تاۋ كوتەرگەن تولاعاي

«ورتاعا نۇرلان كوپ­بەرگە­نوۆ شاقىرىلادى!». جارىس ءوتىپ جاتقان پاۆ­لو­داردىڭ «تراكتور» ستا­ديونىنداعى سپورت تورە­شىسى ءارى كوممەنتاتورى وسىلاي دەپ حابارلادى. فۋتبول الاڭىنىڭ ورتاسىنا دەنە ءبىتىمى كەلىسكەن, جاس ءارى جىگەرلى قازاق جىگىتى شىعا كەلدى. ءتۇر-تۇلعاسى مەن جالىندى مىنەزى كورگەن جانعا بىردەن جىلى اسەر قالدىراتىنداي. تورەشىنىڭ ىسقىرىعى ەستىلگەن ساتتە نۇرلان سەنىمدى تۇردە كىر تاستارىنا قاراي بەتتەدى. ءزىل باتپان تاستاردىڭ ارقايسىسى 32 كيلوگرامم تارتادى. سپورتشى ءار قولىنا بىرەۋدەن الىپ كوتەرۋگە ءتيىس. ءبىر مەزەتتە تورەشى­نىڭ ساڭقىلداعان داۋسى تاعى ەستىلدى: «ول بۇل سالماقتى ءبىر مينۋتتىڭ ىشىندە كەمىندە 42 رەت كوتەرۋى كەرەك. ايتپەسە رەكورد ەسەپتەلمەيدى». بۇل الەمدىك رەكورد ەدى. نۇرلان جىميىپ, تۇعىرعا جاقىندادى دا, اۋىر كىر تاستارىن قوس قولىنا ۇستاپ, جوعارى قاراي جەڭىل كوتە­رە باستادى. كورەرمەن­دەر اتلەتتى قولداپ, داۋىس­تاپ ساناپ تۇر: 43, 44, 45! الىپ جىگىت ارقايسىسىنىڭ سالماعى 32 كيلو قوس كىر تاسىن ءبىر مينۋتقا جەتپەي­تىن ۋاقىتتا 45 رەت كوتەر­دى. وسىلايشا, كەزەكتى الەمدىك رەكوردىن جاسادى. قازاق جىگىتىنىڭ ەنشىسىنە جاھاندىق رەكوردتى 16 مارتە جاڭالاۋ مۇمكىندىگى بەرىلگەنى بۇل تۇستا تەك جاراتقانعا عانا ايان ەدى.

نۇرلان كوپبەرگەنوۆ 1962 جىلى پاۆلودار وبلىسى اقتوعاي اۋدانىن­داعى مۇتكەنوۆ ەلدى مەكە­نىندە دۇنيەگە كەلگەن. ونىڭ بۇكىل سانالى ءومىرى ەرتىس اۋدانىمەن تىعىز بايلانىستى. اتالعان اۋدان­داعى №3 ورتا مەكتەپتى ءتامامداپ, 1985 جىلى پاۆلودار پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىن بىتىرگەن. ەڭ­بەك جولىن ەرتىس اۋدانىن­داعى امانگەلدى اتىندا­عى مەك­تەپتە مۇعالىم بولىپ باس­تاپ, كەيىن بالالار مەن جاسوسپىرىم­دەر سپورت مەكتەبىندە جاتتىق­تىرۋشى, اۋداندىق «قاي­رات» سپورت قوعامىنىڭ توراعاسى بولىپ قىزمەت ەتتى. كەدەندىك باقىلاۋ كومي­­تەتىندە دە جاۋاپتى قىز­­مەتتەر اتقارعان. وسى جىل­دار بويى جوعارى دەڭگەيدەگى جارىستار مەن سپارتاكيادالارعا قاتىسا ءجۇرىپ, سپورتتىق رەكوردتاردى ۇنەمى جاڭارتۋ­مەن بولادى. كوپ ۇزاماي جاس سپورتشىنىڭ داڭقى قازاقستاندى قويىپ, تمد ەلدەرىنە تاراي باستايدى.

