ەلىمىزدىڭ قورعانىس قابىلەتىن نىعايتۋ, ارميانى جاڭعىرتۋ مەن اسكەري الەۋەتتى دامىتۋ – مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ وزگەرمەيتىن باسىمدىعى. وتان قورعاۋشى كۇنى مەن جەڭىس كۇنى قارساڭىندا بۇل تاقىرىپ ەرەكشە قوعامدىق مانگە يە بولىپ, اسكەري داستۇرلەردىڭ ساباقتاستىعى مەن ەل يگىلىگى جولىنداعى قىزمەتتىڭ ماڭىزدىلىعىن ايقىنداي تۇسەدى. ارميانىڭ قازىرگى جاعدايى مەن تەحنيكالىق جاراقتاندىرىلۋى, قورعانىس-ونەركاسىپتىك كەشەننىڭ دامۋى, بىتىمگەرلىك قىزمەت پەن تسيفرلاندىرۋ ماسەلەلەرى تۋرالى قورعانىس ءمينيسترى, اۆياتسيا گەنەرال-لەيتەنانتى داۋرەن قوسانوۆتان العان سۇحباتىمىزدا كەڭىرەك ءسوز بولدى.
– داۋرەن جۇماتاي ۇلى, ايرىقشا ماڭىزعا يە مەرەكەلەر قارساڭىندا ايبىندى ارميامىزدىڭ بۇگىنگى جاعدايى تۋرالى اڭگىمە قوزعاۋدىڭ رەتى كەلىپ تۇر. ونى زامان تالابىنا ساي جەتىلدىرۋ جولىندا كەيىنگى جىلدارى قانداي جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر؟
– ەڭ الدىمەن, وتان قورعاۋشى كۇنى مەن جەڭىس كۇنىنىڭ قاتار اتالىپ ءوتۋى تەرەڭ سيمۆولدىق مانگە يە دەپ بىلەمىن. بۇل ۇرپاقتار ساباقتاستىعى مەن اسكەري داستۇرلەردىڭ جالعاسۋى, سونداي-اق بەيبىتشىلىك پەن تاۋەلسىزدىك قورعانى – وتان قورعاۋشىلارعا دەگەن قۇرمەت. وزدەرىڭىزگە ءمالىم, ەلىمىزدەن مايدانعا اتتانعان 1,2 ملن ادامنىڭ 600 مىڭنان استامى قايتا ورالعان جوق. تالاي باتىرلارىمىز جاۋعا قارسى كۇرەس پەن ەل قورعاۋدىڭ ەرەن ۇلگىسىن كورسەتىپ, تۋعان جەرگە قاھارمان بولىپ ورالدى. ولاردىڭ وشپەس ەرلىگى جىل وتكەن سايىن تاريحي سانامىزدا جاڭعىرىپ, پاتريوتتىق تاربيەنىڭ ەڭ ماڭىزدى بولىگى بولىپ قالا بەرەدى.
قارۋلى كۇشتەردىڭ دامۋى تۋرالى ايتساق, تاۋەلسىزدىك العان ساتتەن باستاپ ەلىمىزدە زاماناۋي, ۇتقىر ءارى كەز كەلگەن قاۋىپ-قاتەرگە لايىقتى جاۋاپ بەرە الاتىن كاسىبي ارميا قالىپتاستى. العاشقى قورعانىس ءمينيسترى, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, حالىق قاھارمانى, ارميا گەنەرالى ساعادات نۇرماعامبەتوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتاندىق قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ نەگىزى قالانىپ, ارميانىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق ءارى كادرلىق نەگىزى جاساقتالدى.
العاشقى كەزەڭدە نەگىزگى رەفورمالار ءساتتى جۇزەگە استى. اتاپ ايتار بولساق, اسكەري-اۋماقتىق باسقارۋ جۇيەسى ەنگىزىلىپ, وڭىرلىك قولباسشىلىقتار قۇرىلدى. قۇرلىق اسكەرلەرى بريگادالىق قۇرىلىمعا كوشىرىلىپ, دەسانتتىق-شابۋىلداۋ بولىمشەلەرى جاساقتالدى. اسكەري-اۋە كۇشتەرى مەن اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس اسكەرلەرى اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنە بىرىكتىرىلدى. ارنايى وپەراتسيالار كۇشتەرى, اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى مەن اۋماقتىق قورعانىس اسكەرلەرى قۇرىلدى.
