تاردان, نە سەبەپتەن ورە تۇرەگەلەتىندىگى, ءبارى-ءبارى – سابىرلى قازاققا “بەسەنەدەن” بەل­گىلى ەكەندىگىن ايتقانىمىز ءجون. سوندىق­تان, ول جايىندا داۋرىعۋدىڭ قاجەتى شامالى. سونىمەن, ءبىرىنشى ماسەلە حاقىندا ءبىر ءسوز. اۋەلى, حالىقتى بۇدان بىلاي دا شاتاستىرا بەرمەۋ ءۇشىن, ساياساتتى شەتكە ىسىرىپ قويىپ, ارنارسەنى ادىلەتتى تۇردە ءوز اتاۋىمەن اتاۋ داعدىسىن قايتا قالپىنا كەلتىرمەك ءلازىم. مىسالى, قازاق دۇنيەتانىمىندا ىيە (وزگە ءبىر نۇسقاسى: ەگە) دەگەن قاسيەتتى ۇعىم-تانىم بار. ول تانىمنىڭ باسىندا جۇپار ىيە (“قوش ءتاڭىرى” دەگەن ماعىناداعى جۇپار اتاۋىنىڭ ارابشا نۇسقاسى: “جاففار”: “قاتىگەز دە قايىرىمدى الىپ”), ءتاڭىرى-ىيە, جاراتۋشى ىيە دەگەن كەپيەتتى اتاۋلار تۇر. ادامدىق تۇرعى­سى­نان كەلگەندە, ىيە دەپ قازاق, جالپىنىڭ باسىندا تۇرىپ, اقىلىنداعى بارشا ويى مەن الدىنداعى تۇگەل مالىن جەكە ءوزىنىڭ دە, جالپىنىڭ دا يگىلىگىنە بىردەي جۇمسايتىن پاراساتتى, قامقور, ورتاقشىل, جالقى باسشى-تۇلعانى ايتادى. ىيە – ىزگى ەگو (ەگو – ەگە ءسوزىنىڭ لاتىندىق نۇسقاسى; ادامدىق “مەن”-ءدى بىلدىرەدى), ىيە – ىزگى رۋح. قوجا, كەرىسىنشە, – قولىندا بارىن قا­ناعات تۇتپاي, ءوزىنىڭ قاراقان باسىنىڭ قامى ءۇشىن, وزگەنىڭ ۇلەسىن دە ءوز قوجالىعىنا قارا­تىپ, سول ارقىلى كوپشىلىككە ارسىز دا اياۋسىز بيلىك جۇرگىزگىسى كەلەتىن مەنمەن, مەنشىك قۇمار پالە. ز ۇلىم ەگو-رۋح. مىسالى, اتا-بابالارىمىز ادامدىق “مەن”-ءدى ياكي ەس-اقىلدىڭ ىيەسىن – قوش ەگە (“جۇپار ىيە”, “جۇپار رۋح” دەگەندى بىلدىرەتىن قوش ەگە اتاۋىنىڭ تۋىندى نۇسقاسى: “كوسەگە”), ەس-اقىلدىڭ قوجاسىن كەج ەگە [“كەسىر ىيە” دەگەندى بىلىرەتىن كەج ەگە (كەجەگە) اتاۋىنىڭ مەتاتەزالىق ۇلگىسى – كەگەجە)] دەپ اتاعان. ءوزارا انتاگونيستىك كەيىپتەگى ىيە مەن قوجا دەگەن تانىمنان ىيە جانە ىيەلىك ء(بىر سيپاتى: ىيە جانە ەركىن كوپشىلىك), قوجا جانە قوجالىق ء(بىر سيپاتى: قوجا جانە قۇل كوپشىلىك) دەگەن ەجەل­گى ۇعىمدار دا قايىرا جاڭعىرماق. ءبىزدىڭ ايت­پاعىمىز, ولاردىڭ ەكونوميكالىق مودەلى­نىڭ ءپالساپاسى ەمەس. اڭگىمە – مەملەكەتتىك ءرا­مىزدەردىڭ دە اتاسى بولىپ تابىلاتىن مەم­لە­كەتتىك ءتىلدىڭ ەلدىك ەگو-رۋح رەتىندەگى ءمار­تەبەسى حاقىندا بولىپ وتىر. ماسەلەن, ءار