ەلىمىز دۇنيەجۇزىلىك بانككە تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسۋ ماسەلەسىنە ارنالعان ارنايى كونفەرەنتسيا وتكىزۋدى ۇسىندى. ۆاشينگتوندا وتكەن «قازاقستان رەفورمالار تولقىنىندا» دوڭگەلەك ۇستەلىندە ەل ەكونوميكاسىنىڭ جاڭا دامۋ باعىتى تانىستىرىلدى.
ۆاشينگتونداعى دۇنيەجۇزىلىك بانك شتاب-پاتەرىندە وتكەن «قازاقستان رەفورمالار تولقىنىندا» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل اياسىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين تۇراقتى ەكونوميكالىق وسىمگە ارنالعان جاڭا باستاما كوتەردى.
سەرىك جۇمانعارين ەلدە ساپالى وسىمگە نەگىز قالايتىن جۇيەلى وزگەرىستەر جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى. ء«بىز ينۆەستيتسيالىق بازانى كەڭەيتۋگە, جاڭا ءوندىرىستى دامىتۋعا ءارى ەكسپورتقا باعدارلانعان سالانى قولداۋعا ارنالعان پرواكتيۆتى ەكونوميكالىق ءوسۋ ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز. بۇعان قوسا ينستيتۋتسيونالدىق نەگىز – سالىق-بيۋدجەت سالاسىنداعى, كورپوراتيۆتىك سەكتورداعى ءارى ينۆەستيتسيالىق ساياساتتاعى رەفورمالار, سونداي-اق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ەسەبىنەن كۇشەيتىلىپ وتىر», دەدى ول.
پرەزيدەنت كەڭەسشىسى – ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە دامۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى اسەت ەرعاليەۆ نەگىزگى باعىتتاردى ايقىنداپ, جۇرگىزىلىپ جاتقان وزگەرىستەر تۇتاس ءارى ورنىقتى ەكونوميكالىق جۇيە قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعانىن ايتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, مەملەكەتتىك سەكتور پرەزيدەنت باستاماشى بولعان جاڭعىرۋ جۇمىسىنا جۇيەلى كوزقاراس قالىپتاستىرىپ, ۇيلەسىمدى ىسكە اسۋىنا ىقپال ەتىپ وتىر.
ەل ەكونوميكاسى تۇراقتى سەرپىن كورسەتىپ كەلەدى. كەيىنگى جىلدارى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ جىلدىق ءوسىمى 5 پايىزدان جوعارى دەڭگەيدە ساقتالىپ, وتكەن جىلعى قورىتىندىدا 6,5 پايىزعا جەتتى. تاۋار ءوندىرىسى 8,7 پايىزعا, قىزمەت كورسەتۋ سالاسى 5,2 پايىزعا ارتتى.
ينۆەستيتسيا ءوسىمنىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشىنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. وتكەن جىلى نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان قارجى 13 پايىزعا ۇلعايىپ, 43,6 ملرد دوللار نەمەسە 22,7 ترلن تەڭگەگە جەتتى. تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا اعىنى 14,4 پايىزعا ءوسىپ, 20,5 ملرد دوللاردى قۇرادى.
بيىل دا وڭ ءۇردىس ساقتالعان. تشو-داعى جاعداي مەن كقك جەلىسىندەگى شەكتەۋلەرگە بايلانىستى مۇناي ءوندىرۋ كولەمىنىڭ ۋاقىتشا تومەندەۋىنە قاراماستان, ەكونوميكا كەڭەيۋىن جالعاستىردى. ءبىرىنشى توقساندا ءىجو ءوسىمى 3 پايىز بولىپ, وعان وڭدەۋ ونەركاسىبى – 8,5 پايىز, كولىك سالاسى – 12,8 پايىز, قۇرىلىس – 14,8 پايىز ۇلەس قوستى.
ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىق دەڭگەيى جوعارى. وتكەن جىلدىڭ باسىنان بەرى حالىقارالىق رەزەرۆ كولەمى 23,8 پايىزعا ءوسىپ, ۇلتتىق قورداعى 62,9 ملرد دوللار اكتيۆتى قوسا العاندا, 129,5 ملرد دوللارعا جەتتى. مەملەكەتتىك بورىش كولەمى دە قالىپتى دەڭگەيدە ساقتالىپ وتىر. ون جىلدان استام ۋاقىت بويى بورىشتىڭ ءىجو-گە شاققانداعى ۇلەسى شامامەن 25 پايىز شاماسىندا. بيىلعى 1 قاڭتارداعى كورسەتكىش 73 ملرد دوللار نەمەسە ءىجو-ءنىڭ 22,8 پايىزى دەڭگەيىندە.
ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ باستى نازاردا. جاڭا دامۋ ۇلگىسى وڭدەۋ ونەركاسىبى مەن جوعارى تەحنولوگيالىق باعىتتاردىڭ ءرولىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى. ءىجو قۇرىلىمىندا قايتا وڭدەۋ سالاسىنىڭ ۇلەسى 2010 جىلعى 11,3 پايىزدان 2025 جىلى 12,7 پايىزعا دەيىن ۇلعايدى. ال ءوندىرۋشى سەكتور ۇلەسى 9,5 پايىزدان 11,9 پايىزعا دەيىن قىسقاردى.
حالىقارالىق رەيتينگىلەردەگى كورسەتكىش تە جاقساردى. ەكونوميكالىق كۇردەلىلىك يندەكسىندە 2020–2024 جىلدار ارالىعىندا ەل 87-ورىننان 55-ورىنعا كوتەرىلدى.
ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىكتى كۇشەيتۋ ماقساتىندا 2029 جىلعا قاراي ينۆەستيتسيانىڭ ءىجو-دەگى ۇلەسىن 23 پايىزعا جەتكىزۋ جوسپارلانعان. بۇل شامامەن 120 ملرد دوللار كولەمىندە قوسىمشا قارجى تارتۋعا ءارى بەس جىلدا جالپى ينۆەستيتسيا كولەمىن 400 ملرد دوللارعا دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
باسىم باعىتتار قاتارىندا شيكىزات پەن اگروونىمدى تەرەڭ وڭدەۋ, مەتاللۋرگيا, حيميا مەن مۇناي-حيميا ونەركاسىبى, گاز سالاسى, فارماتسەۆتيكا, قوسىلعان قۇنى جوعارى اگروونەركاسىپ سەگمەنتتەرى بار. بۇل جوبالار ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى. مۇنداي ءۇردىس «ورتاشا تابىس تۇزاعىن» ەڭسەرۋدىڭ نەگىزگى تەتىگى سانالادى.
«بەلسەندى ەكونوميكالىق ءوسۋ ساياساتى ينۆەستيتسيانى ءپاسسيۆتى تارتۋدان جوبالاردى بەلسەندى قالىپتاستىرۋعا ءارى ىسكە قوسۋعا كوشۋدى كوزدەيدى. ءبىز ناقتى سالانىڭ قاجەتتىلىگىنە نازار اۋدارىپ, تەحنولوگيالار مەن ساراپتاما ارقىلى ستراتەگيالىق ارىپتەستەردى تارتامىز», دەدى ۆيتسە-پرەمەر.
جاڭا ساياسات اياسىندا ازىق-ت ۇلىك سەكتورىندا 12 باعىت, ازىق-ت ۇلىك ەمەس سەكتوردا 24 باعىت ايقىندالعان. جالپى,پورتفەل كولەمى 700 ملرد تەڭگەدەن اساتىن 274 جوبانى قامتيدى.
الاتاۋ قالاسىن دامىتۋعا ايرىقشا ءمان بەرىلىپ وتىر. ول ەرەكشە باسقارۋ رەجىمى مەن دەربەس قارجىلىق ۇلگىسى بار جاڭا ءوسۋ نۇكتەسىنە اينالماقشى. قالادا سالىقتىق جەڭىلدىكتەر ەنگىزىلىپ, ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى جۇمىس ىستەيدى, حالىقارالىق ستاندارتتار قولدانىلادى, ينۆەستور قۇقىعىن قورعاۋ تەتىگى كۇشەيتىلەدى.
2050 جىلعا قاراي ءوڭىردىڭ جالپى وڭىرلىك ءونىمى 40-50 ملرد دوللارعا جەتىپ, حالىق سانى 1,8 ملن ادامعا دەيىن ۇلعايادى دەگەن بولجام بار. شامامەن 1 ملن جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى.
دۇنيەجۇزىلىك بانك وكىلدەرى تالقىلاۋ بارىسىندا جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالاردى قولداپ, ءوسىم قارقىنى مەن ەكونوميكانىڭ الەۋەتى اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. ونىمدىلىك سەرپىنى مەن ينفلياتسيالىق تاۋەكەلدەر دە ەسكەرۋسىز قالماۋعا ءتيىس ەكەنى ايتىلدى.
بۇعان دەيىن سەرىك جۇمانعارين دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ەۋروپا مەن ورتالىق ازيا ايماعىنا جاۋاپتى ۆيتسە-پرەزيدەنتى انتونەللا باسسانيمەن جانە قارجى ينستيتۋتى وكىلدەرىمەن كەزدەستى. تاراپتار ۇزاق جىل بويى قالىپتاسقان ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتىڭ ماڭىزىن جوعارى باعالادى. 1993–2026 جىلدار ارالىعىندا كولىك, ءبىلىم, ەكولوگيا, «جاسىل» تەحنولوگيالار, تسيفرلىق دامۋ باعىتتارىندا جالپى قۇنى 8 ملرد دوللاردان اساتىن 50-دەن استام جوبا ىسكە اسىرىلعان. دۇنيەجۇزىلىك بانك ەكونوميكالىق جاڭعىرۋ ۇدەرىستەرىنە قولداۋ كورسەتىپ, ينفراقۇرىلىم ساپاسىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتىپ كەلەدى.