ءبىرازدان بەرى ورتا ءبىلىم جۇيەسىندە بىرقاتار پاندەردى بىرىكتىرىپ وقىتۋ تۋرالى ايتىلىپ كەلەدى. الگەبرا مەن گەومەتريانى – «ماتەماتيكا», حيميا, فيزيكا, بيولوگيا – «جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى», دۇنيەجۇزى تاريحى مەن قۇقىق نەگىزدەرىن «الەۋمەتتىك عىلىمدار» پانىنە بىرىكتىرۋ كوزدەلگەن. قازىرگى تاڭدا مەملەكەتتىك جالپىعا مىندەتتى ءبىلىم ستاندارتى اپروباتسيادان ءوتىپ جاتىر. جاقىندا وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى جۇلدىز سۇلەيمەنوۆا پاندەردى بىرىكتىرىپ وقىتۋدى قايتا قاراۋدى قاجەت ەتەتىنىن ءارى ماقساتى مەن تاقىرىبى بولەك پاندەردىڭ ارقايسىسىن جەكە ءپان رەتىندە دەربەس وقىتۋ تۋرالى ايتقان-دى.
بۇل ءپان دارا وقىتىلۋى كەرەك
ماتەماتيك-عالىم, 30-دان استام عىلىمي ادىستەمەلىك ەڭبەكتىڭ, ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپكە ارنالعان گەومەتريا وقۋلىعىنىڭ اۆتورى, پروفەسسور جەتكەرباي قايداسوۆ بالالاردىڭ ماتەماتيكا مەن گەومەتريا, حيميا مەن فيزيكاعا قىزىعۋشىلىعى پاندەردىڭ جۇيەلى ءارى قىزىقتى وتۋىنە بايلانىستى ەكەنىن جەتكىزدى.
– گەومەتريا كۇردەلى ءپاننىڭ قاتارىندا ەكەنى مويىندالعان. ال ماتەماتيكانىڭ دامىپ, عىلىم رەتىندە قالىپتاسۋىندا گەومەتريا ۇلكەن ءرول اتقارادى. قازىرگى «ينفورماتورلار» گەومەتريالىق ءبىلىم مازمۇنىنىڭ ديداكتيكالىق پروبلەمالارىن زەرتتەۋدىڭ ورنىنا, مەكتەپتەگى گەومەتريانىڭ جۇيەلى كۋرسىنان باس تارتۋدى ۇسىنىپ جاتىر. وسكەلەڭ ۇرپاققا عىلىمي جاراتىلىستانۋدان ءبىلىم بەرۋدە گەومەتريانىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. مەكتەپتەگى گەومەتريالىق ءبىلىم بەرۋ مەن جوعارى وقۋ ورنىنداعى گەومەتريا ءپانىنىڭ مازمۇنىنداعى ۇيلەسىمدىلىكتى قاجەتتى دەڭگەيدە شەشپەي, گەومەتريالىق ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسىن شەشۋ مۇمكىن ەمەس. سوڭعى جىلدارى مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ گەومەتريالىق ءبىلىمىنىڭ تومەندىگىنە قاتىستى سىن ءجيى ايتىلادى. وعان مەكتەپتە ساعات سانىنىڭ, ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ تاپسىرمالارىندا گەومەتريالىق ەسەپتەردىڭ از بولۋى دا سەبەپ بولىپ وتىر. گەومەتريانى تەرەڭدەتىپ وقىتۋدىڭ ءارتۇرلى فورماسى مەن ءادىسى بار. قانداي وقۋلىق جازىلسىن, قانداي ادىستەمەلىك نۇسقاۋلار بەرىلسىن گەومەتريانى وقىتۋداعى نەگىزگى ماقسات – وقۋشىنىڭ ويلاۋ داعدىسىن دامىتۋ, – دەيدى پروفەسسور.