مەملەكەت – وزىنشە ءبىر جەكە “ورگانيزم”. ونىڭ “مەن!” دەۋشى وزىندىك ەگوسىنىڭ دا, ول ەگو­نىڭ مىڭداعان جىلعى تاريحي تەرريتو­ريا­سىنىڭ بولماعى دا – تابيعي زاڭدىلىق. ول جاعىنان كەلگەندە, قازاقستان رەسپۋبليكاسى – قازاق اتتى ىزگى ىيە-ەگو باسقارىمىنداعى سايا­سي-الەۋمەتتىك ەركىن فورماتسيا. ءتىل تۇرع­ى­سى­نان العاندا دا, ونىڭ ىزگى ەگو-رۋحى – جالعىز, قازاق ءتىلى. ويتكەنى, ەگو-رۋح – ينديۆيدۋم سيمۆولى. ءسوز جوق, قازاقستاندا ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرى مە­كەن ەتەدى, ولار ەلىمىزدى ءوز وتانى سانايدى. ول قۇبىلىس – ۋنيتارلىق زاڭدىلىق اياسىندا. قازاقستان – ۇلتسىزدانعان اقش ەمەس, ءتىپتى رە­سەي سياقتى فەدەراتسيا دا ەمەس. قازاق­ستاننىڭ تۇرعىلىقتى تاريحي ىيەسى – جالعىز, ول – قازاق. قازاق – “شاڭىراق ىيەسى”. وكى­نىشكە قاراي, قازاقتىڭ قۇداي مەن الەم ءھام ار الدىندا ادىلەت بولىپ تابىلاتىن مەم­لە­كەتتىك ىيە-رۋح-ەگو رەتىندەگى سونداي ايىرىقشا ءمار­تەبەسىنىڭ اتا زاڭىمىزدا ەش ايقىن­دا­ل­ماۋى­نا قوسا, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ دە رۋح-ىيە-ەگولىق جالعىزدىعىن تانىپ-ءبىلۋ ءھام وعان مويىنسۇنۋ مىندەتىنىڭ “ىيەلىك” كاتەگورياسىنا جاتاتىن ەل ازاماتتارىنان مۇلدەم تالاپ ەتىل­مەۋى – ەل ىيەسى رەتىندەگى قازاقتىڭ ىزگى ەگو­لىعىن دا تۇبەگەيلى مانسۇقتاپ وتىر. (انا­فەمانىڭ الەۋمەتتىك ءبىر ءتۇرى), وعان ءبىزدىڭ ەلدە, اتا زاڭ بويىنشا, بوگدە ەل ءتىلىنىڭ دە مەم­لەكەتتىك تىلمەن تەڭ قۇقىلىعىلىعىن جانە قوسىڭىز. وسى سوڭعى فاكتور بارىنەن دە قاۋىپتى. مەملەكەتتىڭ قازىرگى بۇكىل تىرلىگىنەن قوسسۇرەي (رازدۆوەنيە ليچنوستي) پسيحوزى سيمپتوم­دارى­نىڭ انىق اڭعارىلاتىنى دا سوندىقتان. دەمەك, مەملەكەتتىك ءتىل باعدارلاماسىن جوبالا­ماس بۇرىن, اۋەلى, وسى ايتىلعان قيسىنسىز­دىقتارعا, ياكي قياناتتارعا داۋا رەتىندە, اتا زاڭعا ادىلەتتى تۇزەتۋلەر مەن قاجەتتى قوسىم­شا­لار ەنگىزگەنىمىز ابزال. اتاپ ايتقاندا, ورىس ءتىلىن قوسارلاماي, مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋدى ەلىمىز­دىڭ بارشا ازاماتتارىنا مىندەتتەۋ. (ارينە, مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنۋگە قاجەتتى بەلگىلى ءبىر ۋاقىت مولشەرىن ەسكەرە وتىرىپ, كۇشىنە