زاڭگەر الماز وتاروۆتىڭ جاۋابى:
– ەڭ الدىمەن, زاڭدا كورسەتىلگەن شەكتەۋلەرگە توقتالايىق. ەگەر ءسىزدىڭ شوتىڭىزعا ءۇش ايدىڭ ىشىندە 100-دەن كوپ ءارتۇرلى ادامنان اقشا تۇسسە, ءارى جالپى سوماسى 1 ملن 20 مىڭ تەڭگەدەن اسسا, وندا بۇل تابىس – كاسىپكەرلىك ارەكەت دەپ قارالۋى مۇمكىن. ياعني مەملەكەت ءسىزدى جەكە كاسىپكەر رەتىندە جۇمىس ىستەپ ءجۇر دەپ ەسەپتەيدى. بۇل ەرەجەنىڭ ماقساتى – شىنىمەن بيزنەس جاساپ, تابىس تاۋىپ جۇرگەن ادامداردىڭ سالىقتان جالتارۋىنا جول بەرمەۋ.
مىسالى, ءسىزدىڭ دوسىڭىز ءبىر تەحنيكا ساتىپ الىپ, كەيىن ءوز ۇلەسىن سىزگە اۋداردى. نە بولماسا ءسىز اناڭىزعا اقشالاي كومەك جىبەردىڭىز. وسىنداي ءبىر رەتتىك نەمەسە اندا-ساندا بولاتىن وپەراتسيالار, ادەتتە, سالىق باقىلاۋىنا ىلىنبەۋگە ءتيىس. دەگەنمەن تاجىريبەدە ءبارى بىردەي وڭاي ەمەس. نەگە؟ ويتكەنى كەيدە اۋدارىمعا جازىلعان تۇسىنىكتەمە ءبارىن وزگەرتىپ جىبەرەدى. دوسىڭىزعا «تولەم» نەمەسە «تاۋار ءۇشىن» دەپ جازىپ جىبەردىڭىز دەلىك. بانك پەن سالىق كوميتەتىنىڭ جۇيەسىندە بۇل بىردەن كوممەرتسيالىق مامىلە رەتىندە كورىنەدى. ەگەر ءدال وسىنداي سيپاتتاعى وپەراتسيالار ءجيى قايتالانسا, وندا ورگان سىزدەن تۇسىنىكتەمە سۇراي الادى. سول سەبەپتى, مەن كليەنتتەرىمە ءاردايىم «اۋدارىمنىڭ ماقساتىن دۇرىس كورسەتىڭىز» دەپ كەڭەس بەرەمىن. ايتالىق, دوسىڭىز سىزگە قارىزىن قايتاردى. مۇندايدا تۇسىنىكتەمە جولىنا «قارىزدى قايتارۋ» دەپ جازۋ جەتكىلىكتى. اناڭىزعا كومەك رەتىندە جىبەرسەڭىز, «اناعا كومەك» نەمەسە «جەكە قولداۋ» دەپ جازعان دۇرىس. بۇل ۇساق-تۇيەك سياقتى كورىنگەنىمەن, كەيىن سالىق ورگانىنىڭ الدىندا ءبارىن جەڭىل تۇسىندىرۋگە كومەكتەسەدى.
ەگەر اۋدارىمدارىڭىز ءجيى, كولەمدى بولىپ كورىنسە نەمەسە تۇسىنىكتەمەسى كۇماندى بولسا, سالىق ورگاندارى تۇسىنىكتەمە سۇراتۋى مۇمكىن. ءسىز دالەلىڭىزدى كورسەتىپ, اقشا اۋدارىمدارىنىڭ جەكە سيپاتتا ەكەنىن تۇسىندىرسەڭىز, ماسەلە جابىلادى. ال ەندى ناقتى قاۋىپتىڭ قايدا ەكەنىن ايتايىن. ەگەر ءسىز تۇراقتى تۇردە ۇلكەن سومالاردى الىپ, كەيىن ونى قايتا باسقا ادامدارعا جىبەرىپ وتىرساڭىز, ياعني اقشا «اينالىم» جاساپ جاتسا, بۇل كۇدىك تۋعىزادى. ويتكەنى مۇنداي سحەما كەيدە كاسىپكەرلىكتى جاسىرۋ نەمەسە بىرەۋدىڭ تابىسىن جاسىرۋ ءۇشىن قولدانىلادى. سوندىقتان مۇنداي «قايتارىمسىز اينالىمنان» ساق بولۋ كەرەك.
قورىتىندىلاي كەلە ايتارىم – جەكە سيپاتتاعى اۋدارىمدارعا ارقاشان دۇرىس تۇسىنىكتەمە جازىڭىز. اقشانى شامادان تىس اۋدارماۋعا تىرىسىڭىز. اسىرەسە بىردەي سومانى قايتا-قايتا اۋدارۋ كۇدىك تۋدىرادى. ەگەر سالىق ورگانىنان شاقىرتۋ الساڭىز, قورقۋدىڭ قاجەتى جوق. بۇل – تەك تۇسىنىكتەمە بەرۋ ءراسىمى. ناقتى دالەلدەردى العا تارتساڭىز, ماسەلە شەشىلەدى.
دايىنداعان –
ەلىگىماي توڭكەر,
«Egemen Qazaqstan»