– مەنىڭ جۇلدىزدى ءداۋىرىم 30-دان اسقان شا­عىمدا باستالدى دەسەم بولادى. بوزبالا كەزىمدە يسابەك يشاننىڭ ۇرپاعى جانداربەك قوجانىڭ باتاسىن الىپ, ىقىلاسىنا شومىلىپ ەدىم. قاسيەت يەسىنىڭ شاپاعاتى سەبەپكەر بولدى ما, ارادا كوپ ۋاقىت وتپەي مەنى كىر تاسىن كوتەرۋدەن رەسەي ەلىنىڭ باس باپكەرى نيكولاي شاتوۆ ىزدەپ كەلدى. ونىڭ قولداۋىمەن رەسەي قالا­لارىنا شەرۋ تارتىپ, ونە­رىمدى كورسەتە باس­تادىم. ءسويتىپ, 90-جىلداردىڭ سوڭى, 2000-جىلداردىڭ باسىندا ءتۇرلى قالالار­داعى الەمدىك جارىس­تارعا قاتىسا ءجۇرىپ, 16 مارتە رەكورد جاڭارتىپپىن. اۋىر سال­ماق كوتەرۋدى 32 كيلودان باستاپ, 101 كيلوعا دەيىن جەتكىزدىم, – دەيدى داڭقتى رەكوردشى.

ول ەڭ  اۋەلى 1996  جىلدىڭ 17 قارا­شاسىندا مينسكىدە وتكەن جارىستارعا, ال 1997 جىلدىڭ ساۋى­رىندە قازان­داعى الەم كۋبو­گىنە, ودان سوڭ با­باەۆوعاداعى دودا­عا قاتىسادى. 32 كي­لو­گرامدىق كىر تاسىن قوس قول­داپ ءبىر مينۋتتىڭ ىشىندە 48-دەن استام رەت كوتەرەدى. بۇل ناتيجە – الەمدىك رەكورد ەدى. بۇعان دەيىنگى الەمدىك رەكورد ۆياچەسلاۆ حورونەكوعا تيەسىلى بولاتىن (34 رەت). الەمگە ايگىلى كىر تاسىن كوتەرۋشى, تاعى ءبىر رەكوردشى ۆيكتور كال­مىك ءدال وسىنداي سال­ماقتى 36 رەت كوتەرگەن. نۇرلان قازبەك ۇلىنىڭ رەكوردتارى ولاردىڭ نا­تي­جەسىنەن ەسەلەپ اسىپ ءتۇسىپ جاتتى. بۇعان قوسا 1997 جىلى مامىر ايىندا ليپەتسك قالا­سىندا وتكىزىلگەن بۇكىل­رەسەيلىك فەستيۆالدا سالماعى 100 كيلوگ­رامدىق زىلتە­مىردى قىرىق سەكۋندتا 16 رەت كوتەرىپ, ءبىرىنشى ورىندى جەڭىپ الدى. سول جىلدىڭ قاراشا ايىن­دا رەسەيدىڭ باباەۆو قالا­سىندا وتكەن الەمدىك چەم­پيوناتتا ءار­­بىرى 36 كيلو­گرامدىق ەكى كىر تاسىن ءبىر مينۋتتا 39 رەت سەرپە كو­تەرىپ, تاعى دا الەمدىك رەكورد جا­سا­­دى. ال 2002 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىن­دا سەمەي قالاسىندا وتكەن جارىستا ءاربىرى 40 كيلوگرامدىق ەكى كىر تاسىن ءبىر مينۋتتا 29 رەت سەرپە كوتەرىپ, كەزەكتى رەكورد جاسايدى.

ەڭ ۇلكەن رەكوردتارى تۋرالى ايتار بولسا, 1999 جىلى قاراتاۋ قالا­­سىندا وتكەن كەزەكتى چەم­پيوناتتا سالماعى 61 كيلوگرامدىق ەكى كىر تاسىن 5 رەت سەرپە كوتەرسە, 2006 جىلى رەسەيدىڭ زاۆو­دوۋكوۆسك قالاسىندا 62 كيلوگرامدىق قوس كىر تاسىن 8 رەت كوتەرىپ, كەزەكتى رەكوردتى جاڭالادى. ال 2007 جىلى 62 كيلوگرامدىق كىر تاسىن 10 رەت كوتەرىپ, تاعى ءبىر رەكوردتىق كور­سەتكىش تىركەدى. ولاردىڭ الدىندا 1998 جىلدىڭ قىر­كۇيەك ايىندا استانا قالا­­سىنىڭ تۇساۋكەسەر راسى­مىندە ءاربىرى 52 كيلوگ­رامدىق ەكى كىر تاسىن ءبىر مي­نۋتتا 14 رەت كو­تەرگەن. استانا قالاسىندا وتكەن پاۆلودار وبلى­سى­نىڭ كۇندەرىندە ن.كوپبەرگەنوۆ ءوزىنىڭ بارلىق بۇرىنعى الەمدىك رەكوردتارىن جاڭارتىپ, التىن مەدالعا يە بولادى. وكىنىشكە قاراي, اتلەتتىڭ بۇل جەتىستىكتەرى سول تۇستا سپورت شەنەۋنىكتەرى تاراپىنان ءتيىستى قولداۋ تاپپاي قالعان. وتاندىق سپورت سالاسىنىڭ باسىندا وتىرعانداردان ەشبىر مەيىرىم كورمەگەن ازامات ءبىر جىلدارى سپورتتان قول ۇزگىسى كەلگەن. سول تۇستا ۇلكەن اعاسى تولەش تاسقىمباەۆ: «باۋىرىم, بۇل ساعان ءتاڭىردىڭ بەرگەن دارى­نى, مۇنى قا­شان توقتاتۋ كەرەك­تىگىن تەك سول شە­شە­دى. توقتاما, رەكوردتار ورناتا بەر. ۇلى دالاداعى سەن سياقتى ادامدار ءبىزدىڭ حالىقتا ءجۇز جىلدا ءبىر تۋادى», دەپ توق­تاتادى.

زامان­داستا­رىنىڭ ايتۋىنشا, الىپ كۇش يەسىنىڭ جەتىستىكتەرىنىڭ قۇ­پياسى – ونىڭ قارا­پايىمدىلى­عى مەن ەڭ­بەكقورلىعىن­دا. سپورت ارقىلى تالاي ەلمەن دوستىق كوپىرىن ورناتقان. رەسەيدىڭ يالۋتوروۆسك قالاسىنداعى قازاق ۇلتى ازاماتتارىمەن كەزدەسكەندە ولاردىڭ نۇرلانعا ەسىمى جازىلعان ارنايى كىر تاستارىن سىيلاۋى – سپورتشىنىڭ زور بەدەلىنە ايعاعى. بۇگىندە نۇرلان اعانىڭ ۇيىندە ءار جىلداردان سىيلىق رە­تىن­دە جينالىپ قالعان كىر تاستارىنىڭ جالپى سال­ماعى ءبىر جارىم توننادان اسادى. سپورتشى زەي­نەتكەرلىك جاستا بولسا دا, ولاردى كۇندەلىكتى جاتتىعۋىندا ۇزبەي پايدالانادى ەكەن.

ءسوز سوڭىندا ايتارىمىز نۇرلان كوپبەرگە­نوۆ – اۋىلدان شىعىپ, الەم­دىك شىڭداردى باعىندىر­عان قازاقتىڭ ناعىز ءباھا­دۇرى. كۇش اتاسى قاجىمۇقان مۇڭايتپاس ۇلىنىڭ جو­لىن لايىقتى جالعاستىرعان اعا­مىزدىڭ رۋحى مەن ەرەن كۇشى جاس سپورتشىلار ءۇشىن قاشاندا ماقتانىش بولىپ قالا بەرەتىنى انىق.

پاۆلودار وبلىسى