ەنەتىن مەر­زىمى جونىندە جەكە جارلىق شىعارۋ). قو­عامى­مىزدىڭ اقيقات پەن ادىلەت نەگىزىندە دا­مىماعى راس بولسا, ونداي قادامعا قارسى ەشكىم دە داۋ ايتپايدى. ويتپەيىنشە, مۇنداي پارا­دوكس جاعدايىندا مەملەكەتتىك تىلگە قاتىستى قانشاما باعدارلاما تۇزبەيىك, سونىڭ ءبارى اينالىپ كەلگەندە, “سيزيف دالباساسى” بولادى دا قويادى. ءيا, جۇقالاپ ايتقاندا, قازاق ءتىلىنىڭ قازىرگى جاع­دايى ءماز ەمەس. سوعان قاراماستان, مەم­لە­كەت ىيەسى رەتىندەگى قازاق ءوزىنىڭ تابيعي ىزگى ەگولىق قاسيەتىنە ادالدىقتان ەش تانعان جوق. ەلدەگى بارشا دياسپورا تىلدەرىنىڭ ۇدايى ءوسىپ-ءور­كەندەۋى دە, ورىس باۋىرلار ءتىلىنىڭ كەڭەس زا­مان­داعىداي كول-كوسىر ۇدەي ءتۇسۋى دە – اڭقىل­داق قازاقتىڭ سول تابيعي ىزگى ەگولىق قامقور­لىعى مەن توزىمدىلىگىنىڭ, كەڭپەيىلدىلىگى مەن كە­شىرىمدىلىگىنىڭ ارقاسى. بىراق, ءوز انا تىلىندە ەر­كىن سويلەپ جۇرگەن وتانداس باۋىرلارىمىزدىڭ ارقايسىسىنىڭ الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ءوز ءتول وتانىنىڭ بارىن ەسكەرە وتىرىپ, قازاق ءتىلىنىڭ ءما­سەلەسىن ءوز وتانىندا باستى پروبلەما رەتىن­دە, جەكە قاراستىرماساق, اتا زاڭعا دەر كەزىندە تۇزەتۋلەر ەنگىزبەسەك, “و, سانكتا سيمپليتسيتاس! (“و, سۆياتايا پروستوتا!”; ۆوسكليتسانيە, پري­پي­سىۆاەموە يانۋ گۋسۋ, ۋۆيدەۆشەمۋ, چتو كاكايا-تو ستارۋحا پودبراسىۆاەت دروۆا ۆ كوستەر, نا كو­توروم ەگو سجيگالي) اتالاتىن قاسىرەتكە وتە ۇق­ساس الگى قازاقى قامقورلىق پەن توزىمدىلىكتىڭ, كەڭپەيىلدىلىك پەن كەشىرىمدىلىكتىڭ اقىرى ەندىگى جيىرما جىلدا قازاقتى تىعىرىققا تىرەرى ابدەن مۇمكىن. ەكىنشى ماسەلە – قازاقستانداعى “تىلدەردى قولدانۋ مەن دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ وزىنشە جەكە تۇزىلمەگىنىڭ ماڭىزدىلىعى. ايتسە دە, ونىڭ دا مەملەكەتتىك ءتىل قۇقىعى اياسىندا عانا ورىندالماق شارالار سيپاتىندا قالىپتاسپاعى – ادىلەت. ول شارالار ىشىندە ايتىلمىش تىلدەردى قولدانۋ ءىسىنىڭ بەلگىلى ءبىر جاعدايلارعا بايلانىستى بەلگىلى ءبىر مولشەردەگى قۇقىقتىق ءوز نورمالارى مەن سفەرالارىنىڭ جەكە-جەكە, ناقتى ايقىندالماعى جانە شارت. قوش دەلىك. دەسەك تە, ونداي باعدارلاماعا وپپونەنت قاۋىمنىڭ “رەسمي ءتىل” ستاتۋسىنان ايى­رىلسا, ورىس