اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ حالىق الدىنداعى ەسەبىن «بىرىنشىدەن, تاماقتىڭ تاپشىلىعى مەن باعا وسىمىنە جول بەرمەۋ, ەكىنشىدەن, يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ اياسىن كەڭىتە وتىرىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ بەلسەندىلىگىن ساقتاۋ, ۇشىنشىدەن, قۇرىلىس قارقىنىن تۇسىرمەۋ ءۇشىن جەدەل جۇمىس قولىن كوپ قاجەت ەتەتىن سالاعا تۇرعىن ءۇي باعاسىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن ساقتالاتىنداي ەتىپ, مەملەكەت-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىگىن ەنگىزۋ قاراستىرىلۋدا», دەپ باستادى. ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ ءوڭىر ەكونوميكاسىن وركەندەتۋگە وڭ اسەر ەتكەنىنە بىرنەشە مىسال كەلتىردى.
اكىمنىڭ بايانداۋىنشا, اتالعان باعدارلاما اياسىندا ەكونوميكاعا 76 ملرد. تەڭگەنىڭ ينۆەستيتسيالىق قارجىسى سالىنىپتى. ونىڭ ىشىندە, شەتەلدىك كاپيتالدىڭ ۇلەسى 12,2 ملرد. تەڭگەنى قۇرايدى. وسى كەزەڭدە 35 كاسىپورىن ىسكە قوسىلىپ, اتىراۋدا بۇرىن وندىرىلمەگەن – 30, جالپى ەلىمىزدە وندىرىلمەگەن 12 ءتۇرلى جاڭا ءونىم شىعارىلا باستاعان. ءسويتىپ, 33 ملرد. تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلىپ, 2,5 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلىپتى. سونىمەن بىرگە, بۇرىن بۇل ءوڭىر ەكونوميكاسىنا قۇيىلاتىن ينۆەستيتسيانىڭ باسىم بولىگى مۇناي-گاز ونەركاسىبىنە عانا باعىتتالسا, سوڭعى جىلدارى اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا دەن قويىلىپ وتىر. ءدال وسى سالادا بىلتىر 45,6 ملرد. تەڭگەنىڭ ءونىمىن وندىرۋگە قول جەتكىزىلدى. ءارتۇرلى ءونىم وندىرەتىن 6 كاسىپورىن ىسكە قوسىلدى. اسىرەسە, تۇرعىنداردى جەرگىلىكتى جەردە وندىرىلگەن ساپاسى جوعارى, باعاسى قولجەتىمدى اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋگە باسىمدىق بەرىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە, تۇتىنۋشىلاردى كارتوپپەن قامتۋ 54 پايىزعا جەتسە, كوكونىستىڭ ۇلەسى دە ەداۋىر ارتىپ, كورشىلەس رەسەيگە دە ەكسپورتتاۋدىڭ مۇمكىندىگى تۋدى. سونداي-اق, رەسەيگە ەكسپورتتالعان تاۋارلاردىڭ قاتارىندا 6,5 تونناعا جۋىق ونەركاسىپ ونىمدەرىمەن بىرگە بالىق پەن بالىق ونىمدەرى, كوكونىس پەن اس تۇزى دا بار.
ءوڭىردىڭ جەتىستىگى تەك ءبىر-ەكى سالانى عانا قامتۋمەن شەكتەلمەيدى. وركەندەۋ, ساپالى ءونىم ءوندىرۋ بارلىق سالاعا ءتان. سەگىز ەلدى مەكەنگە تازا اۋىزسۋ, قۇرمانعازى مەن ماقات اۋداندارىنىڭ بىرنەشە اۋىلىنا تابيعي گاز جەلىسى تارتىلعالى وتىر. بۇدان بولەك قۇرمانعازى اۋدانىنىڭ ورتالىعىنان تىم شالعايدا ورنالاسقان ازعىر وڭىرىندەگى ەلدى مەكەندەرگە تابيعي گاز جەلىسىن جۇرگىزۋ باستالماق. اكىمنىڭ پىكىرىنشە, بۇل كوپ قاراجات جۇمسالاتىن ەڭ قىمبات جوبا بولعالى وتىر. شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ وركەن جايۋىنىڭ كورىنىسىنە شامامەن ءار التىنشى اتىراۋلىقتىڭ وسى سالادا ەڭبەك ەتەتىندىگى دالەل بولا الادى. الايدا, اكىم تەك جەتىستىكتەردى عانا تىزبەلەمەي, كەمشىلىكتەردى دە اشىق ايتتى.
