ءبىر كىتاپ, ون بەس كەيىپكەر... جو-جوق, ون بەس تۇلعاعا ارنالعانمەن, ارعى-بەرگى ۋاقىت كەزەڭدەرىندەگى ەستەن كەتپەس كوپتەگەن ەسىم اتالاتىن عىلىمي ەسسەلەر. كىتاپتىڭ اۆتورى ءوزىمىز اعالى-ىنىدەي بىرگە قىزمەت ىستەگەندىكتەن, ونىڭ قىرىق جىلدان بەرگى ءار قادامى كوز الدىمدا وتكەندىكتەن, ونىڭ كىسىلىك كەلبەتى مەن شىعارماشىلىق قارىمىن ءبىر كىسىدەي جاقسى بىلەمىن.
«مەنىڭ اعالارىم». حالقىمىزدىڭ ماقتانىشتارىن, عىلىم-ءبىلىمى مەن ادەبيەت-ونەرىنىڭ اسقار تاۋداي بيىك-بيىك تۇلعالارى – اۆتوردىڭ توننىڭ ىشكى باۋىنداي ارالاس-قۇرالاس بولعان, تۋماسا دا تۋعانداي ءبىر-بىرىنە قادىر-قاسيەتتەرى ارتقان جاندار. كىتاپ اۆتورى – مەملەكەت, قوعام قايراتكەرى, اكادەميك مۇحتار قۇل-مۇحاممەد. كەيىپكەرلەرى: حالقىمىزدىڭ عىلىمى مەن مادەنيەتىنىڭ نەگىزىنەن حح عاسىرداعى ءبىر-ءبىر تاۋ-تۇلعالارى, ەسىمدەرى الداعى عاسىرلاردا دا ماقتانىشپەن اتالاتىن ءھام ەشقاشان ۇمىتىلمايتىن ءبىرتۋارلار. جيناققا توپتاستىرىلعان كوبى جەكە-جەكە كىتاپتىڭ جۇگىن كوتەرىپ تۇرعان ەسسەلەردىڭ شاعىنداۋ نۇسقالارى تۇگەلدەي «ەگەمەن قازاقستان», «قازاق ادەبيەتى» گازەتتەرىندە جاريالانعاندا-اق ءبارىن دە وقىعانبىز. ەڭ الدىمەن اۆتوردىڭ كەيىپكەردىڭ عۇمىرنامالىق جولىن ايتقان كەزدە وقىرمانىنا «مىناۋ قالاي؟» دەيتىن كۇدىك-كۇمان قالدىرماي, ۇڭعىل-شۇڭعىلىن, قالتارىس-بۇلتارىسىن تۇگەندەپ, ۇڭگي تۇسىندىرەتىن زەرتتەۋشىلىك قابىلەتىنە بۇرىننان ءتانتى ەدىم, مىنا بەلجەمدى كىتاپ كوزدى ودان ءارى جەتكىزە ءتۇستى. ارينە, ناعىز زەرتتەۋشى بولۋ ءۇشىن ءوزىڭدى جەتەكتەپ وتىرار تەرەڭ ءبىلىمىڭ بولۋ كەرەك. كىتاپتى وقىعان كىسى مۇحتاردىڭ تاريحتى, ءار كەزەڭنىڭ, ءار جۇرتتىڭ, مەملەكەتتىڭ ساياساتىن, مادەنيەتى مەن ونەرىن, ءتىپتى قاسيەتتى «قۇران», كوكتەن تۇسكەن ءتورت كىتاپ ء«ىنجىل», ء«تاۋرات», «زابۇرگە» دەيىن جان-جاقتى زەرتتەگەنى بايقالادى. ونىڭ ەكى تىلدە دە ءمۇدىرىستى بىلمەيتىن شەشەندىك, جازعاندا دا ستيلدىك اقاۋلاردى جىبەرمەي, كىدىرىسسىز قاعازعا «توگىپ» تۇسىرەتىن قاسيەتىن كوزى قاراقتى وقىرمان دا, تالعامى بيىك كورەرمەن دە جاقسى بىلەدى.
