قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ رەسەيگە ساپارى ەكى ەل اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتىڭ دامۋ باعىتىن ايقىنداي ءتۇستى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, كەزدەسۋ قازاقستان مەن رەسەيدىڭ ۇزاق جىلدار بويى قالىپتاسقان كورشىلىك جانە ساياسي ىنتىماقتاستىعىن جاڭا مازمۇنمەن تولىقتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بەلگىلى رەسەيلىك ساياساتتانۋشى جانە ايماقتانۋشى ميحايل ۆينوگرادوۆ رەداكتسيامىزعا بەرگەن سۇحباتىندا قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى كوپجىلدىق سەرىكتەستىكتىڭ نەگىزىن, پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ ديپلوماتيالىق ءستيلىن جانە قازىرگى حالىقارالىق جاعدايداعى تەڭگەرىمدى ۇستانىمى تۋرالى وي ءبولىستى.
– ميحايل يۋرەۆيچ, قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى كوپجىلدىق سەرىكتەستىكتىڭ نەگىزگى باعىتتارى قانداي؟ بۇل بايلانىستاردىڭ تۇراقتىلىعىن نە قامتاماسىز ەتەدى دەپ ويلايسىز؟
– مەنىڭ ويىمشا, رەسەي مەن قازاقستان اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىل مەن سەرىكتەستىكتىڭ باستى فاكتورى – كورشى بولۋى. ەكى ەلدىڭ ورتاق شەكاراسى, تاريحي بايلانىستارى, ۇقساس نارىقتارى جانە كەي جاعدايدا ورتاق سىن-قاتەرلەرى بار. وسىنداي گەوگرافيالىق جانە تاريحي جاقىندىق قارىم-قاتىناستىڭ تابيعي نەگىزىن قالىپتاستىرادى.
كورشى بولۋ, ءبىر جاعىنان, پراگماتيكالىق ۇستانىمدى قامتاماسىز ەتەدى. تاراپتار جەدەل ءارى ءتيىمدى كەلىسىمدەرگە كەلە الادى. ارينە, كورشى ەلدەردىڭ اراسىنداعى بايلانىستار ارقاشان ءمىنسىز بولا بەرمەيدى. بىراق رەسەي مەن قازاقستان جاعدايىندا ءوزارا تۇسىنىستىك بار. كەيبىر جاعدايلاردا قازاقستاندى رەسەي ءۇشىن ورتالىق ازياداعى ەڭ تۇسىنىكتى جانە بولجامدى سەرىكتەس دەپ اتاۋعا بولادى.
پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ ديپلوماتيالىق تاجىريبەسى بۇل مودەلگە تولىق سايكەس كەلەدى. ول كورشى ەلدەرمەن, سونىڭ ىشىندە قىتايمەن دە تاتۋ كورشىلىك ساياساتىن ءتيىمدى جۇرگىزىپ كەلەدى. بۇل قازىرگى حالىقارالىق جاعدايدا اسا ماڭىزدى فاكتور.
– قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ رەسەيگە ساپارى ەكى ەلدىڭ قازىرگى ساياسي ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ دەڭگەيىن قالاي كورسەتتى دەپ ويلايسىز؟
– بۇل جەردە ەكى ماڭىزدى اسپەكت بار. بىرىنشىدەن, قازاقستاننىڭ ايرىقشا مارتەبەسى. قازاقستان مەن رەسەيدىڭ بايلانىستارى تۇراقتى جانە پراگماتيكالىق سيپاتقا يە. بۇل – ءوزارا سەنىم مەن تەڭگەرىمدى ديالوگتىڭ ناتيجەسى. ەكىنشىدەن, توقاەۆتىڭ رەسەي تاراپىنان تولىققاندى كوشباسشى رەتىندە مويىندالۋى ماڭىزدى. بۇل كەزدەسۋ قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ حالىقارالىق جانە وڭىرلىك دەڭگەيدەگى بەدەلىن ناقتىلاي تۇسەدى.
– سىزدىڭشە ساپاردا قانداي ماسەلەلەر مەن سالالار باسىمدىققا يە بولدى؟
– كەز كەلگەن جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋلەردە, ارينە, كەيبىر كەلىسپەۋشىلىكتەر مەن ايىرماشىلىقتار تالقىلانادى. دەگەنمەن, مەن بۇل جاعدايدى ەكىۇداي دەپ سيپاتتار ەدىم. ءبىر جاعىنان, رەسەيدە قازاقستانعا دەگەن جىلى جانە تۇسىنىستىككە تولى كوزقاراس بار. پسيحولوگيالىق جانە مادەني تۇرعىدان ەلدەرىمىز ءبىر-بىرىنە جاقىن. ەكىنشى جاعىنان, رەسەيدىڭ سوڭعى جىلدارداعى ىشكى ۇردىستەرى, سونىڭ ىشىندە پوستكەڭەستىك كەڭىستىككە قاتىستى جابىقتىق, ميگراتسيالىق ساياساتتىڭ كۇشەيۋى بەلگىلى ءبىر قيىندىقتار تۋعىزادى. بۇل قۇبىلىس قازاقستان ازاماتتارىنا دا اسەر ەتەدى. شەكاراداعى ۇزاق تەكسەرۋلەر, ينتەرنەت شەكتەۋلەرى, ەڭبەك نارىعىنداعى توسقاۋىلدار سياقتى جاعدايلار ءجيى كەزدەسەدى.
سوندىقتان قازاقستان ءۇشىن وسى ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋى – ءوز ازاماتتارىنا قاتىستى كەمسىتۋسىز جانە تەڭ قۇقىقتى قاتىناستى قامتاماسىز ەتۋ ەرەكشە ماڭىزدى تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى بولادى دەپ ويلايمىن.
– ءسىزدىڭ ويىڭىزشە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سىرتقى ساياساتتاعى وزىندىك ءستيلى قانداي؟ ونىڭ ەرەكشەلىگى نەدە؟
– توقاەۆ مىرزانىڭ ءستيلى مەن جالپى, قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياسي باعىتىنىڭ باستى ەرەكشەلىگى – تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ. بۇل – ناقتى ۇلتتىق مۇددەلەرگە نەگىزدەلگەن پراگماتيكالىق ساياسات. ول ابستراكتىلى نەمەسە يدەولوگيالىق ۇراندارعا ەمەس, ناقتى ماقساتتارعا سۇيەنەدى.
توقاەۆتىڭ ەرەكشەلىگى – ءتۇرلى دەرجاۆالارمەن تەڭ دارەجەدە ديالوگ جۇرگىزە ءبىلۋ قابىلەتىندە. ول ماسكەۋمەن دە, ۆاشينگتونمەن دە, پەكينمەن دە, بريۋسسەلمەن دە ءوزارا ءتيىمدى سويلەسە الادى. بۇل ۇلكەن ديپلوماتيالىق تاجىريبە مەن سالقىنقاندى ستراتەگيالىق ويلاۋدى قاجەت ەتەتىن قاسيەت.
سونىمەن قاتار ول حالىقارالىق قاتىناستاردا جاساندى, «قولدان جاسالعان» داۋلاردان اۋلاق بولۋعا تىرىسادى. وسىنداي سابىرلى جانە تەڭگەرىمدى ساياسات ۇزاق مەرزىمدى سەنىم مەن تۇراقتىلىققا نەگىزدەلگەن. سوندىقتان مەن توقاەۆتىڭ ديپلوماتيالىق ءستيلىن ستراتەگيالىق تەپە-تەڭدىكتىڭ ۇلگىسى دەپ باعالايمىن.