وتكەن عاسىردىڭ وتىزىنشى جىلدارى جارىق كورگەن كەڭەستىك باسىلىمدارعا كوز جۇگىرتسەك, مايىمبەت دەگەن قازاق اقىنىنىڭ كوپ ناسيحاتتالعانىنا كۋا بولامىز. گازەت-جۋرنالدارعا, جيناقتارعا ولەڭدەرى ەنگەن, جەكە كىتابى دا جارىق كورگەن. الايدا اقىننىڭ قاي ۋاقىتتا, قاي جەردە ومىرگە كەلگەنى, قانداي ىسپەن اينالىسقانى تۋرالى دەرەك جوق. ءتىپتى سۋرەتى دە ەش جەردە جاريالانباعان.
الدىمەن كىتاپتاردان باستايىق. 1935 جىلى «وگونەك» جۋرنالىنىڭ باستاماسىمەن «شىعىس حالىقتارىنىڭ ستالين تۋرالى ولەڭدەرى مەن اندەرى» جيناعى (قۇراستىرعان – ا.چاچيكوۆ) جارىق كورگەن. وسى جيناققا قازاق قالامگەرلەرىنەن مايىمبەت اقىن مەن ءسابيت مۇقانوۆتىڭ ولەڭدەرى ەنگەن. 1936 جىل الماتىداعى «كوركەم ادەبيەت» باسپاسى مايىمبەتتىڭ ورىس تىلىندەگى «قازاقستاننىڭ حالىق جىرشىسى مايىمبەتتىڭ ولەڭدەرى» دەگەن پىشاقتىڭ قىرىنداي جەكە جيناعىن شىعارعان. جيناق 10 مىڭ تارالىممەن قازان قالاسىنداعى «كاميل ياكۋب» كىتاپ فابريكاسىندا باسىلعان. كىتاپتا مايىمبەتتىڭ ولەڭدەرىن ورىس تىلىنە پاۆەل كۋزنەتسوۆ اۋدارعانى كورسەتىلگەن. ال 1937 جىلى «قازاق اقىندارىنىڭ ستالين تۋرالى اندەرى» جيناعى جارىققا شىقتى. جيناقتى قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى عابباس توعجانوۆ قۇراستىرىپ, العىسوزىن حالىق اعارتۋ كوميسسارى تەمىربەك جۇرگەنوۆ جازدى. وسى جيناققا دا جامبىلمەن بىرگە مايىمبەتتىڭ دە ولەڭدەرى ەنگىزىلدى.
ەندى گازەتتەرگە كەلسەك. «پراۆدا» گازەتىنىڭ 1935 جىلعى №308 سانىندا ونەرتانۋشى ماريەتتا شاگينياننىڭ «التىن تۇستەس سۋسىن» ماقالاسى جارىق كورگەن. ماريەتتا ماقالاسىندا كوشپەلى قازاق اراسىنان التىنداي جارقىراپ مايىمبەت اقىننىڭ شىققانىن تىلگە تيەك ەتەدى. وسى گازەتتىڭ كەلەر جىلداعى №2 سانىندا مايىمبەتتىڭ «بەسىك جىرى» ولەڭى (ورىس تىلىنە اۋدارعان – پاۆەل كۋزنەتسوۆ) جاريالانعان. ال گازەتتىڭ №7 سانىندا جازۋشى يۆان ريابوۆتىڭ «ستالين تۋرالى ولەڭدەر مەن اندەر» دەگەن ماقالاسى جارىق كورگەن. ول ماقالاسىندا «قازاق جىرشىسى مايىمبەت ءوز ولكەسىندەگى جاڭا سوتسياليستىك ءومىر تۋرالى جىرلايدى» دەي كەلىپ, اقىننىڭ ولەڭدەرىنەن مىسال كەلتىرگەن.
«پراۆدا» گازەتىنىڭ 1936 جىلعى ساۋىردەگى №116 سانىندا قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى عابباس توعجانوۆتىڭ ماقالاسى شىققان. ول ماسكەۋدە وتەتىن قازاق ونەرىنىڭ دەكاداسى تۋرالى مالىمەت بەرە كەلىپ: «...قازاقتىڭ سۋىرىپسالما اقىن-جىرشىلارىنىڭ شىعارماشىلىعىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. قازاقستانعا كەڭىنەن تانىمال بىرنەشە اقىن مايىمبەت, جامبىل جانە باسقالار ماسكەۋگە كەلەدى», دەپ ماسكەۋ جۇرتىنا حابارلايدى.
وسى گازەتتىڭ مامىر ايىنداعى №134 سانىنا حالىق اعارتۋ كوميسسارى تەمىربەك جۇرگەنوۆ تە ماقالا جاريالاپ: «...كەڭەستىك قازاقستاننىڭ 15 جىلدىعى اۋىز ادەبيەتىنىڭ ءوسىپ-وركەندەگەنىن كورسەتتى. قازاقستاندا ەشقاشان سوڭعى جىلدارداعىداي كوپ ءارى جاقسى جىرشىلار بولعان ەمەس. بۇگىندە جامبىل, مايىمبەت, ومىرزاق, يسا, بەك, كەنەن, ورىمباي, ت.ب. اقىندار مەن جىرشىلار قازاقستان ەڭبەكشىلەرىنىڭ قالىڭ بۇقاراسى اراسىندا زور سۇيىسپەنشىلىك پەن كەڭ تانىمالدىققا يە», دەپ جازادى. مىنە, وسىنداي جارنامالار اسەر ەتسە كەرەك, ماسكەۋلىكتەر قازاق ونەرىنىڭ دەكاداسىنا مايىمبەت اقىندى دا كەلەدى دەپ كۇتەدى. الايدا مايىمبەت دەكاداعا قاتىسقان جوق. سەبەبى... ونىڭ نەگە قاتىسا الماعانىن ءسال كەيىنىرەك ايتايىق.