قازىرگى ۋاقىتتا قارۋلى كۇشتەردى اۆياتسيالىق, ۇشقىشسىز ۇشۋ جۇيەلەرى, بروندى تەحنيكا مەن جوعارى دالدىكتى قارۋلار سياقتى زاماناۋي قارۋ-جاراق ۇلگىلەرىمەن جاراقتاندىرۋ جالعاسىپ جاتىر. سونىمەن قاتار وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ مەن ستاندارتتاردى حالىقارالىق دەڭگەيگە سايكەستەندىرۋ باسىم باعىتقا اينالدى. اسكەري ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى جاڭعىرتىلىپ, زاماناۋي ءارى تسيفرلىق وقىتۋ تەحنولوگيالارى ەنگىزىلدى. حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ كوكجيەگى كەڭەيدى.
پرەزيدەنت – جوعارعى باس قولباسشى قاسىم-جومارت توقاەۆ ارميانىڭ دامۋىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىر. اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس اسكەرلەرىنە, اسكەري-كولىكتىك اۆياتسيياعا, ارنايى وپەراتسيالار كۇشتەرىنە, راديوەلەكتروندىق كۇرەس قۇرالدارى مەن ۇشقىشسىز ۇشۋ تەحنولوگيالارىنا باسا نازار اۋدارىلىپ كەلەدى.
– قازىرگى زامانعى قارۋلى قاقتىعىستاردىڭ سيپاتى وزگەرىسكە تۇسكەنىن كورىپ وتىرمىز. اسكەري دروندار مەن وزگە دە جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ مەرەيى ۇستەم بولىپ تۇر. بۇل تۇرعىدا قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ دامۋ بارىسى قالاي؟
– ءيا, ارميامىزدىڭ جاۋىنگەرلىك دايىندىق جۇيەسى قازىرگى زامانعى قارۋلى كۇرەس جۇرگىزۋ ادىستەرىن ەسكەرە وتىرىپ, قارقىندى جۇرگىزىلىپ جاتىر. نەگىزگى نازار وقىتۋدىڭ شىنايىلىعىن ارتتىرۋعا, ءوزارا ءىس-قيمىلدى دامىتۋعا, تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە باعىتتالعان. جاۋىنگەرلىك ارەكەتتەردى مودەلدەۋ مەن يميتاتسيالاۋ ارقىلى وتكىزىلەتىن وقۋ-جاتتىعۋلاردىڭ تاجىريبەسى كەڭەيتىلدى. بۇل ءوز كەزەگىندە كۇردەلى ستسەناريلەردى ءتيىمدى پىسىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
قارۋلى كۇشتەردى دامىتۋ مەن تەحنيكالىق تۇرعىدا قايتا جاراقتاۋ – قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ باسىم باعىتىنىڭ ءبىرى. قارۋ-جاراق پەن تەحنيكانى كەزەڭ-كەزەڭمەن جاڭارتۋعا نازار اۋدارىپ وتىرمىز. بۇل اسكەرلەردىڭ جاۋىنگەرلىك الەۋەتىن جۇيەلى تۇردە ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار قولدانىستاعى ت-72 تانكتەرىن, بمپ-2 جاياۋ اسكەر ماشينالارىن, بتر-80 بروندى ترانسپورتەرلەرىن جاڭعىرتۋ باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر.
حالىقارالىق اسكەري-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىق تا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. بەلارۋس, گەرمانيا, يسپانيا, رەسەي, پولشا مەن فرانتسيا سياقتى بىرقاتار مەملەكەتپەن تەحنيكانى جوندەۋ, قىزمەت كورسەتۋ جانە جاڭارتۋ مىندەتتەرىن ءتيىمدى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن بىرلەسكەن جۇمىس جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ۇشقىشسىز ۇشۋ جۇيەلەرى, بارلاۋ مەن بايلانىس قۇرالدارى جەتكىزىلدى.
اسكەري-اۋە كۇشتەرىن دامىتۋعا دا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. اتاپ ايقاندا, زاماناۋي جويعىش ۇشاقتارمەن, C-295 جانە A400M كولىكتىك ۇشاقتارىمەن, L-410 وقۋ-جاتتىعۋ ۇشاقتارىمەن, ۇشقىشسىز ۇشۋ كەشەندەرىمەن جاراقتانۋ جالعاسىپ جاتىر. A400M ۇشاقتارىن بىتىمگەرلىك بولىمشەلەردى تاسىمالداۋ مەن گۋمانيتارلىق ميسسيالاردى ورىنداۋعا قولدانىپ كەلەمىز.
اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس جۇيەسى زاماناۋي زەنيتتىك-راكەتالىق كەشەندەرمەن, ۇۇا مەن جوعارى دالدىكتى قارۋ, كەڭ اۋقىمدى قاۋىپتەرگە قارسى تۇرا الاتىن وتاندىق «نۇر» راديولوكاتسيالىق قۇرالدارىمەن جابدىقتالعان.
اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىندە كەمەلەر قۇرامىن جاڭالاۋ مەن 2030 جىلعا دەيىن فلوتتى دامىتۋ جۇمىستارى جوسپارلانعان. قۇرلىق اسكەرلەرى زاماناۋي بروندى تەحنيكامەن, ارتيللەريالىق جۇيەلەرمەن, راديوەلەكتروندىق كۇرەس جانە قامتاماسىز ەتۋ قۇرالدارىمەن قامتاماسىز ەتىلىپ جاتىر.
– ال وتاندىق قورعانىس-ونەركاسىپتىك كەشەننىڭ دامۋى كوڭىلدەن شىعا ما؟ يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى ازايتۋ جولىندا قانداي شارالار قابىلدانىپ جاتىر؟
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ وتاندىق كاسىپورىندار مەن قورعانىس-ونەركاسىپ كەشەنىن قولداۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا ەلىمىزدىڭ قورعانىس ونەركاسىبى ارمياعا قاجەتتى ونىمدەردى ءوندىرۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ باعىتىندا بەلگىلى ءبىر ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدى. بۇل, ەڭ الدىمەن, وق-ءدارى ءوندىرىسى, كەمە جاساۋ, سونداي-اق اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس قۇرالدارىن جوندەۋ مەن شىعارۋ, وپتيكالىق-ەلەكتروندىق جۇيەلەر مەن بروندى تەحنيكا سالالارىن قامتيدى.
بۇگىندە ەلىمىزدىڭ قورعانىس-ونەركاسىپ كەشەنى وپتيكالىق-ەلەكتروندىق بارلاۋ قۇرالدارىن, بروندى دوڭگەلەكتى ماشينالار مەن بروندى ترانسپورتەرلەردى, بايلانىس قۇرالدارى مەن اۆتوماتتاندىرىلعان باسقارۋ جۇيەلەرىن, ەس-145 تىكۇشاقتارى مەن سۋ سىيىمدىلىعى 200 تونناعا دەيىنگى اسكەري كەمەلەردى, ءىرى كاليبرلى پۋلەمەتتەر مەن اتىس قارۋىنا ارنالعان وق-دارىلەردى, سونداي-اق اسكەري قىزمەتشىلەرگە قاجەتتى جابدىقتار مەن كيىم-كەشەك شىعارىپ كەلەدى.
سونىمەن قاتار كاسىپورىنداردا بروندى تانكىگە, اسكەري كولىكتەر مەن رەاكتيۆتى دۇركىندەپ اتۋ جۇيەلەرىنە تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ مەن جوندەۋ جۇمىسى جولعا قويىلعان. وسى ورايدا «قازاقستان پاراماۋنت ينجينيرينگ» كاسىپورنى تۋرالى ايتا كەتكەن ورىندى. ول الەمدىك ستاندارتتارعا ساي كەلەتىن, جارىلىسقا قارسى قورعانىسى جوعارى زاماناۋي ساۋىتتى دوڭگەلەكتى ماشينالاردى شىعارۋعا ماماندانعان. اتاپ ايتقاندا, «ارلان», «الان», «بارىس» كولىكتەرى بار. كاسىپورىن كورپۋستاردى دايىنداۋدان باستاپ قۇراستىرۋعا, سىناقتان وتكىزۋ مەن سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋگە دەيىنگى ءوندىرىستىڭ تولىق تسيكلىن قامتاماسىز ەتەدى.
ال ورالداعى «زەنيت» زاۋىتى اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىمىز بەن وزگە دە كۇشتىك قۇرىلىمدارعا ارنالعان كەمەلەر جاسايدى. ماسەلەن, «بارىس» جوباسىنداعى كەمەلەردى, سونداي-اق باسقا كۇشتىك قۇرىلىمدارعا ارنالعان كوپماقساتتى «سۇڭقار», «بۇركىت», «ايبار» كاتەرلەرىن شىعارادى. زاۋىت جوبالاۋدان باستاپ كەمە قۇراستىرۋعا, جوندەۋگە, جاڭعىرتۋعا, تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋگە دەيىنگى تولىق وندىرىستىك تسيكلدى قامتيدى. كورپۋستار مەن قوسالقى ءجۇزۋ قۇرالدارىن دا وندىرەدى.