ءتىلىنىڭ ءحالى مۇشكىلدەنەدى” دەگەن ءوزىن­شە ءبىر ءۋاج ۇستانباعى دا ءسوزسىز. ارينە, ونداي ءۋاج – بايبالام. بىرىنشىدەن, ول ءتىلدىڭ دە “پۇشايمان” بولماسى ءۇشىن, “قازاقستانداعى تىلدەردى قولدانۋ مەن دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باع­دارلاماسى” ىسكە قوسىلادى – ءبىر, ەكىنشى­دەن, ەكى ءجۇز ميللونداي ادام سويلەيتىن وتە الۋەت­تى الەمدىك ءتىل رەتىندەگى ورىس ءتىلىنىڭ وتانى-رەسەي – قۇدايى كورشىمىز. ول كورشىنىڭ قازاقستانمەن بارلىق سالاداعى دوستىق قارىم-قاتىناسىنىڭ, ەجەلدەن بەرگى تاريحي-مادەني بايلانىسى مەن كوممۋنيكاتسيالىق ىقپالى­نىڭ ءھام ءوز ەلىمىز ىشىندە بارشا جاعدايلارى تۇگەل جاسالعان دياسپورالىق ءھام ءورىستىلدى قو­سىم­شا پوتەنتسيالىنىڭ دا وراسان ەكەندىگىن ەس­كەرسەك, “ستاتۋسسىز ورىس ءتىلىنىڭ قازاق­ستان­دا كۇنى قاراڭ” بايبالامىنىڭ ءوزى – وتە قيسىنسىز ءجايت. ءتىل تاعدىرى – ەل تاعدىرى. قازىر ەل تاعدىرى وزگە ەل تىلىنە تاۋەلدى بولىپ وتىر. ونىڭ تۋىنداتاتىن باستى, تاعى ءتورت سەبەبى بار. ءبىرىنشىسى – ەلىمىزدەگى ورىس باۋىرلاردىڭ ەرەسەك قاۋىمىنىڭ كوپشىلىگىنىڭ كوكىرەگىندە كە­شەگى كۇننەن قالعان يمپەريالىق امبيتسيا “شو­عىنىڭ” ءالى كۇنگە دەيىن قوزدانىپ جاتۋى. ەكىن­شىسى – تۇبەگەيلى ورىستانعان قانداس­تارىمىز بەن ءورىستىلدى وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ دە ءبىرشاما ەكەندىگى. ءۇشىنشىسى – ەلىشىندىك ين­فور­ماتسيالىق, يننوۆاتسيالىق كەڭىستىكتى رەسەي­دىڭ باسى ءبۇتىن جاۋلاپ الۋى. ءتورتىنشىسى – عاسىرلار بويعى بوداندىق كەسىرىنەن, قا­زاق­تاردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ سۇيەگىنە ابدەن ءسىڭىپ قالعان كەمباعالدىق كومپلەكسى. وسىنىڭ ءبارى تۇتاسا كەلىپ, مەملەكەتتىك تىلىمىزگە “ات­تى­لىعا ەرەمىن دەپ, جاياۋدىڭ تاڭى ايىرىلىپتى” كەبىن قۇشتىرۋدا. قازاق پەن قازاق ءتىلىنىڭ ءوز وتا­نىنداعى بىردەن-ءبىر ىيە-ەگو-رۋح رەتىندەگى مارتەبەسىنىڭ شۇعىل ءارى ادىلەتتى تۇردە اتا زاڭ­مەن ناقتى مورلەنبەگىنىڭ, داۋسىز مويىندال­ماعىنىڭ مەملەكەتتىك ماڭىزدىلىعى دا سوندا جاتىر. وبالى نەشىك, بۇكىل ەل بويىنشا, مەم­لە­كەت­تىك ءتىلدى مەڭگەرتۋ جولىندا ۇزاق جىلدار بويى اتقارىلىپ جاتقان يگى ىستەر مەن شارا­لاردى ساناپ تاۋىسا المايسىڭ, وتە كوپ. سوعان وراي, ولارعا جۇمسالىپ جاتقان قارجى دا قىرۋار. الايدا, سول الاپات اقشا مەن الەمەت ىستەردىڭ تيىمدىلىگى, يگىلىگى جاعىنان كەلگەندە, قوعامدا بالەندەي وزگەرىس بايقالمايدى. اباي بىلاي دەمەۋشى مە ەدى: اقىلمەن ويلاپ بىلگەن ءسوز – بويىڭا جۇقپاس, سىرعانار. ىنتالى جۇرەك سەزگەن ءسوز – بار تامىردى قۋالار. ءان سالار, جاتقا الار. تۇبىندە قۇر قالار. مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەتۋدەگى شارالارى­مىز­دىڭ كوپشىلىگىنىڭ ساتسىزدىك سەبەبى سونداي, – ق ۇلىق تا, نيەت تە جوق. مىسالى, مەم­لە­كەت­تىك ءتىلدى مەڭگەرۋگە ىنتالاندىرۋ تۇرعىسىندا, مەكەمە-مەكەمەدە, اۋىل-اۋىلدا, قالا-قالادا قوماقتى قارجى تالاپ ەتەتىن ءتۇرلى بايقاۋلار ءجيى ءوتىپ جاتادى. ءتىپتى, رەسپۋبليكالىق دەڭ­گەي­دەگىلەرى دە جەتىپ ارتىلادى. ءبارىبىر, سولاردىڭ كوبى, نەگىزىنەن العاندا, فورماليزم, كوز­بويا­ۋشىلىق. سودان دا ناتيجەسى – نولگە جۋىق. سەبەبى سول, – مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋگە دە­گەن جاۋاپكەرشىلىك جوق, ۇيرەنۋگە دەگەن ىقىلاس جوق, ەڭ باستىسى, اباي ايتاتىن ىنتالى جۇرەك جوق. ونىڭ سولاي بولماعىنا ورىس ءتىلىنىڭ “رەسمي ءتىل” ستاتۋسى دا ءوز “سەپتىگىن” بارىنشا تيگىزىپ باعۋدا. سونسوڭ, الگىندەي ىستەرىمىزدىڭ ءبارى ء“ان سالار, جاتقا الار تۇبىندە قۇر قالار” بولادى دا شىعادى. تەككە وتكەن قايران التىن ۋاقىت, بوسقا ىسىراپ بولعان قايران تەلەگەي قارجى!.. اسىلىندا, كەز كەلگەن ءتىلدى “ىنتالى جۇرەك سەزگەن ءسوز” قۇش­تارلىعىمەن ۇيرەنۋ – جانساۋ­لىققا اسا پايدالى. ولايشا ۇيرەنۋ – ادامدى رۋحاني جاعى­نان ەرەسەن بايىتادى. ال, مەملەكەتتىك ءتىلدى “اقىلمەن ويلاپ ءبىل ءسوز” پرينتسيپىمەن ۇيرەن­بەكشى بولاتىن, نەمەسە, سولايشا ۇيرەنىپ جات­قان, ۇيرەنگەن مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ بويىنان قازاق حالقىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك ارقىلى عانا بارىنشا كەمەلدەنەتىن ەلجاندىلىق (پاتريوتتىق) قاسيەتتى كورەم دەۋ – بوس اۋرە­شىلىك. ويتكەنى, ءتىل ۇيرەنۋدەگى “ىنتالى جۇرەك سەزگەن ءسوز” قۇشتارلىعىنان ادا ولار – مەم­لەكەت قامىمەن ەمەس, جەپ وتىرعان نانىنان ايىرىلىپ قالماۋدىڭ قامىمەن