دەكادادان كەيىن دە ماسكەۋلىك باسىلىمدار مايىمبەتتى ارا-تۇرا تىلگە تيەك ەتۋدى توقتاتقان جوق. «ۆەچەرنيايا موسكۆا» گازەتىنىڭ 1937 جىلعى №274 سانىندا جاريالانعان «كيروۆ حالىق پوەزياسىندا» دەگەن ماقالاسىندا جازۋشى كونستانتين التايسكي: «...قازاقتىڭ كيىز ۇيلەرىندە, ۇيعىر اۋىلدارىندا, دۇڭعان فازدەرىندە قازاق اقىنى مايىمبەت شىعارعان كيروۆ تۋرالى ءان شىرقالادى», دەي كەلىپ, ونىڭ كيروۆكە ارناعان جىرلارىن مىسالعا كەلتىرگەن. ال «يزۆەستيا» گازەتىنىڭ 1937 جىلعى №217 سانىنداعى «حالىق پوەزياسى» ماقالاسىندا جازۋشى ادەلينا اداليس: «...تەك سوڭعى ءبىر-ەكى جىلدىڭ ىشىندە عانا كەڭەستىك وقىرمان جامبىلدىڭ, مايىمبەتتىڭ, اساد كەربالاي رزانىڭ جانە تاعى باسقالاردىڭ تاماشا جىرلارىن ورىس تىلىندە وقي باستادى», دەپ جازعان. سول سەكىلدى «موسكوۆسكايا پراۆدا» گازەتىنىڭ 1939 جىلعى №233 سانىندا جاريالانعان «كوسەم تۋرالى اندەر» ماقالاسىندا ب.ياكوۆلەۆ: «...ستالين – باقىتتى ءومىر. ول جايىندا بۇكىل كەڭەس ەلى جىرلايدى. سوندىقتان حالىق اقىندارىنىڭ ستالينگە ارناعان سوزدەرى سونشالىقتى جۇرەككە جىلى, سۇيىسپەنشىلىككە تولى. سولاردىڭ ورتاق تىلەگىن قارت قازاق اقىنى مايىمبەت تاماشا جەتكىزدى», دەپ ونىڭ ولەڭ جولدارىن تالداعان. ءبىر قىزىعى, ول جايىندا جازىلعان ماقالالاردىڭ ەشقايسىسىندا اقىن تۋرالى بىردە-ءبىر مالىمەت جوق.
رەسەيلىك فيلولوگ عالىم يۋليا كوزيتسكايانىڭ جازۋىنشا, مايىمبەت اقىننىڭ ولەڭدەرىن ورىس تىلىنە اۋدارعان پاۆەل كۋزنەتسوۆ كورىنەدى. «1935 جىلى قازاقستاندىق جۋرناليست پاۆەل كۋزنەتسوۆ ەشقاشان ومىردە بولماعان قازاق اقىنى مايىمبەت دەگەن اتپەن «اسان قايعى تۋرالى جىر» ولەڭىن جاريالادى. وسىعان بايلانىستى كۋزنەتسوۆتى قازاقستانداعى العاشقى ستيليزاتور رەتىندە قابىلداۋعا بولادى. الايدا سولوۆەۆ جيناعىنىڭ جارىق كورۋى مەن مايىمبەت-كۋزنەتسوۆ جىرىنىڭ اراسىنداعى بەسجىلدىق الشاقتىق تا نازار اۋدارتادى», دەپ جازادى ول.
ال قازاق قالامگەرى بەكجان اشىرباەۆتىڭ ايتۋىنشا, مايىمبەت – كەڭەستىك يدەولوگيانىڭ ويدان شىعارعان جىرشىسى. اقىن ءبىر سۇحباتىندا جامبىلعا دەيىن قازاقتا كەڭەس وداعىنا تانىلعان مايىمبەت دەگەن جىرشى بولعانىن ايتا كەلىپ: «1936 جىلى ماسكەۋدە قازاق ونەرى مەن مادەنيەتىنىڭ دەكاداسى بولار تۇستا بيلىك مايىمبەت جىراۋدى ىزدەگەن. ەڭ قىزىعى, مايىمبەت دەگەن اقىن ومىردە جوق بولىپ شىقتى, بولماعان دا. ومىردە بار ناقتى ادامدى تابۋ قاجەت بولعاندا, ءابدىلدا تاجىباەۆ اعامىز ءوزىنىڭ اقىندىعىمەن, يمپروۆيزاتورلىعىمەن تانىلعان, دالا جىرشىسى جامبىل اتامىزدى ۇسىنعان», دەيدى. سوعان قاراعاندا كەڭەس يدەولوگتەرى مايىمبەتتى ويلاپ تاۋىپ, حالىقتى ادەبيەت ارقىلى تاربيەلەۋگە تىرىسقان سياقتى. سەبەبى ول ۋاقىتتا ادەبيەت قۋاتتى قۇرال ەدى. جامبىل ەسىمى جارق ەتىپ شىققان سوڭ, مايىمبەتتىڭ ءوزى دە, ولەڭدەرى دە بىرتە-بىرتە حالىق ساناسىنان وشە باستادى. وسىنىڭ ءوزى-اق مايىمبەتتىڭ شىندىقتان گورى ميفكە جاقىن كومەسكى كەيىپكەر ەكەنىن ايعاقتاپ تۇر.