بۇعان قوسا الماتى قالاسىنداعى 405-ءشى اۆياجوندەۋ زاۋىتىن دا ايتا كەتكەن ءجون. الداعى ۋاقىتتا ءوزىمىزدىڭ زىمىران ءوندىرىسىمىزدى قۇرۋ جوسپاردا بار. سونداي-اق ۇشقىشسىز تەحنولوگيالار باعىتى بەلسەندى دامىپ كەلەدى. سىناقتاردان ءساتتى وتكەن وتاندىق «Sunqar» كەشەنى ارمياعا قابىلداندى. بۇل دا وسى سالادا ۇلتتىق تەحنولوگيالىق بازانىڭ قالىپتاسىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.
– بىتىمگەرلىك قىزمەت سىرتقى ساياساتتىڭ كۇن تارتىبىندەگى ماڭىزدى باعىتى بولىپ قالا بەرەدى. بۇگىندە اسكەري قىزمەتشىلەرىمىزدىڭ بۇۇ ميسسيالارىنا قاتىسۋى قانداي ءرول اتقارادى؟
– ەلىمىز حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە قاتىسۋ اۋقىمىن جۇيەلى تۇردە كەڭەيتىپ كەلەدى. قارۋلى كۇشتەردىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قامقورلىعىمەن جۇرگىزىلەتىن بىتىمگەرلىك وپەراتسيالارعا, ونىڭ ىشىندە گولان جوتالارىنداعى ميسسياعا دا تارتىلعان.
بۇۇ ميسسيالارىنا قاتىسۋ ءبىر مەزگىلدە گۋمانيتارلىق مىندەتتەردى شەشۋگە ءارى جەكە قۇرامنىڭ كاسىبي دەڭگەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اسكەري قىزمەتشىلەر كوپۇلتتى ورتادا جۇمىس ىستەۋگە ماشىقتانىپ, احۋالى تۇراقسىز ولكەلەردە ارەكەت ەتۋ داعدىلارىن پىسىقتايدى. بۇل ولاردىڭ توزىمدىلىگىن, اسكەري ماشىعىن, جەدەل دايىندىعىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى.
قازىرگى ۋاقىتتا وتاندىق كونتينگەنت UNDOF ميسسياسى قۇرامىندا بىتىمگەرلىك مىندەتتەرىن اتقارىپ ءجۇر. مامىر ايىندا ءۇشىنشى روتاتسيا جوسپارلانعان. بۇل جەردە روتاتسيا جۇرگىزگەنى ءۇشىن بۇۇ تاراپىنان قاراستىرىلاتىن وتەماقى دا تيىمدىلىكتىڭ قوسىمشا فاكتورى بولىپ وتىر.
– مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدى تولىققاندى تسيفرلاندىرۋ مىندەتىن العا قويدى. وسى ورايدا اسكەري سالانى تسيفرلاندىرۋ مەن يننوۆاتسيالار جايىندا ايتا كەتسەڭىز.
– بۇل باعىت قورعانىس سالاسىندا دا تولىق كولەمدە ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. قورعانىس مينيسترلىگى قارۋلى كۇشتەردى جۇيەلى تۇردە تسيفرلىق ترانسفورماتسيالاۋعا باسىمدىق بەرىپ, بۇل ۇدەرىس اسكەرلەردى باسقارۋدى, ەسەپ جۇرگىزۋدى, جەكە قۇرامدى دايارلاۋ مەن لوگيستيكانى قامتىپ وتىر. بۇل جەردە پراكتيكالىق ناتيجەگە دە ەرەكشە نازار اۋدارىلادى.
مەملەكەت باسشىسى تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكتىنى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ەڭ ماڭىزدى قۇرالدارى رەتىندە ايقىنداپ بەردى. وسىعان بايلانىستى باسقارۋدى اۆتوماتتاندىرۋ, سونداي-اق كيبەرقاۋىپسىزدىك, ۇشقىشسىز جۇيەلەر مەن راديوەلەكتروندىق كۇرەس باعىتتارىن جۇيەلى تۇردە دامىتىپ جاتىرمىز.
قورعانىس مينيسترلىگى قۇرىلىمىندا جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن جەتىلدىرۋگە ارنالعان ارنايى بولىمشە قۇرىلدى. مەرزىمدى اسكەري قىزمەتتىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋ مەن اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ تۋىستارىمەن ءوزارا بايلانىسىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان «سارباز+» جوباسى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. حالىقپەن ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ تسيفرلىق سەرۆيستەرى eGov.kz جانە mGov, سونداي-اق Armia.kz اقپاراتتىق پلاتفورماسى ارقىلى ەنگىزىلدى. بۇعان قوسا تاۋلىك بويى كەڭەس بەرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن «AI-sulu» جانە «شاڭىراق» چات-بوتتارى سياقتى جاساندى ينتەللەكت شەشىمدەرى كەڭىنەن قولدانىلادى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
ەسكەندىر زۇلقارناي,
«Egemen Qazaqstan»