كەيىنگى 5 جىلدا عىلىم كوشىنە جاستاردىڭ جاڭا لەگى قوسىلدى. عىلىمعا قۇلشىنىسى زور جاستار عىلىمنىڭ قاي سالاسىندا دا ىلكىمدى جوبالاردى ىسكە اسىرىپ, جوعارى ناتيجەگە قول جەتكىزىپ وتىر. ساراپشىلار عىلىم سالاسىندا قالىپتاسقان وسى ءبىر سەرپىلىستى باسەڭدەتىپ الماۋدى ايتادى. بۇل ءۇشىن عىلىمعا بولىنەتىن قاراجات پەن تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەردى جەتىلدىرۋ ماڭىزدى.
قازىر تسيفرلى تەحنولوگيالار مەن جاساندى ينتەللەكت جاس بۋىننىڭ عىلىمعا قىزىعۋشىلىعىنا ايتارلىقتاي وڭ ىقپالىن تيگىزىپ جاتىر. ءىرى عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىقتارى, جوعارى وقۋ ورىندارى, كوللەدجدەر, تىپتەن ورتا ءبىلىم جۇيەسىندە جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدىڭ جاعىمدى ءۇردىسى بايقالادى.
عىلىم سالاسىن دامىتۋعا رەسپۋبليكا بيۋدجەتىنەن كەيىنگى ءۇش جىلدا قاراجات ارتىپ, بيىل 240,2 ملرد تەڭگە بولىنگەن. الايدا عىلىمى دامىعان ەلدەر تاجىريبەسىنە سۇيەنسەك, بۇل قاراجات ءالى دە جەتكىلىكسىز. مەملەكەت باسشىسى عىلىم جانە تەحنولوگيالار جونىندەگى ۇلتتىق كەڭەستىڭ وتىرىسىندا جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار وندىرىسكە جۇمسايتىن قارجىسىنىڭ 1 پايىزىن عىلىمي زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستارعا مىندەتتى ينۆەستيتسيا رەتىندە سالۋى قاجەت دەپ تاپسىرما بەردى. دەگەنمەن ءالى دە جەتىلدىرىپ, كومپانيالاردىڭ عىلىمعا بەتبۇرىسىن ارتتىراتىن تەتىكتەردى كۇشەيتۋ ماڭىزدى.
عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك كەيىنگى جىلدارى مەملەكەت تاراپىنان جاس عالىمدارعا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىلىپ كەلە جاتقانىن ايتادى. گرانتتىق قارجىلاندىرۋ, شەتەلدىك تاعىلىمدامالار, مەگا-گرانتتار, عىلىمي دارەجەسىنە قوسىمشا تولەمدەر, سونداي-اق الەۋمەتتىك قولداۋ تەتىكتەرى ىسكە اسىپ جاتىر. جىل سايىن 50 «ۇزدىك عىلىمي قىزمەتكەر» سىيلىعى تابىستالادى. ايتۋىنشا, عىلىمي زەرتتەۋ عانا ەمەس, ەكونوميكانىڭ قوزعاۋشى كۇشى. ءتيىستى مينيسترلىكتىڭ عىلىمي ازىرلەمەلەردى كوممەرتسيالاندىرۋعا باسىمدىق بەرۋى ناتيجەسىندە بيىل 200-دەن اسا عىلىمي جوبا ىسكە اسىپ, ونىڭ 25-ءى ەكسپورتتالدى. كوممەرتسيالانعان جوبالاردىڭ ەل ەكونوميكاسىنا ۇلەسى 100 ملرد تەڭگەدەن استى.
عىلىم قورىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, 2023–2025 جىلدارعا ارنالعان عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋدىڭ نەعۇرلىم پەرسپەكتيۆالى جوبالار گرانتتىق قارجىلاندىرىلعان. ۇلتتىق عىلىمي كەڭەستىڭ شەشىمىمەن 70-تەن استام جوبا ماقۇلدانىپ, عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋعا گرانت بەرۋ تۋرالى 72 كەلىسىمشارت جاسالدى. ال قولدانبالى عىلىمدى مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋ 2024–2026 جىلداردا 476,9 ملرد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتۋ كوزدەلگەن (ونىڭ ىشىندە باعدارلامالىق-نىسانالى قارجىلاندىرۋ – 211 ملرد تەڭگە, گرانتتىق قارجىلاندىرۋ – 198 ملرد تەڭگە, كوممەرتسيالاندىرۋدى گرانتتىق قارجىلاندىرۋ – 67,9 ملرد تەڭگە), ال عىلىمي زەرتتەۋلەرمەن اينالىساتىن ۇيىمداردىڭ سانى بۇگىندە 400-دەن اسىپ وتىر.
