ەلباسى ۇسىنعان «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى اياسىندا جەكە سوت ورىنداۋ ينستيتۋتىنىڭ جۇيەسىنە تۇبەگەيلى وزگەرىستەر ەنگىزۋ مەن مەملەكەتتىك سوت ورىنداۋشىلارىن كەزەڭ-كەزەڭمەن قىسقارتۋ كوزدەلگەن بولاتىن. وسىعان وراي بۇگىندە مەملەكەت جەكە سوت ورىنداۋ سالاسىنا قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا سوت شەشىمدەرىنىڭ اتقارۋ ۇلگىسىن دامىتۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن بىرقاتار كەمشىلىكتەردى جويۋعا كۇش سالۋدا. كەشە وسى ماسەلە توڭىرەگىندە پرەزيدەنت جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ سوت اكتىلەرىن ورىنداۋ دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارلارى سايدا ساعدات پەن سۇران مەركىباي, سونداي-اق, جەكە سوت ورىنداۋشىلارى رەسپۋبليكالىق پالاتاسىنىڭ توراعاسى سەرگەي ءليدىڭ قاتىسۋىمەن بريفينگ ءوتتى.
وندا بەلگىلى بولعانداي, 2016 جىلدان باستاپ جەكە سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ قاراماعىنا زاڭدى تۇلعالاردىڭ پايداسىنا شەشىلگەن سوت ىستەرى وتەدى. ولار بارلىق اتالعان وندىرىستىك ءىستىڭ شامامەن 20 پايىزىن قۇرايدى. سونىمەن قاتار, جەكە سوت ورىنداۋشىلارىنا اليمەنت, جالاقى, زەينەتاقى جانە م ۇلىكتىك ەمەس وندىرىستەردى اتقارۋدى تاپسىرۋ قاراستىرىلعان. دەگەنمەن, ليتسەنزيالانعان سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ وكىلەتتىگى مەملەكەت بورىشكەر بولعان جاعدايلاردا جانە مەملەكەت مۇددەسىن كوزدەيتىن, ياعني كوشىرۋ, ورنالاستىرۋ, بۇزۋ, جەر تەلىمدەرىن الۋ جانە باسقا دا وندىرىستەر جەكە سوت ورىنداۋ ساناتتارىنا تارالمايدى.
ارينە, جەكە سوت ورىنداۋشىلار ينستيتۋتى الەۋەتى سوڭعى ەكى جىلدا ايتارلىقتاي ارتىپ, الدا بولاتىن وزگەرىستەرگە دايىن ەكەنىن كورسەتتى. ماسەلەن, بيىلعى 1-جارتىجىلدىقتىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جەكە سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ اتقارۋىندا 1,3 ترلن. تەڭگەنىڭ 535 مىڭعا جۋىق قۇجاتى بولسا, ونىڭ 227 ملرد. تەڭگەنى قۇراعان 134 مىڭ قۇجاتى قارالىپ ءبىتتى. سونداي-اق, 21,6 ملرد. تەڭگەنىڭ 96 مىڭ قۇجاتى تولىق قارالدى. جەكە سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ كومەكشىلەر سانىنا شەكتەۋ قويىلماۋى ولارعا اكتىلەردى بارىنشا كوبىرەك قاراۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار, جەكە سوت ورىنداۋ سالاسىن دامىتۋمەن بىرگە, ۇلت جوسپارى اياسىندا مەملەكەتتىك سوت ورىنداۋشىلاردىڭ سانىن 2017 جىلعا قاراي 66 پايىزعا كەزەڭ-كەزەڭمەن قىسقارتۋ قاراستىرىلعان. ال ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ سوت اكتىلەرىن ورىنداۋ دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى سايدا ساعداتتىڭ ايتۋىنشا, 2018 جىلى تەك 400 مەملەكەتتىك سوت ورىنداۋشىنى قالدىرۋ كوزدەلگەن. بۇدان بولەك, قازاقستان ازاماتتارى ءوزىنىڭ مەملەكەتكە قانشا قارىز ەكەندىگىن ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ سايتىنان تەكسەرە الادى. «بۇگىنگى كۇنى Əدىلەت مينيسترلىگىنىڭ سايتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى شەگىنەن شىعۋى ۋاقىتشا شەكتەلگەن تۇلعالاردىڭ جəنە بورىشكەرلەردىڭ ءتىزىمى جازىلعاندىعىن ايتقىم كەلەدى. سوندىقتان, ەگەر بىرەۋ شەتەلگە شىعۋدى جوسپارلاسا شەكارادا تۇسىنىسپەۋشىلىكتەر ورىن الماس ءۇشىن, سايتتان تىزىمدە ءوزىنىڭ بار-جوعىن انىقتاپ الۋىنا بولادى», – دەيدى سايدا ساعداتقىزى. سونداي-اق, «بانكتەر جانە بانك قىزمەتى تۋرالى» زاڭنىڭ 50-بابىنا, سوت ورىنداۋشىلاردى بورىشكەر جەكە تۇلعالاردىڭ شوتتارى جايلى اقپارات الۋعا مۇمكىندىگى بار تۇلعالار تىزىمىنە قوسۋ تۋرالى تۇزەتۋ ەنگىزۋ قاراستىرىلۋدا. ماسەلەن, رەسەي, گرۋزيا, فرانتسيانىڭ جەكە سوت ورىنداۋشىلارى اتقارۋشىلىق قۇجات نەگىزىندە ءتۇرلى تىزىمدەر بويىنشا بانكتەرگە ەلەكتروندى تۇردە كەدەرگىسىز كىرە الادى. ال بورىشكەردىڭ بانكتەگى مالىمەتتەرىنە ەلەكتروندى كەدەرگىسىز كىرۋ قۇقىعى دۇنيەجۇزى بانك اتقارۋشىلىق ءوندىرىستى جەتىلدىرۋ كەڭەسى نەگىزىندە بەرىلىپ وتىر. رەسپۋبليكالىق پالاتانىڭ جوسپارىندا جەكە سوت ورىنداۋشىلارىن جانە ولاردىڭ كومەكشىلەرىن جىل سايىن ارنايى ورتالىقتا تاعىلىمدامادان وتكىزۋ قاراستىرىلعان. ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ماماننىڭ بىلىكتىلىگى ايقىندالادى نەمەسە ەمتيحاننان وتپەگەن جاعدايدا ليتسەنزياسىن توقتاتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانادى. ويتكەنى, جەكە سوت ورىنداۋ سالاسى سوت اكتىلەرىن جانە وكىلەتتى ورگانداردىڭ شەشىمىن جۇزەگە اسىرۋدا جەدەل جانە زاماناۋي ۇلگى رەتىندە تانىلسا مەملەكەتتىك سوت ورىنداۋشىلار ەل مۇددەسىن قورعاۋىنا ساي بورىشكەرگە اكىمشىلىك ىقپالىن تيگىزەتىن سوڭعى ساتى بولىپ قالا بەرمەك.
ايدار ورىسباەۆ, «ەگەمەن قازاقستان».