رەسپۋبليكالىق فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەبىنىڭ الگەبرا جانە گەومەتريا ءپانىنىڭ مۇعالىمى, پەداگوگيكالىق عىلىمدار ماگيسترى قالماس امانگەلدى ۇلى گەومەتريا مەن الگەبرا وقۋشىلاردىڭ ءارتۇرلى ويلاۋ دەڭگەيىن قالىپتاستىراتىنىن ايتادى.
گەومەتريا – فيزيكا, ينفورماتيكا, سىزبا جانە ساۋلەت ونەرىنىڭ نەگىزى. دۇرىس گەومەتريا بولماسا, وقۋشىلاردىڭ ۆەكتورلار, وپتيكا, مەحانيكا, كينەماتيكا جانە ستاتيكا تۋرالى تۇسىنىگى ناشارلايدى. ولار سىزبالار, دياگراممالار جانە مودەلدەۋ كەزىندە قيىندىققا تاپ بولادى. كەيبىر تاپسىرمالار تەرەڭ گەومەتريالىق داعدىلاردى قاجەت ەتەتىندىكتەن, وليمپيادالارداعى ناتيجەلەرى مەن ۇبت-داعى كورسەتكىشى تومەندەيدى. گەومەتريانىڭ از كولەمدە وقىتىلۋى STEM ورىستەرىندەگى ساپانىڭ تومەندەۋىنە, بىرىكتىرىلگەن كۋرس ءسوزسىز دالەلدەمەلىك بازانىڭ قىسقارۋىنا اكەلەدى. گەومەتريا – دالەلدەۋدى جانە لوگيكالىق تىزبەكتەردى قۇرۋدى جۇيەلى تۇردە ۇيرەتەتىن ءپان. حالىقارالىق تاجىريبەگە سۇيەنسەك, فينليانديا, سينگاپۋر, وڭتۇستىك كورەيا, جاپونيا, فرانتسيا, گەرمانيا, اقش-تا گەومەتريا جەكەلەگەن باعدارلاما نەمەسە كۋرسقا بولىنگەن. سەبەبى دالەلدى گەومەتريا وقۋشىلاردىڭ ماتەماتيكالىق مادەنيەتىن نىعايتادى. ۋنيۆەرسيتەتتەردە (ينجەنەريا, IT, جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى) ۆەكتورلىق گەومەتريا, تريگونومەتريا, اناليتيكالىق گەومەتريا, تەڭدەۋلەر مەن فۋنكتسيالاردى تالاپ ەتىلەدى. ەگەر ىرگەتاسى ءالسىز بولسا, ۋنيۆەرسيتەتتەر تالاپكەرلەردىڭ ءبىلىم ساپاسىنا شاعىمدانادى. STEM سالاسىنداعى ەلىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتى تومەندەيدى. مەملەكەتتىڭ العا قويىپ وتىرعان تسيفرلاندىرۋ ساياساتىن, IT جانە ينجەنەريانى كۇشتى ماتەماتيكالىق نەگىزسىز دامىتۋ مۇمكىن ەمەس, – دەدى پەداگوگيكالىق عىلىمدار ماگيسترى.
وقۋشىلار سىزۋدان قينالادى
الماتى وبلىسى, قاراساي اۋدانى م. عابدۋللين اتىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ ماتەماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى, پەداگوگ-شەبەر, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ ماگيسترى ءامىرحان كيبار وقۋشىلار سىزۋ ءپانىنىڭ وقىتىلماۋىنان سىزۋعا قينالاتىنىن تىلگە تيەك ەتتى.
بۇرىن سىزۋ ءپانى رەسپۋبليكا مەكتەپتەرىنىڭ بارلىعىندا دەرلىك وقىتىلاتىندىقتان, سىزۋ ءپانىنىڭ وگەومەتريا ءپانىن وقىتۋعا كوپ ىقپالى ءتيدى. ياعني 9-سىنىپتىڭ سىزۋىندا كەڭىستىكتىك, 10-11-سىنىپتا وتەتىن كولەمدىك دەنەلەر, پيراميدا, پريزما, شار, تسيليندر, كونۋس تۋرالى العاشقى تۇسىنىكتەر 9-سىنىپتا بەرىلىپ, دەنەلەردىڭ جازبالارى جاسالىپ, كورىنىستەرى زەرتتەلەتىن, ۇيرەتىلەتىن. 9-سىنىپتان سىزۋدى الىپ تاستاعاننان كەيىن 10-11-سىنىپتاعى گەومەتريانى بالالارعا ءتۇسىنۋ قيىنعا ءتۇستى. البەتتە, مۇعالىم تاراپىنان دەنەلەر تۋرالى ايتىلادى, تۇسىندىرىلەدى. سوندىقتان 9-سىنىپتان باستامالىق كۋرس رەتىندە سىزۋ ءپانى اسا قاجەت. سىزۋ ءپانىنىڭ قازىرگى كەزدە وقىتىلماۋىنان بالالار گەومەتريانى جەتكىلىكتى مەڭگەرە الماي ءجۇر.
قازىر وقۋشىلار ينتەرنەتتىڭ دامۋىنا قاراي بارلىعىن ءوزى شەشىپ بەرەتىن باعدارلامالارعا يەك سۇيەپ الدى. سىزۋ سىزۋدان دا وقۋشىلار كوپ قينالادى. بۇگىندە سىزۋدى سىزىپ بەرەتىن ونلاين باعدارلامالار كوپ. بۇرىن ونداي باعدارلامالار بولماعاندىقتان, وقۋشىلار قولمەن سىزۋ سىزاتىن. مۇعالىمدەر دە سونى تالاپ ەتەتىن. ال قازىر وقۋشىلاردىڭ سىزۋعا قينالۋى سىزۋ ءپانىنىڭ وقىتىلماۋىمەن تىكەلەي بايلانىستى بولۋى مۇمكىن. سىزۋ پانىندە سىزبانىڭ ادەمىلىگىنە, سىزبا تالاپتارىنىڭ ساقتالۋىنا ءمان بەرىلەدى. بارلىق بۇرىشى مەن ولشەمى ناقتى بولۋعا ءتيىس. وقۋشىلار سىزۋ سىزا الماعاندىقتان, گەومەتريانى وقۋعا دا قينالادى. گەومەتريا پانىندە سىزبا دۇرىس سالىنسا, ول ەسەپتىڭ توقسان پايىز دۇرىس شىققانى. ياعني دۇرىس سالىنعان سىزبا ەسەپتى دە دۇرىس شىعارۋعا ىقپال ەتەدى, – دەدى ماتەماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى.
ءتۇيىن: وسى اپتادا ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىندا وتكەن ءىى حالىقارالىق جاس عالىمدار كونگرەسىندە وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى جۇلدىز سۇلەيمەنوۆا سوڭعى ۋاقىتتا جاراتىلىستانۋ پاندەرىن بىرىكتىرىپ وقىتۋعا بايلانىستى قوعامدا تۋىنداعان تۇيتكىلدى ماسەلەگە نۇكتە قويىلعانىن جەتكىزدى. ء«بىزدىڭ ماقساتىمىز – مەكتەپ جاسىنداعى بالالارعا فۋندامەنتالدى ءبىلىمدى تەرەڭ ءارى جۇيەلى مەڭگەرۋگە تولىق جاعداي جاساۋ. ياعني پاندەردى بىرىكتىرۋ رەفورماسى بۇگىننەن باستاپ توقتاتىلاتىن بولادى», دەدى مينيستر. ەندى ماقالادا ايتىلعان ماسەلەگە وراي, ياعني الگەبرا مەن گەومەتريانىڭ دەربەس ءپان رەتىندە قالىپ, سىزۋ ءپانىنىڭ ءوز دەڭگەيىندە وقىتىلۋى دا نازارعا الىنسا, ۇستازدار كوتەرگەن وزەكتى ماسەلەنىڭ شەشىمىنىڭ تابىلعانى دەپ بىلەمىز.