بىلتىر بيزنەس-ينكۋباتوردىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋدى تاپسىرىپ ەدىم. ورىندالعان جوق. قالا, اۋدان اكىمدەرى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا كوڭىل بولمەي وتىر. ماسەلەن, يساتاي مەن قىزىلقوعادا بىردە-ءبىر ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسپادى. شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋدا قۇرمانعازى اۋدانى قالىس قالدى, دەدى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, قۇرىلىس سالاسىندا دا كەمشىلىكتەر بار. «كوپ ۇيلەر ۋاقىتىندا تاپسىرىلمادى. قۇرمانعازى, يندەر, قىزىلقوعا اۋداندارى ەكى ايدا سالىپ تاستايتىن ءۇش بولمەلى, ءبىر قاباتتى ۇيلەردى ەكى جىلدان بەرى ءالى تاپسىرعان جوق. 60 پاتەرلى 9 ءۇي دە اۋدانداردا بىلتىر بەرىلۋگە ءتيىس ەدى. ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق جەلى مەن ءۇي قۇرىلىسى جوسپارىندا سايكەسسىزدىك بار. بۇل جەردە كەيبىر قۇرىلىس كومپانيالارى مەن جوبالاۋشىلاردىڭ دا جاۋاپسىزدىعىن اقتاپ الا المايمىز», دەپ ماسەلەنى توتەسىنەن قويدى. سونىمەن بىرگە, اۋەجاي ماڭىنان جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن جۇرگىزۋگە 90 جەر تەلىمى بەرىلگەنىنە دە توقتالدى. جەر تەلىمى نەگە ۇشاقتار ۇشىپ-قوناتىن اۋماققا تاياۋ ماڭنان بەرىلگەن؟ جەر تەلىمىن العاندار اراسىنان 40 تۇلعا قۇرىلىس جۇمىستارىن باستاپ جىبەرگەن. ەندى بۇلاردىڭ بارلىعىنا قالانىڭ باسقا اۋدانىنان جەر تەلىمى, قۇرىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزگەندەرگە وتەماقى بەرىلۋى قاجەت. جەرگىلىكتى بيلىكتى وتەماقى تولەۋگە ماجبۇرلەۋگە شالاعاي شەشىم ءۇشىن كىم جاۋاپ بەرەدى؟
اتىراۋدا تەرىس ءدىني اعىمدارعا ەرەتىن جاستاردىڭ ءالى دە كەزدەسەتىنى بايقالادى. وسى ورايدا, اكىمنىڭ «كوپشىلىگىنىڭ ماماندىعى جوق, ءبىلىمى مەكتەپپەن شەكتەلگەن. ەكسترەميزمدى ناسيحاتتاپ جۇرگەن ءبىر بالانىڭ ءىسى سوتتا قارالىپ جاتىر. جاسى ون التىدا. ەكى ايەلى بار. ءبىرىنشى ايەلى ءۇشىنشى بالاسىن بوسانايىن دەپ وتىر», دەۋىنەن احۋالدىڭ ءالى دە وڭالا قويماعانى بايقالادى. «سىرت كوز – سىنشى» دەگەندەي, شاعىم ايتۋشىلاردىڭ مەديتسينا سالاسىنا وكپەسى قارا قازانداي. قالانىڭ ءبىر تۇرعىنى ءتۇن ورتاسىندا وبلىس اكىمىنە تەلەفون شالىپ, «نەمەرەم ءبىر ساعات بويى جىلاپ وتىر» دەپ «جەدەل جاردەم» بريگاداسىنىڭ تەزىرەك كەلۋىنە ىقپال ەتۋىن سۇراپتى. ايتقانداي, اكىم ەسەبىنە قاتىسقان تۇرعىننىڭ ءبىرى سىرقاتتانعان ادامعا اۋرۋحاناعا جاتۋدىڭ قيىندىعىن العا تارتتى. «قازىر پورتالعا تىركەلۋ قاجەت دەگەن تالاپ قويىلىپ وتىر. بۇل ءوزىمنىڭ دە باسىمنان ءوتتى. اۋرۋحاناعا جاتقىزۋدىڭ باسقا جولى جوق پا؟» دەگەن جانايقايىمەن ءبولىستى.
اكىمنىڭ ەسەبىندە كوكەيدەگى ساۋالىنا جاۋاپ ىزدەۋشىلەر كوبەيدى. ارينە, ولاردىڭ ءبارى جەكە مۇددەگە قاتىستى ساۋالدى ەمەس, ەلدىڭ, ۇلتتىڭ كەلەشەگىنە بايلانىستى ماسەلەلەردى كوتەردى. ماسەلەن, جاستىق شاعىن ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس ۇرلاعان قارت مايدانگەر ورىنعالي قاراساەۆ «اتىراۋدا كۇي ورتالىعى سالىنسا, وندا ەلىمىزدەگى بارشا كۇيشىلەردىڭ شىعارمالارى قويىلىپ, دەربەس عيماراتسىز جۇرگەن د.نۇرپەيىسوۆا اتىنداعى اكادەميالىق اسپاپتار وركەسترى ورنالاسقانى دۇرىس بولار ەدى», دەيدى. ال جازۋشى راحىمجان وتارباەۆ «سالتانات سارايى الدىنا دينا مەن حيۋازدىڭ, مانشۇك پەن ءاليانىڭ, فاريزانىڭ بەينەلەر جيىنتىعى سومدالعان ەسكەرتكىش پەن «مەنىڭ قازاقستانىم» ءانىنىڭ ءانۇران بولعانىنا 10 جىل تولۋىنا وراي ونىڭ اۆتورلارىنا ارنالعان ەسكەرتكىش كەشەنىنىڭ, باتىس ايماقتىڭ تەرريتوريالىق اۋماعىنىڭ ساقتالۋى ءۇشىن لەنينگە ەكى رەت كىرىپ, كەلىسىمىن العان الاشورداشى ءالىمحان ەرمەكوۆتىڭ بەينەسىنىڭ بوي كوتەرگەنى, جالپى, اتىراۋعا جاڭارعان ەسكەرتكىشتەر قاجەت» دەگەن ويىن ورتاعا سالدى.
«قازاق ءتىلى» حالىقارالىق قوعامى اتىراۋ فيليالىنىڭ توراعاسى ءابىلحان تولەۋىشوۆ ونوماستيكا سالاسىنداعى تۇيتكىلدى ماسەلەنى كوتەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەلدى مەكەندەردەگى كوشەلەرگە «اتاسى» مەن «كوكەسىنىڭ» ەسىمىن تىقپالاۋشىلار كوبەيىپ بارادى. ال مال وسىرۋمەن اينالىساتىن زەليمحان زۋباريەۆ «جەرگىلىكتى بازارلارعا مال ساتۋ قيىندادى. ويتكەنى, ەت ساتۋشىلاردىڭ كوبى كورشىلەس ەل مالىنىڭ ەتىن ساۋدالاعاندى ءجون كورەدى», دەيدى. بۇل ماسەلە, ارينە, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى تۇرعىسىنان كوتەرىلىپ وتىرعانى داۋسىز.
جاس دارىگەر ايبەك ورىنباسار ۇلىنىڭ اتىراۋداعى وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسىندا جۇمىسقا ورنالاسقانىنا ءۇش جىل بولىپتى. باس دارىگەردىڭ ورىنباسارلىعىنا كوتەرىلگەن ونىڭ جارىنىڭ دا ماماندىعى –دارىگەر. ءۇش جىلدان ەرلى-زايىپتى دارىگەرلەر پاتەر جالداپ كەلەدى. تۇرعىن ۇيمەن قاشان قامتىلارى بەلگىسىز. وسىعان وراي وبلىس اكىمى ب.ىزمۇحامبەتوۆ بۇل ماسەلەنىڭ وڭ شەشىمىن تابارىنا ۋادە بەردى.
راس, اكىم وزىنە قويىلعان ساۋالداردىڭ بارىنە جاۋاپ بەردى. بىراق ۇسىنىستاردىڭ ءبارىن بىردەي قولداعان جوق. دەگەنمەن, وڭىرگە مۇراعات عيماراتى مەن سپورت كەشەندەرى سالىنۋى, كارديولوگيالىق ورتالىقتىڭ جاڭعىرتىلۋ قاجەتتىگىنە قولداۋ ءبىلدىردى. كەيبىر ۇسىنىستاردىڭ ەسكەرىلەتىنىنە توقتالىپ, تەلەفون جەلىسى ارقىلى قويىلعان 19 سۇراققا جازباشا جاۋاپ بەرۋدى ۇيعاردى.
جولداسبەك شوپەعۇل,
«ەگەمەن قازاقستان».
اتىراۋ وبلىسى.
سۋرەتتى تۇسىرگەن راحىم قويلىباەۆ.