جۇرگەندەر. ءۇشىنشى  ماسەلە – قازاقستاندىق پوليگلوت­تىق ماسەلەسى. پرەزيدەنتتىك بۇل تاماشا باستامانى دا ءبىز, ونىڭ ەشقانداي عىلىمي كونتسەپتسياسى مۇلدە سارالانباي, جۇيەلەنبەي جاتىپ, بىردەن بالاباقشالىق جاپپاي ناۋقانعا اينالدىرىپ جىبەردىك. ناۋقان ۇرانى – ء“تىلى شىعا باستاعان ءار پەرزەنتتى, بىردەن, ءۇش ءتىل نەگىزىندە باۋلىپ ءوسىرۋ!”. بۇل دا – باياعىداعى “اسىرا سىلتەۋ بولماسىنىڭ” سوراقى ءبىر ءتۇرى. ويتكەنى, ءتىلى شىعا باستاعان پەرزەنت بىردەن ەگو بولىپ قالىپتاسا قالمايدى. كەز كەلگەن ەگونىڭ قالىپتاسۋى – ءبىر عانا ءتىل نەگىزىندە عانا جۇزەگە اسپاق. جانە ونىڭ قالىپتاسۋ مەرزىمىنىڭ باستاپقى بولىگى – ون ەكى جىل. قازاقشا ايتقاندا, ءبىر مۇشەل جاس. ياعني, كەز كەلگەن ەگونىڭ بەلگىلى ءبىر مولشەردە ەگو بولىپ قالىپتاسۋى ءۇشىن, ونىڭ اۋەلى, ەڭ از دەگەندە ون ەكى جىل بويى, نەگىزىنەن تەك ءوز اتا تىلىندە عانا تاربيەلەنۋى شارت. قالعان تىلدەرگە باۋلۋ جاناما تۇردە عانا جۇرگىزىلۋى كەرەك. بالاعا ءۇش ءتىلدى بىردەي تۇراقتى تۇردە مەڭگەرتە باستاۋدى ول بالا مۇشەل جاسقا كەلگەن سوڭ بارىپ قانا قولعا العان ابزال. وندا دا تازا عىلىمي نەگىزدە. ال, ءتىلى جاڭا شىعا باستاعان پەرزەنتتى بىردەن ءۇش تىلگە باۋلىپ ءوسىرۋدى مەملەكەتتىك ماقسات ەتۋ – اتسىز – تەكسىز ۇرپاق ءوسىرۋ. ياعني, ءار ءتىلدىڭ باسىن ءبىر شالدىراتىن بالدىر-باتباق ەكسپەريمەنت ناتيجەسىندە, ءبىز بىردە-ءبىر ءتىلدى جوندەپ مەڭگەرمەگەن “الاشۇبار مۋتانت ەگو” تۇرىندەگى بىرىڭعاي ماڭگۇرتتەر ار­ميا­سىن قالىپتاستىرا­مىز. ونداي ءدۇبارا­لار­دىڭ ساناسىندا ۇلت, مەملەكەت, وتان دەپ باس­تالاتىن سانسىز قاسيەتتى ۇعىمداردىڭ ءبار-ءبارى تىلدەر قويىرتپاعىمەن ۇدايى شايىلىپ كەتىپ وتىرادى. سۇيىقمىنەزدىلىك سودان شىقپاق. ال, ول – قازاقشا ايتقاندا, قانى سۇيىق دەگەن ءسوز. بۇدان شىعاتىن قورىتىندى, ۇلتتىق نەگىزى جوق كوپتىلدىلىك قۇبىلىسىن پوليگلوتتىقپەن شاتاستىرماۋ كەرەك. پوليگلوتتىق – ءبىر ءتىل نەگىزىندە عانا مۇمكىن بولارلىق ەرەكشە ىزگى قاسيەت. ۇلتتىق نەگىزسىز كوپتىلدىلىكتىڭ كەز كەلگەن قوجاسى – ءدۇبارا, كەز كەلگەن پوليگلوت – ءوز ەلىنىڭ پاتريوتى. ال, قازاقستاندىق پاتريوتتىقتىڭ رۋحاني نەگىزى – قازاق ءتىلى. تىنىشتىقبەك ابدىكاكىم ۇلى, اقىن.