ءبىر كىسىلەردى ءوزىڭنىڭ جاقسى كورىپ ءجۇرۋىڭ كوبىمىزدە بولا بەرەتىن قاسيەت, ال ءوزىڭنىڭ ەل قۇرمەتىنە بولەنۋىڭ, بۇل – جاراتقاننىڭ كىم كورىنگەنگە بەرە بەرمەيتىن سىيى. مۇحتار ابرار ۇلىنا وسى قاسيەتتى جاراتۋشى سىيعا بەرگەن. ويتكەنى ۇسىنساڭ قولىڭ جەتە بەرمەيتىن تىم بيىكتەگى بەدەل يەلەرىمەن جاي عانا تانىس ەمەس, قيماس دوسقا, ىنىگە اينالىپ كەتكەنىنىڭ تالاي كۋاسى بولعانمىن.
اكادەميك ماناش قوزىباەۆ تۋرالى بىلاي دەپ جازادى: «قاشاندا تالانتقا باي حالقىمىزدا عالىمدار از بولعان ەمەس, عىلىمي قىزمەتكەرلەر ودان دا كوپ, ال عۇلامالار سيرەك... عۇلاما بىتكەن ءدۇنياۋي تىرلىكتەن ادا, جان مەن ءتانى تەك تازالىقتان, تۇنىقتىقتان تۇراتىن جان بولمايتىن با ەدى. اكادەميك ماناش قوزىباەۆ تا سونداي كىرشىكسىز سەزىم يەسى بولىپ ءوتتى دۇنيەدەن».
«مەنىڭ ومىرىمدەگى ەڭ زور باقىتىمنىڭ ءبىرى – جاس كەزىمدە-اق الدىمنان ۇنەمى س.زيمانوۆ, م. قوزىباەۆ, ج. ءابدىلدين سياقتى ۇلتىمىزدىڭ ۇلى پەرزەنتتەرى, ايرىقشا اقىل-پاراسات يەلەرى شىعىپ, قولتىعىمنان دەمەگەنى, اعالىق مەيىرىن توگىپ, ۇستازدىق قامقورلىقتارىن جاساعانى دەپ بىلەمىن...»
«قۇلاعاندا قولتىقتان دەمەگەن, قينالعاندا قول ۇشىن بەرگەن, سەنگەن, سەنىمدى ءىنىم مۇحتارعا! ۇرپاعىڭا نۇر جاۋسىن!» دەگەن قولتاڭبامەن اعانىڭ (ر. نۇرعاليەۆتىڭ) «سىرلى ءسوزى» مەنىڭ كىتاپحانامنىڭ تورىنەن ورىن الدى...»
«مەن زەكەڭمەن (زەينوللا قابدولوۆپەن) تالاي مارتە ۇستاز بەن شاكىرت, اعا مەن ىنىدەي اقتارىلا اڭگىمەلەسۋ باقىتىنا يە بولعان جانمىن».
«ول (شوت-امان ءۋاليحانوۆ) ۇلكەنگە – ءىنى, كىشىگە – اعا, الىسقا – جاقىن, اعايىنعا – باۋىر بولا بىلەدى. وزگەنى دە سىيلاپ, ءوزىن دە سىيلاتا ءبىلدى...»
وسىناۋ مىسالداردان-اق كىتاپ اۆتورىنىڭ اعالارىنا ءىنى بولا ءبىلىپ, ولاردى ءوزى دە جان-تانىمەن سىيلاپ, ءوزىن دە سىيلاتا بىلگەنىن بايقاۋ قيىن ەمەس.
وسىندايدا ءازىل-قالجىڭى مول جازۋشىلار اراسىنان اڭىز بولىپ, تارالىپ جاتاتىن ءبىر ءسوز ەسكە تۇسەدى. اقىن حاماڭ, حاميت ەرعاليەۆ زەينوللا قابدولوۆتان: ء«اي, زەكە, وسى مەن قانداي اقىنمىن؟» – دەپ سۇراپتى دەيدى. «سىزدە جالعىز عانا كەمشىلىك بار, حاما» دەگەن زەكەڭنىڭ سوزىنە «ول قانداي كەمشىلىك؟» دەپ زىلدەنە سۇراق قويسا كەرەك. سوندا اقىننىڭ ءىنى دوسى: ء«سىزدىڭ جالعىز كەمشىلىگىڭىز – جامان ولەڭ جازا المايتىنىڭىز», – دەپ اقىن اعاسىنىڭ اشۋىن باسىپ, كوڭىلىن تىنىشتاندىرىپتى دەسەدى. مۇحتار ابرار ۇلى مەن بىلگەننەن قانشا دۇنيەسىن وقىپ جۇرگەندە, كوڭىلدەن شىقپادى دەيتىن ءوز دەڭگەيىنەن ولقى سوققان جازبالارىن وقىپ كورمەپپىن. زەينوللا اعامىز ايتقانداي, جامان دۇنيە جازا المايدى. نە جازسا دا ءتورت اياعىن تەڭ باسقان, ابدەن زەرتتەلىپ, الدىنان دا, ارتىنان دا, وڭىنان دا, سولىنان دا «بۇل قالاي؟» دەيتىن ساۋال قويدىرماي, كۇدىك-كۇمانعا ساڭىلاۋ, سىزات قالدىرماي قاعاز بەتىندە سويلەتەدى.
