تەڭگەنىڭ ەركىن ايىرباس الاڭىنا جىبەرىلۋى قوعامدى الاڭداتىپ قويعانى انىق. بۇعان دەيىنگى ەكونوميكالىق ساياسات, شىندىعىندا, كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىن. دەگەنمەن, الەمدىك ارەناداعى ءتۇرلى وزگەرىستەر مەن تۇزىلىستەر بىزگە دە ءوز ەكونوميكامىزدى قايتا ءبىر قاراۋعا, دامۋ باعىتىن جاڭاشا ايقىنداۋعا ماجبۇرلەپ وتىر. ونداي بولماعان جاعدايدا, داعدارىستان امان شىعۋ-شىقپاۋىمىز ەكىتالاي. ەلباسىنىڭ ءوزى بۇل ماسەلە جونىندە كەشەگى كاسىپكەرلەرمەن كەزدەسۋىندە ەگجەي-تەگجەيلى باياندادى. وسى رەتتە ءبىز قىزىلوردا وبلىستىق ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتى جوسپارلاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ساۋلە ق ۇلىمبەتوۆاعا جولىقتىق.
– ساۋلە يبراگيمقىزى, ەلىمىزدەگى سوڭعى ەكونوميكالىق وزگەرىستەر تۋراسىندا نە ايتا الاسىز؟
– قازاقستان پرەزيدەنتى ەلىمىزدىڭ ىسكەر توپتارىنىڭ وكىلدەرىمەن بولعان كەزدەسۋدە الەمدىك ەكونوميكادا قالىپتاسقان احۋالدى جان-جاقتى تالداۋ سۇزگىسىنەن وتكىزدى. وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا باستالعان الەمدىك داعدارىس بارلىق ەلدەرگە, ونىڭ ىشىندە قازاقستانعا دا تەرىس ىقپالىن تيگىزگەن بولاتىن. شىن مانىندە, بۇگىنگى كۇردەلى جاعدايدا ەكونوميكا زاڭدىلىعىمەن ءومىر ءسۇرۋ, ءسويتىپ سۇرانىس پەن ۇسىنىسقا ءسايكەس تىرشىلىك ەتۋ قاجەت بولدى. وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسى ءبىرقاتار ەلدەردىڭ ەكونوميكاسى قۇلدىراعانىن, ونىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ ارىپتەستەرىمىز رەسەي مەن قىتايداعى جاعدايدىڭ ءبىرشاما كۇردەلى سيپاتقا يە بولعانىن اتاپ كورسەتتى. سونىمەن بىرگە, قازاقستان ەكسپورتى ءبىرىنشى جارتى جىلدىقتىڭ وزىندە 70 پايىزعا كەمىدى. بۇل اينالىپ كەلگەندە وتاندىق كاسىپورىنداردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن تومەندەتتى. جۇمىس ورىندارى قىسقاردى. اسىرەسە, وتاندىق كاسىپورىنداردىڭ رەسەيگە ەكسپورتى تومەندەدى.
ەلباسى بۇل ورايدا ەل الدىندا ءىس-قيمىلدىڭ ءۇش نۇسقاسىنىڭ ءبىرىن تاڭداۋ مىندەتى تۇرعاندىعىن اتاپ كورسەتتى. ءبارىن ەلەپ-ەكشەپ كەلگەندە تەڭگەنىڭ ەركىن ايىرباس باعامىنا كوشۋ ەڭ دۇرىس شەشىم رەتىندە قابىلداندى. مەملەكەت باسشىسى مۇنىڭ ءماجبۇرلى قادام ەكەنىن ايتا وتىرىپ, وعان قارسى جەرگىلىكتى جەرلەردە اتقارۋشى بيلىكتىڭ اتقاراتىن مىندەتتەرىن جان-جاقتى سارالاپ بەردى.
– جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ ەرەكشەلىگى نەدە؟
– نارىق زاڭدىلىعى بويىنشا ەكونوميكا ءوز تابيعاتىنا ساي ۇردىسپەن دامۋى قاجەت. ءبىز كەزىندە ديرەكتيۆالىق, ياعني نۇسقاۋلارمەن ءومىر سۇرەتىن ەكونوميكانىڭ قانداي زارداپتارعا اكەلىپ سوققانىن جاقسى بىلەمىز. جوسپارلى ەكونوميكا كەزىندە, ودان كەيىنگى تاۋەلسىزدىك جىلدارىنىڭ العاشقى جىلدارىندا باعانى قولدان ۇستاپ تۇرۋ, تەجەگىش تەتىكتەرىن ءجيى قولدانۋ تۇتىنۋ رىنوگىنا ەداۋىر تەرىس ىقپالىن تيگىزدى. ءبىز ول جىلداردان قيىندىق بولسا دا ءبىرشاما ءتاۋىر وتتىك. ەندىگى جەردە جاھاندىق ەكونوميكانىڭ بۇگىنگىدەي كۇردەلى جاعدايعا تاپ بولىپ وتىرعان داعدارىس كەزەڭىندە الەمدىك سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ تارتىبىمەن ءومىر سۇرمەسە بولمايدى. سەبەبى, بۇل بارلىعى ءۇشىن ورتاق زاڭدىلىق.
ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك تەڭگەنىڭ باعامىن ۇزاق ۋاقىت بويى قولدان ۇستاپ تۇردى. ءارينە, ونىڭ بەلگىلى ءبىر ۋاقىتقا دەيىن نارىقتاعى جاعدايدى تۇراقتاندىرۋعا وڭدى ىقپال جاساعانىن اتاپ ءوتۋىمىز كەرەك. بىراق تەڭگەنىڭ نارىقتىق باعامىن قالىپتاستىرمايىنشا ەلىمىزدىڭ ىشكى جالپى ءونىم كولەمىنىڭ تومەندەيتىنى, وتاندىق كاسىپورىنداردىڭ ەكسپورتتىق مۇمكىندىكتەرى شەكتەلەتىنى انىق ەدى. ەندىگى جەردە تەڭگەنىڭ ايىرباس باعامى نارىق سۇرانىسى نەگىزىندە جانە سىرتقى ماكروەكونوميكالىق فاكتورلاردى ەسكەرە وتىرىپ قالىپتاساتىن بولادى.
– ال وسىدان كەيىن باعا ءوسىپ كەتپەي مە؟ ونى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن قانداي جاعدايلار جاسالۋدا؟
– 20 تامىزدا پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەتتىڭ سەلەكتورلىق ماجىلىسىندە تەڭگەنىڭ جاڭا ايىرباس باعامى ەكونوميكانىڭ ساۋىعۋىنا, نەسيە جانە ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىكتىڭ ارتىپ ورتا مەرزىمدى بولاشاقتا ينفلياتسيانى 3-4 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋگە نەگىز قالايتىنى اتاپ كورسەتىلدى. وسى ورايدا جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىككە تۇتىنۋ رىنوگىنداعى احۋالدى تۇراقتاندىرۋ, باعانىڭ نەگىزسىز وسۋىنە جول بەرمەۋ جونىندە بىرقاتار تاپسىرمالار بەرىلدى.
قىزىلوردا وڭىرىندە سوڭعى جىلدارى وڭدەۋ ونەركاسىبىندە ءبىرشاما ءتاۋىر كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزىلە باستادى. وبلىس باسشىسى قىرىمبەك كوشەرباەۆ سالانى دامىتۋعا ايرىقشا كوڭىل بولە وتىرىپ, بولاشاقتاعى ءوسۋىمىزدىڭ العى شارتتارىن قالىپتاستىرا باستادى. سايىپ كەلگەندە, قوسىلعان قۇنى بار ءونىم ءوندىرۋ ءبىزدىڭ دامۋىمىزدىڭ كەپىلى بولىپ تابىلادى. ءبىز نارىقتىڭ زاڭىمەن ءومىر سۇرە وتىرىپ, ەلباسىنىڭ ءاردايىم اتاپ كورسەتىپ جۇرگەنىندەي حالىق الدىنداعى الەۋمەتتىك باعىتتاعى مىندەتتەمەلەرىمىزدى ورىنداۋ ءۇشىن بار مۇمكىندىكتەرىمىزدى جۇمىلدىرا بەرەتىن بولامىز.
اڭگىمەلەسكەن
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا.