ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان كونستيتۋتسيالىق رەفورما ەلدىڭ ساياسي جۇيەسىن جاڭارتۋمەن قاتار, ونىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا دا تىكەلەي ىقپال ەتەتىن ماڭىزدى كەزەڭ رەتىندە باعالانىپ وتىر. بۇل ماسەلە «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى پرەزيديۋمى جانىنداعى گەولوگيا, تاۋ-كەن, كومىر ءوندىرۋ جانە مەتاللۋرگيا ونەركاسىبى كوميتەتىنىڭ وتىرىسىندا كەڭىنەن تالقىلاندى.
كەزدەسۋدە تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنى وكىلدەرى اتا زاڭدى جاڭارتۋعا باعىتتالعان باستامالاردى قولدايتىنىن ءبىلدىرىپ, رەفورمالاردىڭ سالانىڭ ورنىقتى دامۋى ءۇشىن ستراتەگيالىق ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. وتىرىستى پالاتا پرەزيديۋمىنىڭ توراعاسى قانات شارلاپاەۆ اشىپ, كوميتەتتىڭ ەل ەكونوميكاسىنىڭ ناقتى سەكتورىن تانىستىراتىن اسا ماڭىزدى سالانى بىرىكتىرەتىنىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنىندە بۇگىندە 200 مىڭنان استام ادام ەڭبەك ەتەدى. بۇل – تۇراقتىلىقتى, بولجامدى ساياساتتى جانە ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن سەنىمدى ەڭ جوعارى قۇندىلىق سانايتىن ەڭبەك ادامدارى. «سالانى دامىتۋ ورنىقتى ساياساتتى, تەرەڭ پايىمدى جانە مەملەكەتپەن تۇراقتى ديالوگتى تالاپ ەتەدى. سوندىقتان ەلدە جۇرگىزىلىپ جاتقان وزگەرىستەر ءبىز ءۇشىن ەرەكشە ماڭىزدى», دەدى ق.شارلاپاەۆ.
كوميتەت توراعاسى نيكولاي رادوستوۆەتس ءوز سوزىندە ەلىمىزدە ءجۇرىپ جاتقان رەفورمالاردىڭ جۇيەلى سيپاتىنا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل وزگەرىستەر – فورمالدى جاڭارۋ نەمەسە «وزگەرىس ءۇشىن وزگەرىس» ەمەس, مەملەكەتتى ينستيتۋتسيونالدىق تۇرعىدان كۇشەيتۋگە باعىتتالعان ناقتى قادامدار. ول جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ وزەگىندە ادامعا باعدارلانعان قاعيدات جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن مۇمكىندىكتەرى, باستاماشىلدىعى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باستى باسىمدىعى رەتىندە ايقىندالىپ وتىر. «بۇل – اشىق, زاماناۋي جانە دامۋعا بەيىم مەملەكەت قالىپتاستىرۋعا ۇمتىلىستىڭ كورىنىسى. ساياسي جۇيە جاڭارىپ كەلەدى. ول دامىعان ەلدەردە بۇرىننان جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان ينستيتۋتسيونالدىق قاعيداتتارعا سۇيەنەدى. ەندىگى جەردە قوعامدىق-ساياسي ءومىر جەكەلەگەن تۇلعالاردىڭ امبيتسياسى توڭىرەگىندە ەمەس, قوعام قولدايتىن باعدارلامالار نەگىزىندە قۇرىلۋعا ءتيىس», دەدى كوميتەت توراعاسى.
ال باعالى مەتالدار وندىرۋشىلەرى رەسپۋبليكالىق قاۋىمداستىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى قانات بايتوۆ كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ ينۆەستيتسيالىق احۋال ءۇشىن ماڭىزىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, اتا زاڭداعى وزگەرىستەر بيزنەس پەن ينۆەستورلار ءۇشىن ەرەجەلەردىڭ تۇراقتىلىعى مەن تۇسىنىكتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.
«تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنى – ۇزاق ينۆەستيتسيالىق جەلىسى بار, كاپيتالى كوپ سالالارعا جاتادى. سوندىقتان مەنشىك قۇقىعىنىڭ قورعالۋى, زاڭ ۇستەمدىگى مەن كاسىپكەرلىككە بەرىلەتىن كەپىلدىكتەردىڭ كۇشەيۋى ءبىز ءۇشىن شەشۋشى فاكتور», دەدى ق.بايتوۆ.
ول سونداي-اق سوت جۇيەسىنىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن قۇقىقتىق تاۋەكەلدەردىڭ ازايۋى ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا تىكەلەي اسەر ەتەتىنىن ايتتى. بۇل ءوز كەزەگىندە جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا, وڭىرلەردىڭ دامۋىنا, قوسىلعان قۇندى ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
تالقىلاۋ بارىسىندا قاتىسۋشىلار كونستيتۋتسيالىق رەفورمالاردىڭ ورنىقتى دامۋ, ەكولوگيالىق جاۋاپكەرشىلىك جانە كەلەر ۇرپاق الدىنداعى مىندەتتەرمەن تىعىز بايلانىستى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. نەگىزگى زاڭداعى جاڭاشىلدىقتار سالانى تەحنولوگيالىق تۇرعىدان جاڭعىرتۋعا جانە ءتيىمدى شەشىمدەر ەنگىزۋگە جول اشادى. كەزدەسۋ قورىتىندىسىندا تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنىنىڭ وكىلدەرى كونستيتۋتسيالىق رەفورمانى قولدايتىندارىن ءبىلدىرىپ, سالالىق قاۋىمداستىقتاردى قوعامدىق تالقىلاۋعا بەلسەندى قاتىسۋعا شاقىردى. نەگىزگى زاڭدى جاڭارتۋ بۇكىل قوعامنىڭ, كاسىبي ورتانىڭ جانە وڭىرلەردىڭ ورتاق ىسىنە اينالۋعا ءتيىس دەگەن ورتاق پىكىر ايتىلدى.