شارۋاسى شالقىعان شارۋاشىلىق

«7,4 ميلليون ازاماتىمىزدىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى, ياعني تۇرعىنداردىڭ 36 پايىزى جانە ەلىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى وسى سالانىڭ وركەندەۋىنە تىكەلەي بايلانىستى. سوڭعى جىلدارى بۇل سالاعا بولىنگەن قارجى كولەمى ەسەلەپ ارتتى. اتاپ ايتقاندا, بىلتىر شارۋالارعا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋ ءۇشىن 1 تريلليون تەڭگەدەن استام قاراجات ءبولىندى. اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرىنە بۇرىن-سوڭدى ءدال وسىنداي وراسان زور قولداۋ كورسەتىلمەگەن. مۇنى شارۋالاردىڭ وزدەرى دە ايتىپ ءجۇر. بىراق ءوندىرىس كولەمىن ۇلعايتۋمەن شەكتەلۋگە بولمايدى. ءبىز زامان تالابىنا ساي كەلەتىن, وزىق تەحنولوگياعا نەگىزدەلگەن اگرارلىق-يندۋستريالىق ەكونوميكا قۇرۋىمىز كەرەك. بۇل – اسا ماڭىزدى مىندەت», دەدى مەملەكەت باسشىسى.

پرەزيدەنتتىڭ العا قويعان وسى مىندەتىن ابىرويمەن ورىنداپ كەلە جاتقان شارۋاشىلىقتاردىڭ ءبىرى سولتۇستىك قازاقستان ءوڭىرىنىڭ اققايىڭ اۋدانىنداعى «پولتاۆكا» جشس.  شارۋاشىلىق ۇزاق جىلداردان بەرى تۇراقتى جەتىستىكتەرگە جەتىپ, اۋدان مەن وبلىستىڭ ماقتانىشى بولىپ كەلەدى. وسى جەتىستىكتەردىڭ سىرى نەدە, ماڭايىڭىزداعى كوپتەگەن شارۋاشىلىقتار قۇلدىراپ, جەكەشەلەندىرۋ باستالعان جىلداردان شاشىرىپ, تاراپ كەتكەندە كەڭەستىك شارۋاشىلىق قۇرىلىمىن قالاي ساقتاپ قالدىڭىز جانە ونى قالاي وركەندەتتىڭىز دەگەن سۇراقتى شارۋاشىلىقتىڭ باسشىسى ەلتاي زىكىرىين اعامىزعا قويىپ, ۇزاق اڭگىمەلەستىك.

«اتىنان كورىنىپ تۇرعانداي اۋىلىمىزعا 1895 جىلدارى ستولىپيندىك رەفورمانىڭ كەزىندە ۋكراينانىڭ پولتاۆا وبلىسىنان كوشىرىلگەن شارۋالار العاش قونىستانىپ, ورنىققان ەكەن. قازىر سولاردىڭ بەسىنشى ۇرپاعى ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. ۇجىمداستىرۋ جىلدارىندا وسى ماڭايداعى «ورنەك», «ۇمىتكەر», «ۇلگى» اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارىن دا وسىندا قوسىپ, اۋىلدى ۇلكەيتكەن. بىلتىر اۋىلىمىزدىڭ 130 جىلدىعىن اۋدان كولەمىندە اتاپ وتتىك. «تام گدە ناچيناەتسيا رودينا» دەگەن كىتاپ تا شىعاردىق. مەن ءوزىم 1956 جىلى وسى جەردەگى شاعالالى اۋىلىنداعى «تاجىريبە ستانساسىندا» ومىرگە كەلدىم. ال اتا-بابامنىڭ تۋعان جەرى وسى ماڭدا بۇرىن بولعان «باياندى» دەگەن اۋىل. كەيىن ول «رۋبلەۆكا» كەڭشارىنىڭ ءبىر بولىمشەسى بولىپ, ارتىنان تاراپ كەتتى.

مەن ءۇش جاستا اكەدەن قالىپ, اتا-اجەمنىڭ قولىندا ءوستىم. الدىمەن اۋىلشارۋاشىلىعى تەحنيكۋمىن ءبىتىردىم, سودان كەيىن گدر-دە اسكەري بورىشىمدى وتەپ كەلىپ, ومبىنىڭ اۋىلشارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنىڭ اگروفاگىنا ءتۇستىم. ول جىلداردا اتا-اجەلەر بالاسىنىڭ ورىستانىپ كەتۋىنەن قاتتى ساقتاناتىن ەدى. مەنىڭ ومبىعا وقۋعا تۇسكەنىمە ورىس بولىپ كەتەسىڭ, ورىسقا ۇيلەنەسىڭ, جاي دا قالىڭ ورىستىڭ ورتاسىندا وتىرمىز دەپ اجەم قاتتى قايعىراتىن بولدى. سوسىن تسەليوگرادتىڭ اۋىلشارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنا اۋىسۋعا تۋرا كەلدى. 1985 جىلى وقۋدى ءبىتىرىپ, قازاق قىزىنا ۇيلەنىپ, وسىندا اگرونوم بولىپ كەلدىم. سودان بەرگى ءومىرىمىز وسىندا ءوتىپ جاتىر. بالالى-شاعالى بولدىق, قازىر ۇلىم ەرلان ءىسىمدى جالعاستىرىپ, مەنىڭ ورىنباسارىم بولىپ ءجۇر.

                   جەكەشەلەندىرۋ جىلدارىنداعى داعدارىس

ۇكىمەتتىڭ ول كەزدەگى ساياساتى شارۋاشىلىقتاردى كۇشتەپ جەكەشەلەندىرۋگە سايدى. ء«بارىن پايمەن وزدەرىڭە ءبولىپ بەرەمىز, بىرىگىپ شارۋاشىلىق قۇراسىڭدار ما, الدە جەكە ءىس قىلاسىڭدار ما – ءوز ەرىكتەرىڭ, ءبىز سەندەردىڭ استىقتارىڭدى, ەتتەرىڭ مەن سۇتتەرىڭدى بۇرىنعىداي مىندەتتى تۇردە قابىلدامايمىز, وزدەرىڭ وتكىزەسىڭدەر, ساتاتىن جەر تابىڭدار» دەگەن سولاقاي ساياسات ۇستاندى. كەشە عانا كەڭشاردىڭ ايداۋىمەن جۇرەتىن شارۋا وزدىگىنەن ءىس قىلا الماي, داعدارىپ قالدى. ولاردىڭ كوبىنىڭ بويىندا ىسكەرلىك بەلسەندىلىك جوق ەدى. سوندىقتان كوپتەگەن اۋىل تۇرعىندارى بىرىگە الماي, ارالارىنان باس كوتەرەر ادام شىقپاي, كولدەنەڭ پىسىقايلاردىڭ جەمى بولدى, مالى مەن جەرىن سوندايلار ءتۇرلى قۇيتىرقىلىقپەن يەلەنىپ كەتكەن سوڭ وزدەرى قاڭعالاقتاپ, قالالى جەرلەرگە كوشتى.

«پولتاۆكا» اۋىلى دا سونداي كۇيدى باستان كەشەدى. مۇنداعى تۇرعىندار بۇل كەزدە كەڭشاردىڭ باس اگرونومى بولىپ جۇرگەن ەلتاي زىكىرينگە قولقا سالىپ, اۋىلدى قولىنا الۋعا شاقىرادى. اۋىل حالقىنىڭ 80 پايىزى ۋكرايندار بولعانىمەن ولار قازاق ازاماتىنا سەنىم ارتادى. وسىنىڭ وزىنەن-اق جىگىتتىڭ ىسكەرلىگىن, ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىن, مامان رەتىندەگى بىلىكتىلىگىن تۇرعىنداردىڭ تانىعانى كورىنىپ تۇر.

ء«نىحتو نىكۋدي نە روزپوروشيتسيا, داۆايتە ءۆسى بۋدەمو رازوم, داۆايتە پراتسيۋۆاتي رازوم» دەپ اۋىلدىڭ ۇلكەندەرى سەنىم ءبىلدىرىپ, وتىرىپ العان سوڭ باس تارتا المادىم. ايتپەسە, ءوزىم ءبىراز جەر الىپ, شارۋا قوجالىعىن قۇرامىن با دەپ ويلاپ جۇرگەن ەدىم. ءسويتىپ, ماعان حالىق 1400 پايىن بەردى. بۇل 7 مىڭ گەكتار ەگىس القابى, مال جانە تەحنيكالار دەگەن ءسوز. كەيىن كورشىلەس, «لەسنايا پوليانا», «بوركي اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارى دا بىزگە قوسىلىپ, ەگىس كولەمىن 15 مىڭ گەكتارعا جەتكىزدىك. ارينە, باسىندا كەڭشاردىڭ تاراۋىنان ولجا كورىپ قالعىسى كەلگەن پىسىقتار بولدى. بىراق: «مەنى سايلادىڭىزدار عوي, ەندەشە مەنىڭ شارتىما باعىناسىزدار دەگەن قاتاڭ تالاپ قويدىم. تۇقىمدى ەشكىمگە تاراتپايمىن, تەحنيكانى بولمەيمىن. تەك مالدى پايمەن تاراتىپ بەرەيىن, دەدىم. وعان اۋىلدىڭ ۇلكەندەرى «مالدى تاراتساق جۇمىس ورىنى جويىلادى, مالشىلار اۋىلدان كوشىپ, ەلدىڭ ىرگەسى سوگىلەدى» دەپ قارسى شىقتى.  سوسىن مالدى دا تاراتپاي, ۇستاپ قالدىق. سول كەزدە مەنى قولداعان اقىلدى ۇلكەندەرگە, بەلسەندى ازاماتتارعا ريزامىن. قازىر ولاردىڭ ءبىرازى باسقا جەرلەردە تۇرادى. بىلتىرعى, اۋىلدىڭ 130 جىلدىق تويىنا, ءبارىن دە ەلىمىزدىڭ ءاربىر تۇكپىرىنەن, سونداي-اق گەرمانيا مەن رەسەيدەن شاقىرىپ, قوناق ەتتىك», دەيدى ەلتاي قايىربەك ۇلى. 

ءبىر كەڭشاردىڭ بارلىق مال-مۇلكى قولدارىنا ەمىن-ەركىن تيگەن كەيبىر سايلانعان باسشىلار  مول بايلىقتى جەكە باسىنا عانا جاراتىپ, قالادان ۇيلەر ساتىپ الىپ, شارۋاشىلىقتى شاشىپ, جوق بولدى. كوپتەگەن اۋىلدار سوندايلاردىڭ كەسىرىنەن تاراپ كەتتى. ال 1993 جىلدىڭ 21 مامىرىندا «پولتاۆسكوە» جشس بولىپ مەملەكەتتىك تىركەۋدەن وتكەن ەلتاي زىكىرىين باسقاراتىن شارۋاشىلىق ءتۇرلى قيىندىقتاردى ساتىلاپ ەڭسەرىپ, قاناتىن كەڭگە جايعان  ءىرى اگرارلىق قۇرىلىمعا اينالدى. «بىرلىك بار جەردە تىرلىك بار» دەگەن وسى.

بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىك...

شارۋاشىلىق قازىر ەگىسكە كىرىسىپ كەتكەن. بارلىق ەڭبەك ەتۋشىلەردىڭ سانى 115 ادام بولسا سونىڭ 60-70 پايىزى ەگىس جۇمىستارىنا جۇمىلدىرىلعان.  15 مىڭ گەكتار جەرگە بيداي, ارپا, س ۇلى, مال ازىعىنان باسقا زىعىر, راپس, بۇرشاق, جاسىمىق سياقتى مايلى داقىلدار دا ەگىلەدى. بيىل 1 مىڭ گەكتارعا كۇنباعىس, 2,5 مىڭ گەكتارعا جاسىمىق ەگەتىن بولىپتى. سوڭعى جىلدارى مايلى داقىلداردىڭ كولەمىن ارتتىرۋ كوزدەلگەنىمەن ولار جەردىڭ قۇنارىن سورىپ, ەگىستى جۇتاتاتىن كورىنەدى. سوندىقتان ولار ەگىلگەن جەردى  3-4 جىل تىڭايتۋ قاجەتتىگى دە ەسكەرىلەتىن كورىنەدى.

«قازىر تەحنيكامىزدىڭ ءبارى جاڭا. كىلەڭ «دجون دير», «كەيس», «كلااس» سياقتى برەندتىك ماركالاردان تۇراتىن 10 سۋ جاڭا ەگۋ كەشەندەرىمىز بار. مەحانيزاتورلارىمىز ەش شارشاماي, اپپاق كويلەكپەن كوندەنتسيونەردى قوسىپ قويىپ, كوڭىلدى وتىرىپ, جۇمىس ىستەيدى. بيىل قوسىمشا 3 تۇقىمسەپكىش, 4 اۋىر جۇك ماشينالارىن الدىق. توقتاماي ءجۇرىپ كەتسە, اۋا-رايىنىڭ كەدەرگىلەرى بولماسا 15-20 كۇندە ەگىس جۇمىستارىن اياقتايمىز. تۇقىم وزىمىزدىكى, كىلەڭ ەليتالىق سۇرىپتان كۇتىمىن جاساپ, ساقتاپ وتىردىق. بىلتىرعى ەگىس جانە كۇزدەگى جيىن-تەرىم جۇمىستارىنا قاتىسقان الدىڭعى قاتارلى مەحانيزاتورلارىمىز 16-17 ملن تەڭگەدەن تابىس تاپتى. گەكتار بەرەكەلىگى كەيبىر تاناپتاردا 42 تسەنتنەرگە جەتتى. بيىل دا سول مەجەدەن تومەن بولماسپىز دەپ ويلايمىز. بىزدە مەحانيزاتورلار جەتىسپەيدى دەگەن پروبلەما مۇلدە جوق, ءبارى دە ءوزىمىزدىڭ اۋىلدان تابىلادى. كوشىپ كەتىپ جاتقاندار نەكەن-ساياق, كەرىسىنشە سىرتتان كەلۋشىلەر كوپ. ءتىپتى استانادان كوشىپ كەلگەندەر دە بار. ءبىز سىرتتان كەلەتىندەرگە كەم دەگەندە مەكتەپ جاسىنداعى ەكى بالاڭ بولسىن دەگەن شارت قويامىز. ويتكەنى, مەكتەپتەگى بالالاردىڭ ازايىپ كەتپەۋىن دە ەسكەرەمىز. كوشىپ كەلگەندەردىڭ ءبىرى تايىنشا اۋدانىنان ءۇش جىل بۇرىن كوشىپ كەلگەن پەتر ساۆيتسكيدىڭ وتباسى. قازىر ول ءبىزدىڭ وزات مەحانيزاتورلارىمىزدىڭ ءبىرى, ايەلى ساۋىنشى.

ۇكىمەتتىڭ سوڭعى 3-4 جىلداعى كومەگىنە ءدان ريزامىز. سول كومەكتىڭ ارقاسىندا ماشينا-تراكتور پاركىمىزدى تولىقتاي جاڭارتىپ الدىق. مينەرالدى تىڭايتقىشقا, گەربيتسيدكە بەرىپ جاتقان جەڭىلدەتىلگەن نەسيەسى قانشاما. جانار-جاعار ماي دا جەڭىلدەتىلگەن باعامەن ۋاقىتىندا ءبولىنىپ تۇرادى. بانكتەردىڭ ءوسىمى 18-20 پايىز بولعاندا ۇكىمەت بىزگە نەسيەنىڭ ءوسىمىن 5-اق پايىز قىلىپ وتىر, وسىعان قالاي رازى بولماسسىڭ. بۇرىن بەرگەن كومەكتەرى بىرىنە جەتسە, بىرىنە جەتپەيتىن. قازىر بارىنە دە ەمىن-ەركىن جەتەدى. كەيدە وسى كومەكتى بۇرىن نەگە بەرمەدى ەكەن دەپ ويلاپ قالاسىڭ. سوندا كوپتەگەن اۋىلدار تاراپ كەتپەس ەدى», دەيدى مامان.

«قازىر شارۋاشىلىقتارعا قويما, استىق ساقتايتىن انگارلار سالۋ ءۇشىن دە سۋبسيديا بەرەدى. ءبىز دە ەكى انگار تۇرعىزىپ الدىق. كۇزدە استىعىمىزدى ەلەۆاتورلارعا سىيعىزا الماساق وزىمىزدە ساقتايمىز. ۇشىرىپ, كەپتىرىپ وتىراتىن مۇمكىنشىلىكتەرىمىز دە بار. كۇزدە وتكىزە الماساق قىسقا دەيىن ساقتاپ, حابارلاندىرۋ بەرسەك الۋشىلار قويمادان وزدەرى كەلىپ الىپ كەتەدى», دەيدى ەلەكەڭ.

شارۋاشىلىقتا ءبىر مىڭ تۇياق قارا مال بار ەكەن. سونىڭ ىشىندە 400-ءى كۇنىنە ءۇش مەزگىل ساۋىلاتىن ساۋىن سيىرلار. ءسۇتىن پەتروپاۆل قالاسىنىڭ «ماسلو-دەل» ءسۇت فابريكاسى ءوز كولىكتەرىمەن كەلىپ, الىپ كەتىپ وتىرادى.  ال حالىقتىڭ جەكە اۋلاسىنداعى سيىرىنىڭ ءسۇتىن ەكى جەكەمەنشىك كاسىپكەر جينايدى. شارۋاشىلىق تۇرعىنداردىڭ جەكە اۋلاسىنداعى مالىنا جەم-ءشوبىن بەرىپ وتىرادى.

اۋىل تۇرعىندارىنىڭ مازاسىن الىپ, الاڭدايتىن ءبىر شارۋاسى پايلارىنا بەرىلەتىن اقى. كەزىندە ءوز قولدارىمەن بەرسە دە پايلارىنىڭ اقىسىن الا الماي, داۋلاسىپ جۇرەتىن ادامدار كوپ. ال «پولتاۆسكوە» جشس وندايدى ەشقانداي پروبلەماسىز, ۋاقىتىندا بەرىپ تۇراتىن كورىنەدى. سويلەسكەن تۇرعىندار دا, شارۋاشىلىق باسشىسى دا سونى ايتتى. بىلتىر ءبىر پايعا 180 مىڭ تەڭگە بەرىلگەن ەكەن. ەگەر ءاربىر ۇيدە 5-6 پايدان بولسا, بۇل 1 ملن تەڭگەنىڭ توڭىرەگىندە قوسىمشا اقى دەگەن ءسوز. مۇنداي كوپتەگەن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تۇسىنە دە كىرمەيدى. ماسەلەن, بىلتىر ءبىزدىڭ كەيبىر اۋىلدىڭ پايشىلارى ءار پايعا 45 مىڭ تەڭگەدەن عانا الدى...    

ەلمەن بولساڭ كەم بولمايسىڭ...

اۋىل ءىشى اسفالت جولدارىنىڭ نەگىزگى بولىگى سەرىكتەستىكتىڭ ەسەبىنەن جوندەلەتىن كورىنەدى. جىل سايىن الەۋمەتتىك شىعىندارعا 150-200 ملن تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ وتىرادى. سەرىكتەستىك كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزگەن مەكتەپ پەن مادەنيەت ۇيلەرى جارقىراپ تۇر. بىلتىر 50 ورىندىق بالاباقشا سالىپ بەرىپ, ونى اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ بالانسىنا وتكىزگەن. الدىندا اۋىل تۇرعىندارىنىڭ العىسىن الىپ فاپ تا تۇرعىزىپ بەرگەن ەكەن. اۋىلعا سۋ تارتۋ ءۇشىن جاسالعان جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامانىڭ شىعىنىن دا سەرىكتەستىك كوتەرگەن. ەسكى سپورتزالدى جوندەتىپ, اۋىلدىڭ جابدىعىن وتكىزۋگە ارنالعان شاعىن مەيرامحانا دا تۇرعىزىپ قويىپتى. وعان كورشى اۋىلدىڭ تۇرعىندارى دا كەلىپ, ءتۇرلى شارالارىن وتكىزىپ جاتادى ەكەن.

«قونىس اۋدارۋشىلار كەلمەدى مە؟» دەگەن سۇراققا عانا ەلەكەڭ كوڭىلسىزدىك ءبىلدىردى.

ء«بىز ەڭبەك ەتكىسى كەلگەن جانداردى قۇشاق جايا قارسى الامىز. ال «اۋىردىڭ ءۇستى, جەڭىلدىڭ استىمەن» جۇرگىسى كەلەتىندەر بىزگە سىڭە المايدى. استانادان, كورشى اۋىلداردان جۇمىس ىزدەپ كەلگەن وتباسىلى ازاماتتار جاقسى ءسىڭىپ, ءۇي الىپ, جۇمىسقا كىرىپ, تۇرمىستارىن تۇزەپ كەتتى. ال كەلىپ الىپ, «ماعان جۇمىس كەرەك ەمەس, تاكسيشىلىكپەن اينالىسسام بولدى» دەيتىندەر ۇزاماي كوشىپ كەتتى. بىرەۋى ءتىپتى قىستىگۇنى قاشىپ كەتكەندەي بولىپ, بەرگەن ءۇيىمىزدىڭ  جىلۋ جۇيەسىنىڭ سۋىن دا قاتىرىپ كەتتى», دەيدى ول. 

«اكە كورگەن وق جونار» دەمەكشى ەلتاي قايىربەك ۇلىنىڭ بالاسى ەرلان دا اكەنىڭ ورىنباسارى بولىپ, اۋىلىندا ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. م.قوزىباەۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اۋديت جانە ەسەپ فاكۋلتەتىن بىتىرگەن سوڭ الەمنىڭ قاي جەرىنە بارعىسى كەلسە دە مۇمكىنشىلىگى بولعان جاس ازامات تۋعان جەرگە ورالىپ, اكەسىنىڭ ءىسىن جالعاستىرۋدا. قازىر ول وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى,  بالالى-شاعالى, تۋعان جەرىنە پايداسىن تيگىزۋدى تەرەڭنەن ويلاپ, سەرىكتەستىككە جاڭا ءبىر سەرپىن بەرەتىن جوبالاردى ىسكە اسىرۋدا. بىلتىر سەرىكتەستىك مەكتەپتى جوندەۋ جۇمىسىنا 100 ملن تەڭگە ءبولىپ, جارقىراتىپ قويعان ەكەن. بيىلعى وقۋ جىلىندا ەرلان ەلتاي ۇلىنىڭ باستاماسىمەن مەكتەپكە 120 ملن تەڭگە اقشا ءبولىپ, باستاۋىش, ورتا جانە جوعارى سىنىپتارعا ارنالعان «جاس عالىم» باعدارلاماسىن ەنگىزىپتى. وندا ماتەماتيكا جانە جاراتىلاستانۋ عىلىمدارىن تەرەڭىرەك وقىتۋ كوزدەلگەن. بۇل باعدارلاما – مەكتەپتە قوسىمشا ساباق تۇرىندە جۇرگىزىلىپ, وقۋشىلاردىڭ ويلاۋ, زەرتتەۋ قابىلەتىن ارتتىرۋعا كومەكتەسەدى. قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار گەرمانيادان الىنىپتى. مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى اسەل مىرزاحمەتوۆانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا وسى باعدارلاما قولعا الىنعالى مەكتەپتە  STEM-ءبىلىم ماسەلەلەرى بويىنشا وبلىستىق سەمينارلار ءوتىپ تۇرادى ەكەن. بۇل ماسەلەگە ءتىپتى وبلىس اكىمى دە نازار اۋدارىپ, وقۋشىلاردىڭ زەرتتەۋلەرى مەن وزىندىك جوبالارىن ارنايى كەلىپ كورىپتى. 

ء«بىز «قىزىلجار اباي – عىلىم مەكتەبى» جانە پەتروپاۆلداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىمەن بىرلەسىپ ەڭبەك ەتەمىز. قازىر كەيبىر وقۋشىلار وزدەرىنىڭ جوبالارىن ىسكە اسىرۋدا. سونىمەن بىرگە وسى باعدارلامانىڭ اياسىندا بالالاردىڭ شەشەندىگىن ارتتىرۋ, ويلارىن جەتكىزۋ شەبەرلىگىن شىڭداۋ ماقساتتارى دا ەسكەرىلگەن», دەدى ول.

بىزگە STEM كابينەتىندە 8 سىنىپ وقۋشىسى ەگور پوپوۆ جاساعان «اقىلدى جىلىجاي» جوباسى كورسەتىلدى. وندا جاس كونسترۋكتور جىلىجايدىڭ بارلىق قىرلارىن ەسكەرۋگە تىرىسقان ەكەن. قازىر بالالاردىڭ بۇل باعدارلاماعا قىزىعۋشىلىعى وتە جاقسى كورىنەدى.

مىنە, الىستاعى ءبىر اۋىلدىڭ تىنىس-تىرشىلىگى وسىنداي. ەگەر بارلىق اۋىلدار وسى پولتاۆكا سياقتى بولاشاققا جارقىن جۇزبەن قاراپ, ءتيىمدى ەڭبەك ەتسە – ەلىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى دە تولىق ساقتالىپ, اگرارلىق ماسەلەلەرى دە تولىق شەشىلەر ەدى.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى

اققايىڭ اۋدانى

پولتاۆكا اۋىلى