ونەردەگى وشپەس ءىز

ءانشىنىڭ ەرەكشە اۋەلەتكەن ان­دە­رىنىڭ ءبىرى – ءبىر­جان­نىڭ «تەمىرتاسى» بولسا, ەستاي بەركىمباي ۇلىنىڭ «قورلان», «جايقوڭىر», ء«بىر مىسقال», «نازقوڭىر», «يۋران-اي» ان­دەرىن ەرەكشە ناقىش بوياۋىمەن ورىنداعان.

ءانشى 1896 جىلى پاۆلودار وبلىسىنىڭ اقسۋ وڭى­رىندە دۇنيەگە كەلگەن. اكەسى جىل­قىبايدان شايحى, نۇر­تازا, ابىلكە, كەنجەسى بايعابىل – ءتورت بالا تاراعان. اعايىن­دىلاردىڭ ىشىنەن بايعابىل­عا تابيعات ءارتۇرلى ونەر سىيلا­عان. ءانشى, دومبىراشى, پالۋان, شاۋىپ بارا جاتقان ات ۇستىن­دە ويىن-قيمىل كورسەتەتىن اكروباتتىق ونەرلەرى بولعان. اكەسى جىلقىباي 1904 جىلى پاۆلودار قالاسىنا قونىس اۋدارىپ, ءبىراز ۋاقىت ءوزىنىڭ دوسى ءۋاليدىڭ ۇيىندە تۇرادى. ەس بىلگەلى ءان دەسە ەلەڭدەپ تۇراتىن بايعابىل جاس ءانشى مايراعا ەلىكتەپ سىرنايدا ويناپ, دومبىراعا قوسىلىپ ءان ايتقاندى ۇناتاتىن. بۇل كەزدە بايعابىل ون جاستا ەدى. ال ءانشى مايرانىڭ ون بەس, ون التىعا كەلگەن شاعى ەكەن. سونداعى ۇيرەنگەن العاشقى ءانى – مايرانىڭ «تولقىماسى». كەيىننەن ءانشى: «مەنىڭ العاشقى ۇستازىم – مايرا», دەپ ۇنەمى ەسىنە الىپ, مايرا ۋاليقىزىنىڭ «تولقىما», «باقشا», ت.ب. اندەرىن ەرەكشە ءسۇيىپ ورىنداعان.

1936 جىلدارى قازىرگى اباي وبلىسى جەتىجار اۋى­لىندا بەسقاراعاي حالىق تەاترى اشىلعاندا, بايعابىل جىلقىباي ۇلى اتالعان تەاتر­دا رەجيسسەر بولىپ تاعايىن­دالادى. شاعىن ساحنادا مۇح­تار اۋەزوۆتىڭ «ەڭلىك-كەبەگىن», «ايمان-شولپانى» مەن عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ «قىز جىبە­گىن» ساحنالاپ قانا قويماي, ءوزى دە اكتەرلىك شەبەرلىگىمەن تانىلدى.

بايعابىلدىڭ تاعى ءبىر قىرى – جاۋىرىنى جەرگە تيمەگەن پالۋاندىعى. كونە­كوز قاريالاردىڭ ايتۋىنشا, ول قوياندى جارمەڭ­كەسىندە ونەر كورسەتىپ, اتاقتى كۇش الىبى قاجىمۇقاننىڭ ويىن كورسەتۋ توبىنا قاتى­سىپ, قۇرامىندا بولعان. قا­زاق­ستاننىڭ وتىز جىلدىق تو­يىن­داعى پالۋاندار كۇرە­سىندە ەكىنشى ورىن يەلەنگەنىن ءانشىنىڭ ءوزى ايتقان ەكەن.

بايعابىل جىلقىباي­ ۇلى اقىن ءسابيت دونەنتاەۆ پەن سۇلتانماحمۇت توراي­عىروۆتىڭ سول كەزدەردەگى اۋىل ومىرىنەن الىپ جازعان ولەڭ­­دەرىنە اندەر شىعارىپ, ءوزى ورىنداعان. سونىمەن قاتار قىزى شولپانعا وسيەت ەتىپ قالدىرعان «دومبىرام» اتتى ءانى بار. ۇلدارى شاكار, ەرەنعايىپ, شورمان دا ونەردەن قۇرالاقان ەمەس. اكە ءىزىن جالعاپ, جولىن جال­عاستىرعان قىزى شولپان رەس­پۋبليكاعا تانىمال اكتري­سا اتاندى. قازاق كسر-ءنىڭ ەڭ­بەك سىڭىرگەن ءارتىسى اتا­عىن يەلەندى. جەتپىس جاستان اس­قان­­شا ءان سالىپ, زامانداس­تا­رىنا رۋحاني قىزمەت ەتكەن ءانشى­نىڭ سيقىرلى ساۋساقتارى تابي­عات­تىڭ وزگەر­مەس زاڭىمەن 1977 جىلى دومبىرا شەگىن سوڭعى رەت قاعىپ, توقتادى. ءوزى تۋعان قۇركول اۋىلىنا جەر­لەندى. قازاق ونەرىنىڭ ءورى­سىن كەڭەيتىپ, ارتىنان ول­مەيتۇعىن ءىز قالدىرعان باي­عا­بىل جىلقىباي ۇلى­نىڭ ەسىمى 1992 جىلى اقسۋ قالا­سىنىڭ ورتالىعىنداعى مادە­نيەت ۇيىنە بەرىلدى. ءانشى­­نىڭ ورىنداۋىنداعى اندەر قازاق راديوسىنىڭ التىن قو­رى­نا ەنگەن.

مارجان شايحيموۆا, بۇقار جىراۋ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر مۋزەيىنىڭ قىزمەتكەرى