بيىل وڭىرلىك عىلىمنىڭ دامۋىنا دا ەرەكشە ءمان بەرىلىپ وتىر. ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى جۇرگىزگەن فورسايتتىق زەرتتەۋلەر ناتيجەسىندە انىقتالعانداي, عىلىمدى دامىتۋ الماتى, استانا سياقتى ءىرى قالالاردا شوعىرلانعاندىقتان, ايماقتار نازاردان تىس قالعان. وسى ماقساتتا وڭىرلەرگە ارنايى ءىس ساپارمەن بارعان عالىمدار وڭىرلەردە تۋىنداعان تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى انىقتادى. ناتيجەسىندە, عىلىمدى باسقارۋ كۇشەيىپ, اكىمدىكتەر جانىنان عىلىمي كەڭەس قۇرىلدى. تۇركىستان, قاراعاندى, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى عالىمدار وڭىرلىك گرانتتىق باعدارلامالار مەن سەسسيالارعا قاتىسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. وسى ورايدا عىلىم مەن بيزنەستىڭ ءوزارا بايلانىسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەتىن ماڭىزدى قادام رەتىندە 2024–2026 جىلدارى وڭىرلەردە زەرتتەۋشىلىك ورتالىقتارىن قۇرۋ ءۇشىن 17 باعدارلاما ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىر. ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى پانارالىق عىلىمدار ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى قۋانتار ءاليحانوۆتىڭ ايتۋىنشا, كەيىنگى ەكى جىلدا اكادەميا 70 وڭىرلىك جانە سالالىق فورسايت-سەسسيا ۇيىمداستىرعان. مەملەكەت, بيزنەس پەن شەتەلدىك عالىمداردىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن ءىس-شارا بارىسىندا ەكونوميكانىڭ ناقتى سۇرانىسىنا باعىتتالعان 220 مىندەت ايقىندالدى. ناتيجەسىندە, 65 عىلىمي-تەحنيكالىق تاپسىرما ازىرلەندى. الماتىدا ۋنيۆەرسيتەت رەكتورلارى مەن عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسۋلەر بارىسىندا عىلىم مەن ەكونوميكا سۇرانىسى اراسىندا الشاقتىق بار ەكەنى انىقتالدى. وسى ورايدا ءتيىستى مينيسترلىك تاراپىنان ارنايى جوبالار قولعا الىنىپ, قازىردە عىلىم مەن بيزنەستىڭ ىقپالداستىعىن كوللەدجدەردە, تىپتەن ورتا ءبىلىم بەرۋ سالاسىمەن بايلانىستىرۋدىڭ ماڭىزىنا نازار اۋدارىلىپ وتىر.
ساراپشىلار اتاپ وتكەندەي, عىلىمدى دامىتۋ زەرتحانالارداعى زەرتتەۋلەرمەن, ماقالا جاريالاۋمەن شەكتەلمەيدى. قازىر ەلىمىزدە 40–60 پاتەنتكە يە عالىم بار. ول پاتەنتتەردىڭ دەنى يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسى ورايدا ونەركاسىپ وشاقتارى, كەن ورىندارىنىڭ ايماقتارداعى ۇلەسى باسىم بولعاندىقتان, وڭىرلىك عىلىمدى دامىتۋدىڭ ماڭىزى تۋرالى كوپ ايتىلادى. الداعى جىلدان ءۇمىتى باسىم عالىمدار قاۋىمى زەرتتەۋ ناتيجەلەرى كوممەرتسيالانسا, وندىرىسكە ەنۋىنە داڭعىل جول اشىلادى دەگەن سەنىمدە.
الماتى