«مەنىڭ اعالارىم»» كىتابىنا توپتاستىرىلعان عۇلامالار مەن قاسىم, راقىمجان سىندى قوس باتىر اعالارىنا ارنالعان ەسسەلەرىنىڭ كوبى ءتۇپ-تۇقياننان باستايتىن شەجىرەلەرىن ءتىزىپ, سول كەزەڭدەگى تاريحي, ءتىپتى ساياسي وقيعالارى مەن وقيعاعا قاتىسى بار ادامداردىڭ ءىس-ارەكەتتەرىنە دەيىن ۇمىتپايدى.
«مەنىڭ اعالارىم» سەرياسىمەن جازىلعان ەسسەلەر تۋرالى كەزىندە قازاقتىڭ ارقالى اقىن قىزى فاريزا وڭعارسىنوۆا: «مۇحتاردىڭ قالتاي مۇحامەدجانوۆ, سالىق زيمانوۆ, ماناش قوزىباەۆ, زەينوللا قابدولوۆ سەكىلدى ۇلتىمىزدىڭ ايتۋلى تۇلعالارى تۋرالى «مەنىڭ اعالارىم» اتتى جالپى تاقىرىپپەن رومان-حيكاياتقا بەرگىسىز بىرنەشە ەسسە-تولعانىستارى – جان-جۇرەگىڭدى جاۋلاپ, ۇيقىداعى سەزىمىڭدى سەرگىتەتىن دۇنيەلەر», دەپ كوپتىڭ كوكەيىندەگى ءسوزدى جازعان ەدى. ون بەس ەسسەنىڭ كوبى جەكە كىتاپتىڭ جۇگىن كوتەرىپ تۇرعان كولەمدى شىعارمالار. اسىرەسە ماناش قوزىباەۆ, سالىق زيمانوۆ, رىمعالي نۇرعاليەۆ, تورەگەلدى شارمانوۆ, كامال سمايىلوۆ, قالتاي مۇحامەدجانوۆ, تەمىربەك قوجاكەەۆ, راقىمجان قوشقارباەۆ, قاسىم قايسەنوۆ, ومىربەك جولداسبەكوۆ, شاھماردان ەسەنوۆ سىندى اكادەميك اعالارى, شوت-امان ءۋاليحان, مۇرات اۋەزوۆتەي ونەر, عىلىم ادامدارى جانە اكەسى ابىز ابرار قاريا تۋرالى شىعارمالارىن زەرتتەۋى كەلىسكەن عىلىمي ەڭبەكتەر دەپ باعالاۋ ءلازىم.
ول كىسىلەر بەلگىلى ءبىر كەزەڭدە قايدا بولعانى, قانداي شارۋا ءبىتىرىپ, قانداي كۇي كەشكەنىن بىلگىسى كەلسە, ساۋالدارىنىڭ جاۋابىن وسى كىتاپتان تابۋعا بولادى دەر ەدىم.
جيناقتاعى مۇحاڭنىڭ «اعالارى» تۋرالى كوكتەي شولىپ, كەيبىرىن ايتا وتىرايىن.
مۇحتار ابرار ۇلىنىڭ ۋنيۆەرسيتەت بىتىرگەننەن كەيىنگى ۇلكەن ومىرگە ارالاسقان ورتاسى «قازاق كەڭەس ەنتسيكلوپەدياسى» ەكەن. ەڭبەك جولىن ءساتتى باستاۋعا قامقورلىق جاساعان اكادەميك ماناش قوزىباەۆا اعاسى بولىپتى. جۇرەگى اتتاي تۋلاپ تۇرعان جاس مامانعا «تاريحقا قيانات جۇرمەيتىنىن» ۇيرەتىپ, تاربيە بەرگەن ۇستاز. قازاق تاريحىنىڭ التىن قاينارى شەجىرەدەن باستالاتىنىن جادىنا توقىعان مۇحاڭ ەسسەلەرىنىڭ كوبىن كەيىپكەر شەجىرەسىنەن باستايدى. ونىڭ دالدىكتى, ناقتىلىقتى تالاپ ەتەتىن, جەل ءسوز, قىزىل ءسوز دەگەندەردى بىلمەيتىن ەنتسيكلوپەديادا قىزمەت ىستەۋ, كىتاپ اۆتورىنا ۇلكەن ءبىر مەكتەپ بولعانى انىق.
«بيىكتىكتى ەڭسەگەي بويلى ەرلەردىڭ تۇلعاسىمەن ولشەگەن حالىقتىڭ ۇعىمىندا بۇل «اسقار تاۋ», «كوك اسپان» دەگەن ماعىنانى بەرەدى جانە بۇل زيمانوۆتاي نار تۇلعانىڭ بولمىس-بىتىمىنە جاراسىپ-اق تۇر...», دەپ اۆتور قويىلعان تاقىرىپتىڭ كەيىپكەر بولمىسىنا ءدال كەلەتىنىن ەسكەرتىپ الادى دا, اكادەميكتىڭ جاراتىلىس-تۇلعاسىن بىلاي دەپ ءدال سومدايدى: «ساتباەۆتاي دانالاردىڭ سەرىگى بولعان سالىق اعا ءبىر قاراعاندا تاكاپپارلاۋ بولىپ كورىنگەنىمەن, پەرنەسىن تاپ باسقان جاعدايدا حان مەن قاراشانىڭ قولىندا بىردەي كۇمبىرلەپ قويا بەرەتىن قوڭىر دومبىراداي قاراپايىمدىلىعى باسىم...» مۇنى سوزبەن جاسالعان سۋرەت دەسە بولار. ايتىپ-ايتپاي وتە كولەمدى بۇل شىعارمادا مۇحتار سالىق اعاسىنىڭ زاڭگەرلىك قانا ەمەس, تۋعان حالقىن ءسۇيىپ, وعان ايانباي قىزمەت ىستەۋدىڭ, سول جولدا كەزدەسكەن كەدەرگىلەردى مۇز جارعىش كەمەدەي بۇزىپ وتەر پرينتسيپشىلدىك, كىسىلىك قاسيەتتەرىن ايقارا اشىپ كورسەتكەن ءارى كوركەم, ءارى عىلىمي ەڭبەك دەگەن ءجون بولار. ءوزى عانا ەمەس, سوناۋ الاش الىپتارىنان باستاپ قازىرگە دەيىنگى اينالاسىنداعى عىلىمداعى, ومىردەگى جاقسىلى-جاماندى ادامدار مەن پەندەلەر تۋرالى دا كوپ شىندىقتىڭ بەتىن اشادى.
ەلىمىز ەگەمەندىك الار تۇستاعى سالىق اعامىزدىڭ ەڭبەگى ەرەن-اق. ەگەمەندىك دەكلاراتسياسىن دايارلاپ, قابىلداۋ كەزىندەگى كەرىتارتپالارعا قارسى شايقاسىن جاۋعا قارسى جالعىز شاپقان قاس باتىرعا ۇقساتۋعا بولار.
بۇل تۋىندى جالعىز زاڭگەر اعاسىنىڭ جاي-كۇيى عانا ەمەس, ۇلكەن توڭكەرىسكە دەيىنگى, كەيىنگى بۇكىل جۇرتشىلىقتىڭ, اسىرەسە, اشارشىلىق ناۋبەتىنىڭ, ودان كەيىن جەتكەن رەپرەسسيانىڭ زارداپتارىن تارتۋ سياقتى ۇلكەن تاريحتىڭ ءبىر بولىگىن قازاق زيالىلارى كورگەن تاۋقىمەتى ارقىلى ايتادى.
ءوزى عىلىمي ورتادان شىققان اۆتور «مەنىڭ اعالارىمدا» عالىمدارعا مول ورىن بەرگەن. «ارىستان» ەسسەسىندە اكادەميك ومىربەك جولداسبەكوۆتىڭ بەينەسىن: «تاستان قاشاپ جاسالعانداي كەسەك تۇلعا, ارىستاننىڭ جالىنداي بۇيرالانعان قويۋ قارا شاشپەن كومكەرىلگەن قازانداي ۇلكەن باس, قۇلجا مويىن, كەلىستىرە پىشىلگەن كەڭ يىق, قاي جاققا بۇرىلسا دا سوم دەنەگە ورشەلەنە جول سالاتىن وردەش ءتوس جانە بۇعان بۇدىرايعان ەكى شەكە مەن ۇنەمى كۇرەڭىتىپ تۇراتىن دوڭگەلەك ءجۇزدى قوسار بولساڭىز, ازاماتتىڭ ارىستانى وسىنداي-اق بولار دەيتىن ادامنىڭ كەلبەتى كەلمەي مە كوز الدىڭىزعا. باسقانى قايدام, ونى ءوز باسىم ەڭ العاش كورگەن 1977 جىلى ءدال وسىلاي كەيىپتە قابىلداپ, ويىما ورالعان سايىن ءدال وسىنداي كۇيدە كوز الدىما ەلەستەتەمىن», دەپ كوركەم شىعارما تىلىمەن سومداپ العان سوڭ بىرتىندەپ اڭىزعا اينالعان رەكتور اتقارعان يگىلىكتى ىستەردى تارقاتۋعا كىرىسەدى.
«مەنىڭ اعالارىمدا» كوركەم پروزاعا ءتان ادەبي ادىستەر ءجيى قولدانىلعان. دراماتۋرگ قالتاي مۇحامەدجانوۆ تۋرالى ەسسە: «تىزەسىنە ءبىر قۇشاق گۇل تولتىرعان ءمارماردان قاشالعان ەسكەرتكىش-بەينە ءومىر-تەاترداعى قىم-قۋىت تىرلىكتىڭ قام-قارەكەتىندە جۇرگەن الۋان-الۋان پەندەنى ار-ۇيات تارازىسىنا تارتۋ ءۇشىن جازىلعان «كوكتوبەدەگى كەزدەسۋدىڭ» پرەمەراسىندا وتىرعانداي اسەر قالدىردى. العا ۇمتىلا بەرە تاس بەينەگە تاعى ءبىر كوز تاستادىم. جۇزىندە الدەبىر جۇمباق جىميىستىڭ بولار-بولماس تابى بار ەكەن...» دەپ اياقتالادى. دراماتۋرگ تۋرالى ەسسەنىڭ ءدال وسىلاي اياقتالۋى ونىڭ تابيعاتىنا ادەمى ۇيلەسىپ تۇر.
كىتاپتىڭ بەل ورتاسىنا «جاۋجۇرەك» دەپ, «بۇگىنگى اڭگىمە جاۋ ورداسىنا تىگىلگەن تۋدان قازاق قاھارماندىعىنا ماڭگى ولمەس ەسكەرتكىش قويعان جاۋجۇرەك باتىر راقىمجان قوشقارباەۆ...» پەن «...ءتۇبى ءبىر تۇركى جۇرتىنىڭ التىن بەسىگى قارت التايدىڭ ەڭ ءبىر كورىكتى, كەلىستى جەرىندە دۇنيەگە كەلگەن... التايدىڭ الىپ جارتاسىنداي قاسىم اعاعا...» «قاھارمان» دەگەن تاقىرىپپەن ارناۋ ەسسەلەرىن بەرىپتى.
حالقىمىزدا قاي زاماندا بولسا دا ەلى, جەرى ءۇشىن جانىن قيۋعا دايار تۇراتىن باتىرلار كوپ بولعان عوي. اۆتور سوڭعى عازاۋات مايداندا كوزسىز ەرلىك كورسەتكەن راقىمجان قوشقارباەۆ پەن اتاقتى پارتيزان قاسىم قايسەنوۆكە كەلىستى ءسوز ارناپتى.
كەڭەس اسكەرلەرى ساۋعالاعان «گيمملەر ءۇيى» مەن رەيحستاگتىڭ اراسى نەبارى 360-اق مەتر جەر بولسا, وعان جەر باۋىرلاپ گريگوري بۋلاتوۆ ەكەۋى جاندارىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ جەتكەنشە 7 ساعات ۋاقىت ءوتىپتى. جاۋ ورداسىنىڭ ورتالىق ۇياسىنىڭ تەرەزەسىنە قىزىل تۋدى بۇلار ءبىرىنشى بولىپ تىككەنمەن, سوڭىنان بۇل ەرلىكتى جاساعاندار ءبىر ورىس پەن ءبىر گرۋزيندى اسپەتتەپ, قولدان قاھارمان جاسايدى. راقاڭ سوعىستان كەيىن دە ەلگە كەلىپ, قازاقى قاناعاتپەن جۇرە بەرگەن عوي. بۇل ەرلىكتى قاھارمانداردىڭ قاھارمانى باۋىرجان مومىش ۇلى ەستىپ, جۋرناليست-جازۋشى كاكىمجان قوزىباەۆقا تاپسىرىپ, گازەتتەر ارقىلى جالپاق ەلگە جار سالدىرادى. ونىڭ ەرلىگى تۋرالى سول كەزدەگى مايداندىق گازەتتەر جازعان ەكەن. ءسويتىپ, وداق بويىنشا ەرلىك كەشىگىپ مويىندالادى. اۆتور بۇل شىعارماسىندا دا كەڭىنەن تولعاپ, ونىڭ بۇكىل تاريحىن جاريا ەتەدى.
ال قاسىم اعانىڭ ەرلىگىن ءوزىنىڭ شىعارمالارى ارقىلى جانە ول جايلى باسپاسوزدەردە جاريالانعان ماتەريالدار ارقىلى جۇرت جاقسى بىلەدى. دەگەنمەن دە كىتاپ اۆتورى ەكى باتىرىمىزدىڭ دا نەلىكتەن كەڭەستىك باتىر اتاعىن الا الماعاندارىن ۋاقىت ساياساتىنىڭ قۇرباندارى رەتىندە دالەلدەيدى.
قاسىم اعا سەكسەن جاسقا تولعان 1998 جىلعى مەرەيتويىندا مۇحتار ابرار ۇلى «اتامۇرا» باسپا كورپوراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى رەتىندە قۇرمەتتەيتىن اعاسىنا ەرەكشە سىي جاساعانى ەستە. رەسپۋبليكا سارايىنىڭ ساحناسىنا كۇمىستەگەن ەر-تۇرماندى اقبوز ارعىماققا مىنگىزىپ, قولىنا الماس قىلىش ۇستاتقانى, يىعىنا شاپان جاپقانى بار. باسپا قىزمەتكەرى رەتىندە باتىردىڭ قولتىعىنان دەمەپ, اۋىزدىعىمەن الىسىپ تۇرعان اقبوز ارعىماققا مىنگىزگەنىم جانە ءىنىسىنىڭ تارتۋىنا ريزا بولعان اعاسىنىڭ كوڭىلدى ءجۇزى ءالى ەستە.
مۇحاڭ وعان دەيىن دە كاسىپكەرلەردىڭ الدى بولىپ, ايتىس, قازاقشا كۇرەس سياقتى ۇلتتىق ونەر, سپورت تۇرلەرىنىڭ ءورىسىن كەڭەيتىپ, قانات جايۋىنا نەشە دۇركىن دەمەۋشى بولعانىن جۇرت ۇمىتا قويماعان بولار.
«مەنىڭ اعالارىم» توپتاماسىنا اتاپ وتكەنىمىزدەن بولەك, ءار ەسسەدە سول كەزەڭدەگى وقىرمانعا قاجەتتى تاريحي, ساياسي دەرەكتەر مولداپ قامتىلعان. ايتالىق, سالىق اعاسىنىڭ ءومىر جولىنا ۇڭىلە وتىرىپ, ونىڭ ومىرىنە قاتىسى بار وقيعالار, جاقسىلى-جاماندى اينالاسىندا بولعان ادامدار تۋرالى كەڭىنەن توقتالادى. بۇگىنگى كۇن, قازىرگى ۋاقىتپەن جالعاسىپ جاتقان تاريح دەۋگە بولار.
مۇحتاردىڭ اكەسى ابرار قۇل-مۇحاممەد اقساقال «اسىلزادا» اتتى بۇل شىعارما كەزىندە جەكە كىتاپ بولىپ جارىق كورگەن. بۇل شىعارمانى وقىعاننان كەيىن ء«اربىر ۇل اكە الدىنداعى پەرزەنتتىك پارىزىن وسىلاي ورىنداسا عوي, شىركىن» دەگەن وي كەلەدى.
بەس ۇل, بەس قىزدى ءوسىرىپ, جەتكىزىپ, بارىنە جوعارى ءبىلىم بەرىپ, ودان بۇرىن كىسىلىك, يماندىلىق اتتى تاربيە بەرگەن ابرار اقساقال مەن گۇلعاسىل اپامىزدىڭ ءومىر جولى, اسىل بەينەلەرى كىمگە دە بولسىن ۇلگى-ونەگە بولارلىقتاي.
داستارقاندارىنان ءدام تاتىپ, اڭگىمە قۇرعان كىسى رەتىندە اباعاڭ تۋرالى ويىما ءبىرجولا ورنىققان ءوز پىكىرىم بار. بىرەر مىسال. مەرەيتويىندا ۇلدارى اكەلەرىنە «كولىك الىپ بەرەيىك» دەسە, «مەن ەلدەن ەرەك كولىك ءمىنىپ, كولبەڭدەي المايمىن. اقشالارىڭ كوبەيىپ بارا جاتسا, اۋىلداعى ءۇش قاباتتى ەمحاناعا جەدەلساتى ورناتتىرىپ بەرىڭدەر. قاريالار ريزا بولسىن» دەۋى نەمەسە اۋىلداعى مەكتەپكە قامقورلىق جاساتۋى...
بىرەر دۇركىن اڭگىمەدەن كەيىن-اق ءبارىن دە كەڭىنەن ءپىشىپ, كەلىستى پىكىر ايتار ناعىز قادىرلى قارتتىققا جەتكەن ابىز اقساقال ەكەنىنە كوز جەتكەن.
ال ونىڭ پەرزەنتى مۇحتاردىڭ بۇل كىتاپتا «مەنىڭ اكەم ولاي دا, بىلاي دەپ ماقتاماي, بۇكىل ءتۇپ-تۇقيانىنان بەرمەن تارتىپ, شەجىرەلەيدى. اكە جاقسىلىعىن ارەكەتى, ءىس-قيمىل, اڭگىمە-دۇكەن ارقىلى كورسەتەدى.
«مەنىڭ اعالارىم» ءوزىمىز ءجيى ارالاسقان, ومىردەن وتكەنىنە كوپ بولا قويماعان مۇرات اۋەزوۆ تۋرالى «جولاۋشىمەن» اياقتالادى. بۇل كولەمدى ەسسەنى «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنىڭ بىرنەشە نومىرىندە «قايسار رۋحتى عازيز جان», «التىن بالادان – الىپ ەپوپەياعا», «الاسات سوڭى – ساباعات», «قوڭىردىڭ» كۇزى» اتتى ۇزىندىلەرى ارقىلى راحاتتانا وقىپ شىققانبىز. اۆتور كەيىپكەرىنىڭ ءومىر جولىن ونىڭ اتا-اناسىنىڭ تانىس-بىلىستىگىنەن باستاپ بۇگىنگى كۇنگە دەيىن تىرلىكتىڭ سان الۋان سىناقتارىنان وتكىزىپ, ناقتى دەرەكتەرمەن ادىپتەپ, كوركەم شىعارما دەڭگەيىنە جەتكىزە بايانداعان.
بۇل كۇندە دە باسپالاردان جاڭا كىتاپتار كوپ شىعادى, الايدا وقىرمان كوڭىلىنەن ءدوپ شىعاتىن جاقسى كىتاپتاردىڭ تىم سيرەك ەكەنى دە شىن. «مەنىڭ اعالارىم» – قازاق تاريحىندا وشپەس ءىز قالدىرعان تاۋ تۇلعالى اعالار رۋحىن ءتىرىلتىپ قانا قويماي, ونى ودان ءارى بيىكتەتە تۇسكەن ءبىلىمدى, بىلىكتى كىتاپ.
كادىربەك سەگىزباي ۇلى,
قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى