ۇلى ابايدىڭ 180 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان ونكۇندىك وسىمەن ءوز مارەسىنە جەتتى. بۇگىنگى اقپارات – ەرتەڭگى تاريح پاراعى.
ەر توستىك ەرتەگىسىندە ەرنازار قارتتىڭ «سەگىز ۇلىم ءبىر توبە, ەر توستىگىم ءبىر توبە» دەيتىنى سەكىلدى, اباي تويىنداعى تامىلجىعان تامىزدىڭ توعىز كۇنى ءبىر توبە دە, قاراۋىلتوبەدەگى ونىنشى كۇنى ءبىر توبە. بۇل كۇنگى توي ناعىز ەلدىكتىڭ تويى بولدى.
قاراۋىلتوبەنىڭ باۋرايى قۇجىناعان حالىق, قازداي تىزىلگەن اق شاڭقان ۇيلەر كىشىگىرىم قالاشىق ىسپەتتى. قارادان شىعىپ حان بولعان, ءناسىلىن ءتاڭىر ارتىق جاراتقان, جەتى اتاسىنان تەكتىلىك ۇزىلمەگەن ايگىلى قاراكوك اۋلەت بۇعان دەيىن وسكەنبايدىڭ, كەڭگىرباي ءبيدىڭ, قۇنانبايدىڭ اسىن بەرگەن ەل ەمەس پە؟ ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا حاكىمنىڭ 150 جىلدىق تويىنىڭ دابىسى دۇنيەگە جەتكەنى بار. ول – دۇنيەجۇزىلىك كولەمدە وتسە, بۇل تويى وبلىستىق ايادا باستالعان. الايدا «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي باۋىرىم دەپ» ناسيحات قىلعان اقىن تويىنا كىم كەلسە دە, اباي ەلىنىڭ ەسىگى قاشاندا, قاي زاماندا دا ايقارا اشىق. تۇيىندەي ايتساق, بۇل توي بۇعان دەيىنگى جاقسىلىقتىڭ رەكوردىن جاڭارتىپ جاتقانداي سەزىلدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇيعارىمىمەن 10 تامىز اباي كۇنى دەپ بەكىتىلگەنى بەلگىلى. وسىعان وراي, بيىلعى مەرەيتويعا بايلانىستى ۇلتتىڭ تورقالى تويى اۋەلى تاڭعى توعىزدا «جيدەباي-ءبورىلى» تاريحي-مادەني جانە ادەبي-مەموريالدىق مۋزەي قورىعىندا حاكىم رۋحىنا قۇران وقىلىپ, قۇربان شالۋ راسىمىنەن باستالدى. وعان استانادان ارنايى كەلگەن سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ, اباي وبلىسىنىڭ اكىمى بەرىك ءۋالي, حالىق جازۋشىسى تولەن ابدىك, باس ءمۇفتي ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلى جانە ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىنەن جينالعان اقىن-جازۋشىلار, سونىمەن بىرگە شەتەلدىك مەيماندار قاتىستى. ولار اباي مۋزەي-ءۇيىن تاماشالاپ, جيدەباي قورىعىندا جاتقان ۇلىلار مازاراتىنا زيارات جاسادى.
سالتاناتتى ءسات
«اباي كۇنىنە» ارنالعان سالتاناتتى راسىمگە سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ, شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرىمبەت ساقتاعانوۆ, اباي وبلىسىنىڭ اكىمى بەرىك ءۋالي باستاعان قۇرمەتتى قوناقتار قاتارىندا پارلامەنت دەپۋتاتتارى, قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى تولەن ابدىك, باس ءمۇفتي ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلى, جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى مەرەكە قۇلكەنوۆ قاتىستى.
ماۋلەن اشىمباەۆ «اباي كۇنىنە» ارنالعان سالتاناتتى شارانىڭ اشىلۋىندا ءسوز سويلەپ, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ مەرەيتويعا ارناعان قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى.
«اباي – ءتول مادەنيەتىمىزدى دامىتۋعا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان الەمدىك دەڭگەيدەگى كەمەڭگەر تۇلعا, حالقىمىزدىڭ سانا-سەزىمىن جاڭعىرتقان ۇلى اقىن.
ول جاڭا ادەبيەتىمىزدىڭ نەگىزىن قالاپ, دۇنيەتانىمىمىزدىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتتى. وسكەلەڭ ۇرپاقتى ءبىلىمپاز, ەڭبەكقور, ادال ازامات بولۋعا شاقىرىپ, ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسىن قالىپتاستىراتىن قاسيەتتەردى كەڭىنەن دارىپتەدى. وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتىڭ جانە ەل مۇددەسى ءۇشىن قالتقىسىز قىزمەت ەتۋدىڭ وزىق ۇلگىسىن كورسەتتى.
حاكىم ابايدىڭ مول مۇراسى – قازاق حالقىنىڭ عانا ەمەس, بارشا ادامزاتتىڭ ونەگە الاتىن اسىل قازىناسى. ونىڭ وي-تولعامدارى مەن وسيەتتەرىنىڭ وزەكتىلىگى ەشقاشان جوعالمايدى. سوندىقتان ابايدى تانۋ جانە تانىتۋ, شىعارماشىلىعىن تەرەڭ زەردەلەۋ وتە ماڭىزدى. بۇگىنگى سالتاناتتى ءىس-شارانىڭ تۇپكى ءمانى دە – وسىندا.
بۇل ءوڭىر – ابايمەن قاتار شاكارىم قۇدايبەردى ۇلى, مۇحتار اۋەزوۆ سىندى ۇلتتىڭ ۇلى پەرزەنتتەرىن دۇنيەگە اكەلگەن كيەلى ولكە. مەملەكەت وسى ايماقتى ۇلتتىق قۇندىلىقتار مەكەنى رەتىندە وركەندەتۋگە باسا ءمان بەرەدى.
ۇلى ويشىلدىڭ ومىرشەڭ ولەڭدەرى مەن قاستەرلى قارا سوزدەرى ءالى تالاي ۇرپاققا رۋحاني ازىق بولارى انىق.
ۇلى ابايدىڭ اماناتىنا ادال بولايىق!», دەلىنگەن قۇتتىقتاۋ حاتتا.
بۇدان كەيىن ءسوز العان وبلىس اكىمى بەرىك ءۋالي جۇرتشىلىقتى ايتۋلى كۇنمەن قۇتتىقتاپ, ابايدىڭ 180 جىلدىعى بيىل العاش رەت ونكۇندىك رەتىندە اتالىپ وتكەنىن ايتتى.
«مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا ارناعان جاڭاجىلدىق قۇتتىقتاۋ سوزىندە « ۇلى ابايدىڭ 180 جىلدىق مەرەيتويىن لايىقتى اتاپ ءوتۋىمىز كەرەك» دەپ ارنايى تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. اباي تويى ەڭ الدىمەن, توي تويلايتىن ەمەس, وي ويلايتىن باسقوسۋ بولماعى ءلازىم ەكەنىن بارشا جۇرت ايتادى. مەرەيتوي تەك ساحنالىق مەرەكە عانا ەمەس, ۇلتقا پايدالى مۇرا قالدىراتىن ناقتى جوبالار كەزەڭى دە بولۋعا ءتيىس. بۇل تويدىڭ بەدەرىندە ەلگە يگىلىكتى ءبىراز شارۋا اتقارىلدى. توي تاراپ, ابىگەر باسىلعان سوڭ دا ەل يگىلىگىنە قىزمەت ەتە بەرەتىن دۇنيەلەر جاساۋدى مۇرات ەتتىك», دەدى ءوڭىر باسشىسى.
وبلىستا مەرەيتويعا وراي پرەزيدەنتتىڭ قولداۋىمەن «ابايعا قۇرمەت» اكتسياسى باستالدى. ەلىمىزدىڭ ءار ءوڭىرى ءبىر نىساننان سالىپ بەرەدى. ماڭعىستاۋ دوستىق ءۇيىنىڭ قۇرىلىسىن باستاسا, شىمكەنت شىعارماشىلىق ورتالىقتى, تۇركىستان كورمە ورتالىعىن, استانا كەلەشەك مەكتەبىن, اقتوبە جەكپە-جەك ورتالىعىن, پاۆلودار وبلىسى ۇستەل تەننيسى ورتالىعىن سالۋدى, شىعىس قازاقستان ەرتىس جاعالاۋىن اباتتاندىرۋدى جوسپارلاپ وتىر.
«اباي-شاكارىم» كەسەنەسى اۋماعىندا «ەتنواۋىل جيدەباي» كەشەنى بوي كوتەرەدى. اباي اۋدانىنىڭ تۋماسى, مەتسەنات بەكتاس مەدعاتوۆتىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە اساتىن, 60 گەكتار اۋماقتى قامتيتىن كەشەن وڭىردەگى ءتۋريزمدى دامىتىپ, رۋحاني-مادەني مۇرانى دارىپتەپ, جيدەبايدى حالىقارالىق تۋريستىك باعىتتاردىڭ بىرىنە اينالدىرادى.
سونىمەن قاتار جيدەباي مەن بورىلىدە انتەننا-دىڭگەكتى قۇرىلعى ورناتىلىپ, ينتەرنەت قوسىلدى. وسىلايشا, اقىن تويى قارساڭىندا اباي اۋدانى 100 پايىز ينتەرنەتپەن قامتىلدى.
مەرەيتويعا كەلگەن قۇرمەتتى قوناقتار «بالا ابايدان – دانا ابايعا» اتتى تەاترلاندىرىلعان تاريحي قويىلىم مەن «ولەڭگە اركىمنىڭ-اق بار تالاسى» اتتى كونتسەرتتى تاماشالادى. كونتسەرتتە سەكەن تۇرىسبەك, دوسحان جولجاقسىنوۆ, مايرا ءىلياسوۆا, نۇرلان ونەرباەۆ, قانات پەن ايتكۇل قۇدايبەرگەنوۆتەر, قاراكوز سۇلەيمەنوۆا, ەرلان رىسقالي, ايگۇل ەلشىباەۆا, گۇلميرا سارينا, ايبەك بەكبوسىن, سونداي-اق «تاراز» تريوسى مەن «الاتاۋ سەرىلەرى» ەتنو-فولكلورلىق ءانسامبلى ونەر كورسەتتى.
پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى باستاعان قۇرمەتتى قوناقتار قاراۋىل اۋىلىنداعى اباي ەسكەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قويدى. بۇدان سوڭ قاراۋىلتوبە بوكتەرىنە تىگىلگەن 200-دەي كيىز ۇيدە بۇل ولكەنى مەكەندەگەن, ۇلى دەنەلەرى تاريحي مەكەننەن تۇراق تاپقان تۇلعالار رۋحىنا باعىشتالعان اس بەرىلدى. اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ رۋحىنا باعىشتالىپ قۇران وقىلدى.
«اباي ەلى» ستەللاسى اشىلدى
ۇلى توي اياسىندا اباي اۋدانىنىڭ قاراۋىل ەلدى مەكەنى ماڭىنداعى قاراۋىلتوبەدە (توبەنىڭ باسىنا) «اباي ەلى» ستەللاسى تۇرعىزىلدى. ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋىنا وبلىس اكىمى بەرىك ءۋالي جانە اۋداننىڭ اقساقالدارى قاتىستى.
«توبەگە ارنايى باسپالداق سالىنىپ, اباتتاندىرىلدى. ەسكەرتكىش ءتورت تۇعىرلى. ءبىرىنشى تۇعىرى: قاۋىرسىن قالام نەمەسە «ولەڭ ءسوزدىڭ پاتشاسى, ءسوز ساراسى». ەكىنشى تۇعىرى: قالقان – كەشەگى ەل قورعاعان باتىرلار مەن بۇگىنگى ەرلەرىمىزدىڭ ەرلىك ايبارى. ءۇشىنشى تۇعىرى: دومبىرا – ابايدىڭ جانى مەن ءانىنىڭ وزەگى. ءتورتىنشى تۇعىرى: ۇلىلاردى تۋدىرعان اق بەسىك. ەسكەرتكىشتىڭ ەڭ باسى, شارىقتاۋ شەگى – عالامشار مەن ونى اينالا قالىقتاعان تىنىشتىق پەن تۇراقتىلىقتىڭ سيمۆولى – قارلىعاش قۇس. ەسكەرتكىش اباي اۋدانىنىڭ كاسىپكەرلەرى دەمەۋشىلىگىمەن بوي كوتەردى», دەيدى ەسكەرتكىشتىڭ اۆتورى, ءمۇسىنشى نۇربول قاليەۆ.
بۇل نىسان اۋدان قوناقتارى ءۇشىن اۋىلدىڭ كوركەم كەلبەتىن بيىكتەن تاماشالاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ەرەكشە كورىكتى ورىنعا اينالماق.
«بالا ابايدان – دانا ابايعا دەيىن»
بۇدان سوڭ حالىق قاراۋىلتوبەنىڭ باۋرايىنا جينالدى. قاراقۇرىم جۇرت سەڭدەي سوعىلادى. قاراسى قىرىق مىڭنىڭ ۇستىندە دەسەدى. كەنەت, قاسيەتتى قاراۋىلتوبە دەمىن ىشىنە تارتا قالعانداي, شىڭعىستاۋدىڭ جۇرەگى دۇرسىلدەپ بەينە بۇگىن ءبىر قانسوناردىڭ قىزىعىن كورەتىندەي تىنا قالسىن. سونادايدان سالت اتتىلى ۇشەۋدىڭ قاراسى كورىندى. قالانىڭ كۇيبەڭ ومىرىنەن قاجۋ كورىپ, وقۋدان ازداپ ەرقاشتى بولعان بالا شاكىرت اباي كەڭ ساحاراسىن ساعىنىپ, اسىعىپ كەلەدى ەكەن. ارتىندا ەكى نوكەرى. جورعا جۇماباي مەن جانتاس. بالا ابايدىڭ قۇنانىنان ءتۇسىپ, قۇنانباي قاجىعا سالەم بەرۋى, اجەسى زەرەگە جانە انالارىنا. ءبارى شىنايى كوز الدىڭدا ءوتىپ جاتقانداي. بۇدان سوڭ توبىقتى ەلىنىڭ تولىقسىعان كوشى ءوتتى. بۇل – تەاترلانعان كورىنىس. باعاناعى بالا اباي – دانا ابايعا دەيىن قانداي سوقتىقپالى سوقپاقپەن ءجۇردى, سونىڭ ءبارىن جارتى ساعاتقا سىيعىزعان قويىلىم-كونتسەرت. «بالا ابايدان – دانا ابايعا» ەتنوگرافيالىق دالا قويىلىمىنىڭ رەجيسسەرى – مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى, بەلگىلى رەجيسسەر جۇلدىزبەك جۇمانباي ەكەنىن ەرەكشە ايتۋ كەرەك. بۇعان قوسا قاراۋىلتوبەدە وتكەن بارشا مادەني ءىس-شارالاردىڭ باس رەجيسسەرى بولعان دا – ج.جۇمانباي. «بالا ابايدان – دانا ابايعا» ەتنوگرافيالىق دالا قويىلىمىنىڭ ستسەناري اۆتورى – ارىپتەسىمىز, جازۋشى قۋات قيىقباي. اباي وبرازىندا – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى مۇحتار اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق دراما تەاترىنىڭ اكتەرى – بولات ءابدىلمانوۆ. قۇنانباي وبرازىندا – عابيت مۇسىرەپوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىنىڭ اكتەرى, مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى – اسەت يمانعالي. سالقار كوش ءوتتى. اباي ەلى شەرۋ تارتتى. مىنە, وسىندا ونەر كورسەتكەن – وبلىستىق اباي اتىنداعى قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترىنىڭ, وبلىستىق دوستوەۆسكي اتىنداعى ورىس دراما تەاترىنىڭ جانە «داريعا-اي» جاستار تەاترىنىڭ ارتىستەرى. سونىمەن قاتار امىرە قاشاۋباەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك فيلارمونياسى مەن اباي اۋداندىق «قالامقاس» ءان-بي ءانسامبلىنىڭ ونەرپازدارى, اباي ەلىنىڭ ونەر يەلەرى بار.
تويتارقار
اباي وبلىسىنداعى اقىننىڭ 180 جىلدىعىنا ارنالعان ونكۇندىگى تۋعان جەرى – اباي اۋدانىندا تۇيىندەلدى.
«جەتى قازىنا» فەستيۆالى اياسىندا كوپتەگەن سپورتتىق مادەني ءىس-شارا ءوتتى. جۇلدەلى ورىندارعا يە بولعان سپورتشىلارعا وبلىستىڭ دەمەۋشىلەرى اتىنان جالپى سانى 90 باس جىلقى مەن 10 اۆتوكولىك سىيلىق رەتىندە بەرىلدى. ەڭ كەرەمەتى, مۇنىڭ ءبارى وسى اباي ەلىندەگى كاسىپكەر ازاماتتاردىڭ دەمەۋشىلىگىمەن جۇزەگە اسقانىن ايتا كەتكەنىمىز ءجون.
ەرەكشە اتاپ وتەرلىگى, ۇلى ابايدىڭ جاقسى كورگەن ويىنى توعىزقۇمالاق سايىسى مەن 180 شاقىرىمدىق ۋلترامارافونعا ەلىمىز بويىنشا تۇڭعىش رەت اۆتوكولىك سىيعا تارتىلدى. سەمەي مەن قاراۋىل اراسىن 19 ساعات 9 مينۋتتا جۇگىرىپ وتكەن باۋبەك يلياسوۆ (باتىس قازاقستان وبلىسى) جارىس جەڭىمپازى اتاندى. توعىزقۇمالاق سايىسىندا شىمكەنتتىك عالىمجان تەمىرباەۆ ءبىرىنشى ورىندى يەلەندى. «تۇيە بالۋان» كۇرەسىندە ماڭعىستاۋلىق نۇرداۋلەت جارىلعاپوۆ (قارابۋرا), «وگىز بالۋان» باسەكەسىندە الماتىلىق جىگەر ەركىن ۇلى قارسىلاس شاق كەلتىرمەدى. ەندى اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 180 جىلدىق مەرەيتويى اياسىندا وتكەن سپورتتىق جارىستاردىڭ قورىتىندىسىن تارقاتىپ ايتايىق. تازى جارىسى: III ورىن – راحات اقىلجانوۆ (قۇلپىناي), اباي وبلىسى ءۇرجار اۋدانى – 1 باس جىلقى. II ورىن – ازامات توكەشوۆ (جەلقارا), قاراعاندى وبلىسى – 2 باس جىلقى. I ورىن – ايدىن قۇدايبەرگەنوۆ (سىلدىر), الماتى وبلىسى – 3 باس جىلقى. قۇسبەگىلىك: III ورىن – ءشامىل جەكسەمباەۆ (سونار), پاۆلودار وبلىسى – 1 باس جىلقى. II ورىن – نۇرلىحان جاركەن (قاراتورعاي), قاراعاندى وبلىسى – 2 باس جىلقى. I ورىن – باقداۋلەت باباجان (قاپسالعان), جامبىل وبلىسى – 3 باس جىلقى. ءداستۇرلى ساداق اتۋ: III ورىن – ەربول تاپەنوۆ, استانا قالاسى – 1 باس جىلقى. II ورىن – زابيت ساتاەۆ, شىمكەنت قالاسى – 2 باس جىلقى. I ورىن – ماقسات ابدىكەرىموۆ, شىمكەنت قالاسى – 3 باس جىلقى.
جورعا جارىسى: V ورىن – بايتورى, يەسى ارلان تەمىرجان (شقو, كاتونقاراعاي اۋدانى) – 1 باس جىلقى. IV ورىن – يارو سين, يەسى قىمبات التاير (سەمەي قالاسى) – 2 باس جىلقى. III ورىن – اقباقاي, يەسى بازارباي ورازبەك (اباي وبلىسى بەسقاراعاي اۋدانى) – 3 باس جىلقى. II ورىن – لاۋريەن, يەسى ايدار سەكسەمباەۆ (شقو, كۇرشىم اۋدانى) – 5 باس جىلقى. I ورىن – قاعان, يەسى اتا جاقىپبەك (قىرعىزستان) – «كوبالت» اۆتوكولىگى (دەمەۋشىسى – اباي اۋدانى قۇندىزدى اۋىلىنىڭ ەل اعاسى قىدىرالين تىلەكتاي ساتىنساق ۇلىنىڭ ۇرپاعى, كاسىپكەر اسەت قىدىرالين). توعىزقۇمالاق: III ورىن – رينات كەرەيباەۆ (پاۆلودار وبلىسى) – 1 باس جىلقى. II ورىن – بيعالي زىكرياەۆ (استانا قالاسى) – 2 باس جىلقى. I ورىن – عالىمجان تەمىرباەۆ (شىمكەنت قالاسى) – «Chevrolet Monza» اۆتوكولىگى (دەمەۋشىسى – ءۇرجار اۋدانىنىڭ كاسىپكەرلەرى). 180 شاقىرىمدىق مارافون (سەمەي قالاسى اكىمدىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن): 20-40 جاس ارالىعىنا: III ورىن – رۋسلان ورازوۆ – 1 000 000 تەڭگە. II ورىن – راقىمجان كەلمانوۆ – 1 500 000 تەڭگە. I ورىن – مەيىر كۋتۋەۆ (اباي وبلىسى) – 2 000 000 تەڭگە. 41 جاستان اسقاندار: III ورىن – مەيىربەك قايىربەكوۆ (اباي وبلىسى) – 500 000 تەڭگە. III ورىن – نۇر امانشۇكىروۆ (جامبىل وبلىسى) – 500 000 تەڭگە. II ورىن – تىلەك توقتاسىن ۇلى (جەتىسۋ وبلىسى) – 1 000 000 تەڭگە (دەمەۋشىسى – شىمكەنتتىك مەتسەنات بالتاباي تاسبولات ۇلى). I ورىن – جىگەر ەركىن ۇلى (الماتى قالاسى) – «JAC» اۆتوكولىگى (دەمەۋشىسى – اباي وبلىسى قازاق كۇرەسى فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى الماس باياحمەتوۆ). وگىز بالۋان: III ورىن – مەيىربەك قايىربەكوۆ (اباي وبلىسى) – 500 000 تەڭگە. III ورىن – نۇر امانشۇكىروۆ (جامبىل وبلىسى) – 500 000 تەڭگە. II ورىن – تىلەك توقتاسىن ۇلى (جەتىسۋ وبلىسى) – 1 000 000 تەڭگە (دەمەۋشىسى – شىمكەنتتىك ازامات بالتاباي تاسبولات ۇلى). I ورىن – جىگەر ەركىن ۇلى (الماتى قالاسى) – «JAC» اۆتوكولىگى (دەمەۋشىسى – اباي وبلىسىنىڭ قازاق كۇرەسى فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى الماس باياحمەتوۆ). تۇيە بالۋان: III ورىن – نۇرسۇلتان قابلان (قوستاناي وبلىسى) – 1 000 000 تەڭگە. III ورىن – عالىمجان قىرىقباي (جامبىل وبلىسى) – 1 000 000 تەڭگە. II ورىن – ەراسىل قاجىباەۆ (اباي وبلىسى) – 2 000 000 تەڭگە (دەمەۋشىسى – اياگوز اۋدانىنىڭ كاسىپكەرلەرى). I ورىن – نۇرداۋلەت جارىلعاپوۆ (ماڭعىستاۋ وبلىسى) – «ومودا» اۆتوكولىگى (دەمەۋشىسى – بەسقاراعاي اۋدانى).
توپ بايگە: V ورىن – بەرمەت, يەسى رۋسلان دوسجانوۆ (جەتىسۋ وبلىسى) – 1 باس جىلقى. IV ورىن – جۇرەك, يەسى ورازبەك بازارباي (شقو, كۇرشىم اۋدانى) – 2 باس جىلقى. III ورىن – بارىس, يەسى قاسىم التىنباي (الماتى وبلىسى) – 3 باس جىلقى. II ورىن – قامىسقۇلاق, يەسى ءبىرجان شايمەردەنوۆ (سقو) – 5 باس جىلقى. I ورىن – توبىلعى تورى, يەسى نۇرسەيىت جىلقىشىباي (الماتى وبلىسى) – «JAC» اۆتوكولىگى (دەمەۋشىسى – «ەيكوس» كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى الەكساندر سولوۆەۆ). الامان بايگە: V ورىن – قالقامان, يەسى نۇرلان قازەزوۆ (اباي وبلىسى) – 1 باس جىلقى. IV ورىن – پوكەر, يەسى نۇرجىگىت تابىلديەۆ (استانا قالاسى) – 2 باس جىلقى. III ورىن – قارلىعاش, يەسى مەيرامحات ىسقاقوۆ (اباي وبلىسى اياگوز اۋدانى) – «Lada Granta» اۆتوكولىگى (دەمەۋشىسى – اقسۋات اۋدانىنىڭ كاسىپكەرلەرى). II ورىن – كوكسەرەك, يەسى مەدەت ەرعاليموۆ (شقو, كۇرشىم اۋدانى) – «Chevrolet Monza» (دەمەۋشىسى – كوكپەكتى اۋىلشارۋاشىلىق قورى). I ورىن – بايديك, يەسى ارداق سارسەكەەۆ (پاۆلودار وبلىسى) – «Hyundai Santa Fe» اۆتوكولىگى (دەمەۋشىسى – «بورودۋليحا» قوعامدىق قورى).
وبلىس اكىمى بەرىك ءۋالي ماراپاتتاۋ سالتاناتىنا قاتىسىپ, جەڭىمپازداردى جەڭىسىمەن قۇتتىقتادى. سونداي-اق ءوڭىر باسشىسى مەرەيتويلىق ونكۇندىك اياسىندا توي تويلاۋعا ەمەس, وي ويلاۋعا, رۋحاني, زياتكەرلىك, تانىمدىق, سپورتتىق شارالارعا باسا ءمان بەرىلگەنىن ايتتى.
«جالپى, ونكۇندىك ءىس-شارا ەلدىڭ بەرەكە-بىرلىگىنىڭ ارقاسىندا جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى دەپ ەسەپتەيمىن. «اباي اكادەمياسى» اتتى ەنتسيكلوپەديالىق پورتال اشىلدى. بىرنەشە كىتاپتىڭ تۇساۋى كەسىلدى. مىڭنان استام كوماندا قاتىسقان «اباي كۋيز» ينتەللەكتۋالدىق ويىنى وتكىزىلدى. زاعيپ جاندار مەن ناشار كورەتىن ازاماتتارعا ارنالعان كىتاپحانا ىسكە قوسىلدى. بۇگىن وزدەرىڭىز كورگەندەي, جۇلدە قورلارىنىڭ ءار وڭىرگە, ءتىپتى قىرعىز ەلىنە دەيىن كەتكەنى قۋانتادى. وسى رەتتە تويدىڭ جوعارى دەڭگەيدە وتۋىنە اتسالىسقان وبلىستىڭ جاناشىر ازاماتتارىنا العىس ايتامىن», دەدى ءوڭىر باسشىسى.
ون كۇنگە سوزىلعان حاكىم تويى قاراۋىلتوبەدە «جەلسىز تۇندە جارىق اي» گالا-كونتسەرتىمەن تۇيىندەلدى. وعان ەلىمىزدىڭ ەسترادا جۇلدىزدارى قاتىستى.
تاعىلىمدى تۇساۋكەسەر
قاراۋىلدا قىزعان ءدۇبىرلى دۋماندار, سپورتتىق, مادەني دۇنيەلەرمەن قوسا, سەمەيدە رۋحانياتتىڭ تۋى جەلبىرەدى دە تۇردى. ۇرپاققا مۇرا بولارلىق يگى ىستەر اتقارىلعانىن دا ايرىقشا ايتۋىمىز كەرەك.
سەمەي قالاسىندا 6 تامىز كۇنگى ءىس-شارالار اياسىندا اباي ەلىنە رۋحاني تارتۋ رەتىندە اۋەزوۆ كوللەدجى جانىنان قۇرىلعان «ەس-ايماق» رۋحاني ورتالىعىندا وتكەن ەرەكشە كەشتە حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, جازۋشى اسقار التايدىڭ «اباي جولى» ەنتسيكلوپەدياسىنىڭ جانە «دارىن» مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, قالامگەر باعاشار تۇرسىنباي ۇلىنىڭ «اباي قۇنانباي ۇلى كىم؟» اتتى كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى.
قوس تۋىندى – ۇلى اقىن ابايدىڭ رۋحاني الەمىن تەرەڭ تانۋعا, ونىڭ مۇراسىنا جاڭاشا كوزقاراسپەن ۇڭىلۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن قۇندى ەڭبەكتەر. ەنتسيكلوپەديالىق جانە تانىمدىق سيپاتتاعى بۇل كىتاپتار ادەبيەتسۇيەر قاۋىمعا ارنالعان ماڭىزدى رۋحاني ولجا ەكەنى ءسوزسىز.
ءىس-شاراعا قوعام جانە ادەبيەت قايراتكەرلەرى قاتىستى. اتاپ ايتقاندا, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, اقىن جاناربەك ءاشىمجانوۆ, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور اراپ ەسپەنبەتوۆ, اقىن اسىلان تىلەگەن, جازۋشى, دوكۋمەنتاليست قانات تىلەۋحان كەشتىڭ قۇرمەتتى قوناقتارى قاتارىنان تابىلدى. كەشتىڭ مودەراتورى – فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, اقىن باۋىرجان جاقىپ بولدى. ول اباي مۇراسىن ناسيحاتتاۋداعى وسىنداي ەڭبەكتەردىڭ ماڭىزىنا توقتالىپ, اۆتورلارعا جىلى لەبىزىن ءبىلدىردى.
تۇساۋكەسەردە وبلىس اكىمى اپپاراتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەربول الشىنباي ءوڭىر باسشىسى بەرىك ءۋاليدىڭ قۇتتىقتاۋىن جەتكىزدى.
«الەم ادەبيەتىنىڭ تاريحىندا كوركەم شىعارماعا ارنالعان تانىمدىق ەنتسيكلوپەديا نەكەن-ساياق. ال ءبىزدىڭ ۇلتتىق ادەبيەتىمىزدە مۇنداي ەنتسيكلوپەديا تۇڭعىش رەت شىعىپ وتىر. سوندىقتان بۇل ابايتانۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنىڭ باستاۋى دەپ سەنەمىز. ابايدىڭ مول مۇراسى, عيبراتتى عۇمىرناماسى جانە رۋحاني قازىناسىن وسكەلەڭ ۇرپاق ساناسىنا سىڭىرۋدەگى ماڭىزدى ەڭبەك», دەلىنگەن قۇتتىقتاۋ حاتتا.
اتالعان تۇساۋكەسەر ۇلى ابايدىڭ شىعارماشىلىعىنا ارنالعان ءىس-شارالاردىڭ جارقىن جالعاسى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ۇلت رۋحانياتىنا قوسىلعان سۇبەلى ۇلەس دەرلىك.
كەمەڭگەر كەڭىستىگى
شاكارىم ۋنيۆەرسيتەتىندە «ادامزاتتىڭ ابايى: رۋحانيات, پاراسات, تانىم» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ءوتتى. اتالعان عىلىمي جيىنعا زاڭعار جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ نەمەرەسى, تۇركىتانۋشى عالىم زيفا-الۋا مۇراتقىزى, قازاق ادەبيەتى مەن اباي شىعارماشىلىعىن تۇرىك تىلىندە ناسيحاتتاۋدا وراسان زور ەڭبەك اتقارىپ كەلە جاتقان عالىم نەرگيز بيراي, تۇركىتانۋشى, ارابتانۋشى عالىم روبەرت ەرمەرس (نيدەرلاند كورولدىگى), وتاندىق رۋحانياتتىڭ بەدەلدى وكىلدەرى اراپ ەسپەنبەتوۆ, تۇرسىن جۇرتباي, كەنجەحان ماتىجانوۆ, ەربول تىلەشوۆ, انار فازىلجانوۆا, بازاربەك اتىعاي, راحىمعالي قۇل-مۇحامەد جانە جاس عالىمدار ءازىمحان يسابەك, ەلدوس توقتارباي قاتىستى.
دالا دانىشپانىنىڭ مەرەيتويى – تاريح پەن تاعىلىم توعىسقان ۇلىلىقتىڭ تويى ەكەنىنە ماڭىز بەرگەن ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى دۋمان رىمعالي ۇلى: «اباي تويى – بۇل تەك ءبىر اقىننىڭ تويى ەمەس, تۇتاس ۇلتتىڭ, ونىڭ دانالىققا تولى وي-ساناسىنىڭ, مادەنيەتىنىڭ, رۋحىنىڭ كورىنىسى. بۇل – قازاق رۋحانياتى ءۇشىن عانا ەمەس, بۇكىل تۇركى الەمى مەن جاھاندىق وركەنيەت ءۇشىن ەلەۋلى تاريحي بەلەس. ويتكەنى اباي – ءوزىنىڭ تەرەڭ ويىمەن, كەمەل پاراساتىمەن, ادامزاتتىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەگەن دانالىعىمەن الەمدىك دەڭگەيدەگى كەمەڭگەر ويشىل تۇلعا. بۇگىنگى كونفەرەنتسيامىز – اباي مۇراسىن جاڭا قىرىنان تانىپ, ونىڭ رۋحاني-ادامگەرشىلىك, فيلوسوفيالىق, اعارتۋشىلىق مۇرالارىن زاماناۋي كوزقاراسپەن باعامداۋعا, ۇلتتىق يدەولوگيانى نىعايتۋعا, ءبىلىم-عىلىم جانە تاربيە جۇيەسىندە ءتيىمدى قولدانۋعا وي قوساتىن عىلىمي الاڭ», دەدى.
كونفەرەنتسيادا اباي وبلىسىنىڭ əكىمى بەرىك ۋəلي, عىلىم جəنە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك, تۇركىتانۋشى عالىم, نەيمەگەن رادباۋد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى زيفا-الۋا Əۋەزوۆا, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەرلان سىدىقوۆتاردىڭ قۇتتىقتاۋلارىنا كەزەك بەرىلدى.
«بۇگىن, ونكۇندىكتىڭ توعىزىنشى كۇنىندە, ايتۋلى عالىمدار مەن بىلىكتى ماماندار جينالىپ, اباي ويىنىڭ تەرەڭىنە دەن قويىپ, سيپاتى مەن سىرىنا كوڭىل ءبولىپ وتىر. ابايدىڭ رۋحاني مۇراسىن تەرەڭ زەردەلەۋ, اقىننىڭ شىعارماشىلىعى مەن وي-تولعامدارىن قازىرگى زامان تۇرعىسىنان قايتا پايىمداۋ, اقىن ۇندەگەن ۇلتتىق سانانى قالىپتاستىرۋداعى, ءبىلىم مەن تاربيەدەگى, تۇلعا دامىتۋدىڭ مادەني-فيلوسوفيالىق نەگىزى رەتىندەگى ورنىن ايقىنداۋ ءۇشىن اسا ماڭىزدى», دەدى ءوڭىر باسشىسى.
عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك ءوز سوزىندە زاماناۋي تەحنولوگيالار مەن رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ ۇندەستىگىنە ەرەكشە نازار اۋداردى.
ء«بىز قانداي زاماناۋي تەحنولوگيالاردى دامىتساق تا, تۇپتەپ كەلگەندە, ادامزاتقا ەڭ كەرەگى – گۋمانيزم, ادامگەرشىلىك, سۇيىسپەنشىلىك, كىسىلىك پەن ىزگىلىك ەكەنىن ايقىن ءتۇسىنىپ وتىرمىز. ال بۇل قۇندىلىقتاردىڭ قاينار كوزى – اباي. بۇل – ءبىزدىڭ عانا پىكىرىمىز ەمەس, ونى بۇكىل الەم مويىنداپ وتىر. سول سەبەپتى مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن بىلتىردان باستاپ ابايدىڭ «تولىق ادام» ءىلىمىن ەلىمىزدىڭ بارلىق ۋنيۆەرسيتەتتەرىنە ەنگىزىپ جاتىرمىز. سەبەبى اباي مۇراسى – تەك ابايتانۋشىلار مەن ادەبيەت زەرتتەۋشىلەرىنىڭ ەنشىسىندەگى دۇنيە ەمەس, بۇل – ءار قازاق بالاسىنىڭ ساناسىنا ءسىڭۋى ءتيىس رۋحاني باعدار, ۇلتتىق تاربيە مەن مادەني قۇندىلىقتىڭ التىن ارقاۋى. وسى جولدا بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋ – ءبارىمىزدىڭ ورتاق مىندەتىمىز», دەدى مينيستر.
بۇدان سوڭ دۋمان ورىنبەكوۆ كونفەرەنتسيانىڭ ءسۇيىنشى جاڭالىعى – اباي شىعارمالارىنىڭ ءۇش تومدىق اكادەميالىق تولىق جيناعىنىڭ جارىق كورگەنىن جەتكىزدى. جيناقتى دايارلاپ, باسىپ شىعارۋ سەكىلدى كۇردەلى دە جاۋاپتى شارۋانىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن بەلگىلى ادەبيەتتانۋشى عالىم, مۇحتار اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى كەنجەحان ماتىجانوۆ ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. ول ءوز سوزىندە اباي شىعارمالارىنىڭ بۇل باسىلىمىن دايىنداۋ بارىسىندا تەكستولوگيالىق تۇرعىدان ازىرگە ءبىر ىزگە تۇسە قويماعان نەمەسە ءالى كۇنگە دەيىن شەشىمىن تاپپاعان ماسەلەلەرگە دە نازار اۋدارىلعانىن ايتتى.
ءسويتىپ, اباي شىعارمالارىنىڭ ءۇش تومدىق اكادەميالىق جيناعىنىڭ جانە «اباي əلەمى: اۋدارما, تاعىلىم, مۇرا» كىتاپتار توپتاماسىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى وتكىزىلىپ, وقىرمانعا جول تارتتى.
ال اقىن اقبەرەن ەلگەزەك باسقارىپ وتىرعان «اباي» باسپاسى ۇلى كەمەڭگەردىڭ مەرەيتويىنا بۇرىن-سوڭدى جارىق كورمەگەن 6 كىتاپتى ءوز قارجىسىنا شىعارىپ, وقىرمان نازارىنا ۇسىندى.
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى تۇرسىن جۇرتباي «شىن جۇرەك – ءبىر جۇرەك...» تاقىرىبىنداعى ھاشياسىندا: «سارىلا وتىرىپ ساناپ شىققانىمدا, اباي ءوزىنىڭ شىعارمالارىندا «جۇرەك» دەگەن ءسوزدى 167 رەتتەن اسا قولدانىپتى. ال سول «جۇرەكتىڭ» بالاماسى نە اۋىسپالى ماعىناسى رەتىندە قولدانىلعان كوڭىل, كوڭىل كىرى, كىرلى كوڭىل, كۇپتى كوڭىل, بۇلا بۋىن, ىسىنعان كەۋدە, بۋلىققان تۇلا بوي, جان, ءتان, تاعى دا باسقا تەلىمدەردى قوسساق, ونىڭ سانى ەكى ەسەلەنبەك. «تەلمىرىپ, تەرەڭ ويدىڭ سوڭىنا» ءتۇسىپ, تەك «جۇرەكتىڭ» ءوزىن عانا جۇرەك-قالب فيلوسوفيالىق جۇيەسىنىڭ ۇعىم كاتەگوريالارى تۋرالى وقىمىستىلاردىڭ ارلى-بەرلى ايتىلعان ويلارىمەن سالىستىرىپ قاراعانىمىزدا, بۇل 167 جۇرەكتىڭ 167 ءتۇرلى ماعىنا مەن كوڭىل كۇي اۋانىن بەرەتىنىنە كوزىمىز انىق جەتتى. سونى قىسقاشا ھاشيا تۇرىندە پايىمداپ, نازارعا ۇسىنۋدى ماقۇل سانادىق», دەدى.
ال PhD, پامۋككالە ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (تۇركيا, دەنيزلي) پروفەسسورى بيراي نەرگيز «Türkiye’deAbay Kunanbayuli üzerine yapilan çalişmalara bir bakiş», عىلىم جəنە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى ءتىل ساياساتى كوميتەتىنىڭ توراعاسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت ەربول تىلەشوۆ «ابايدىڭ ءينتۋيتيۆتى تانىمى», احمەت بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت انار فازىلجانوۆا «ابايدىڭ قاراسوزدەرىنە كۆانتيتاتيۆتى جəنە لينگۆوستاتيستيكالىق زەرتتەۋ» دەگەن تاقىرىپتا جانە PhD, پروفەسسور, تۇركىتانۋشى, ارابتانۋشى عالىم ەرمەرس روبەرت (نيدەرلاند كورولدىگى) ابايدىڭ قاراسوزدەرىنىڭ گوللاند تىلىنە اۋدارما تəجىريبەسى تۋرالى بايانداما جاسادى.
بۇل حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا قازاق رۋحانياتىنىڭ, ۇلتتىق بولمىستىڭ جانە الەمدىك گۋمانيزمنىڭ وزەگىن ايقىنداعان اۋقىمدى ءارى مازمۇندى جيىن بولدى. عىلىمي الاڭدا ايتىلعان مازمۇندى باياندامالار مەن ويلى پىكىرلەر, رۋحاني ساباقتاستىق پەن عىلىمي ىزدەنىستەر – اباي مۇراسىن جاڭا قىرىنان تانۋعا, ونىڭ يدەيالارىن زاماناۋي عىلىم مەن ۇلتتىق يدەولوگيادا ءتيىمدى قولدانۋعا جول اشارى ءسوزسىز. ەل مەن ەلدى, عالىم مەن زيالىنى, وتكەن مەن بۇگىندى جالعاعان جيىن – اباي ءىلىمىن ۇلىقتاۋدىڭ عانا ەمەس, ونى عىلىمي تۇرعىدا سارالاۋدىڭ, الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرۋدىڭ جارقىن ۇلگىسى ىسپەتتى.
پوەزيا فەستيۆالى
ونكۇندىكتىڭ توعىزىنشى كۇنىندە اباي اتىنداعى وبلىستىق امبەباپ كىتاپحانادا «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي, باۋىرىم دەپ...» اتتى حالىقارالىق پوەزيا فەستيۆالى ءوتتى. فەستيۆال تۇركسوي حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ جانە ميحاي ەمينەسكۋ اتىنداعى حالىقارالىق پوەزيا اكادەمياسىنىڭ قولداۋىمەن ۇيىمداستىرىلدى. ءىس-شارانىڭ باستى ماقساتى – اقىن ولەڭدەرىن الەمنىڭ 15 تىلىنە اۋدارۋ ارقىلى ونىڭ رۋحاني مۇراسىن جاھاندىق دەڭگەيدە كەڭىنەن تانىتۋ بولدى.
فەستيۆالگە تۇركى الەمى جازۋشىلار وداعى مەن كونگو, اقش, مەكسيكا, يتاليا, شۆەتسيا مەملەكەتتەرىنىڭ اقىن-جازۋشىلارىمەن قاتار ۇلىقبەك ەسداۋلەت, سۆەتقالي نۇرجان, سەرىك اقسۇڭقار ۇلى, عالىم جايلىباي, ءحانبيبى ەسەنقاراقىزى, اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆا, تىنىشتىقبەك ابدىكاكىم ۇلى سىندى وتاندىق ادەبيەتتىڭ كورنەكتى وكىلدەرى قاتىستى.
ءىس-شارانىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا تۇركسوي-دىڭ باس حاتشىسى, قىرعىزستاننىڭ حالىق جازۋشىسى سۇلتان راەۆ ءسوز الىپ, ەكى ەل دوستىعىنا توقتالىپ, ۇلى اباي مۇرالارىنىڭ كۇللى الەمگە ورتاقتىعى جايىندا ءسوز قوزعادى. بۇعان قوسا ەلىمىزگە بەلگىلى بىرقاتار اقىن-جازۋشى تۇركسوي جازۋشىلارى ۇيىمىنىڭ مۇشەسى اتاندى.
وبلىس اكىمى اپپاراتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەربول الشىنباي فەستيۆالعا قاتىسۋشىلارعا ءوڭىر باسشىسى بەرىك ءۋاليدىڭ قۇتتىقتاۋىن جەتكىزدى.
«بۇگىنگى رۋحاني جيىن – ولەڭ مەن ويدىڭ, جۇرەك پەن تىلەكتىڭ, مادەنيەت پەن مۇراتتىڭ توعىسقان ءساتى. الەمنىڭ ءار تۇكپىرىنەن كەلگەن اقىندار مەن ادەبيەت وكىلدەرىنە, اباي مۇراسىن ناسيحاتتاپ جۇرگەن بارشا زيالى قاۋىمعا شىنايى ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن» دەلىنگەن قۇتتىقتاۋ حاتتا.
سونداي-اق ءىس-شارا اياسىندا «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي باۋىرىم دەپ» اتتى دۇنيەجۇزىلىك پوەزيا انتولوگياسىنىڭ (قازاق جانە اعىلشىن تىلدەرىندە), يون دياكونەسكۋدىڭ «ول قۇس – مەن» رومانى (قازاق تىلىندە), ۇلىقبەك ەسداۋلەتتىڭ «اقىننان ساعات سۇراما» اتتى رۋمىن تىلىندەگى كىتابىنىڭ, ساۋىتبەك ابدراحمانوۆتىڭ «الىپ اباي» كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى.
ايتىستا احانوۆ ات وزدىردى
سەمەيدە وتكەن «ادامزاتتىڭ ابايى» رەسپۋبليكالىق اقىندار ايتىسىنىڭ باس جۇلدەسىن قاراعاندىلىق ايتىسكەر ماقسات احانوۆ يەلەندى.
7 تامىز كۇنى سەمەي قالاسىنداعى اباي اتىنداعى تەاتردا وتكەن اقىندار ايتىسى مارەگە جەتتى. ونەر دوداسىندا ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن كەلگەن ون ەكى ايتىسكەر باق سىنادى. ولاردىڭ قاتارىندا «ايتىستىڭ اقتاڭگەرى» ايبەك قاليەۆ, ماقسات احانوۆ, مۇحتار نيازوۆ, رۇستەم قايىرتاي ۇلى, جانسايا مۋسينا, اسپانبەك شۇعاتاەۆ, مەيىربەك سۇلتانحان سىندى 6 «التىن دومبىرا» يەگەرى, سونداي-اق اسەم ەرەجەقىزى, شۇعايىپ سەزىمحان, «اسىل دومبىرا» يەگەرى ايبەك جەڭىسقازين, سەرىك قۋانعان, قۋاندىق كەنجەبەك ۇلى, ءومىرجان كوپبوسىنوۆ بولدى. ايتىستى بەلگىلى ايتىسكەر اقىن, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى امانجول ءالتاي جۇرگىزدى.
ايتىستىڭ ماراپاتتاۋ سالتاناتىنا وبلىس اكىمى بەرىك ءۋالي قاتىستى. ءوڭىر باسشىسى وسىنداي ايتىس ەندى جىل سايىن ءداستۇرلى تۇردە ءوتىپ تۇراتىنىن ايتتى.
«ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي باۋىرىم دەپ» جىرلاعان گۋمانيست اقىن ابايدىڭ مەرەيتويىنا ارنالعان «ادامزاتتىڭ ابايى» رەسپۋبليكالىق اقىندار ايتىسى وتە جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى دەپ ەسەپتەيمىز. اقىننىڭ مۇراسىن ناسيحاتتاۋعا ارنالعان ايتىس سەمەيدىڭ تورىندە ءوتۋى كەرەك. كەلەسى جىلدان باستاپ ۇيىمداستىرىپ تۇرامىز. رەسپۋبليكالىق ايتىستىڭ كۇنتىزبەلىك تىزىمىنە ەنگىزۋدى سۇرايمىز», دەدى وبلىس اكىمى.
ايتىس قورىتىندىسى بويىنشا ءۇشىنشى ورىندى اسەم ەرەجەقىزى مەن جانسايا مۋسينا (1 ملن تەڭگە), ەكىنشى ورىندى ايبەك قاليەۆ پەن مەيىربەك سۇلتانحان (1,5 ملن تەڭگە) يەلەندى. ءبىرىنشى ورىن العان رۇستەم قايىرتاي ۇلىنا 3 ملن تەڭگە بەرىلدى. ال باس جۇلدەگە تىگىلگەن اۆتوكولىكتى قاراعاندىلىق ماقسات احانوۆ جەڭىپ الدى. ايتىسقا قاتىسقان باسقا دا اقىندارعا 500 مىڭ تەڭگەدەن تاراتىلدى. اقىن قۋاندىق كەنجەبەك ۇلى سيازبەك سۇلەيمەنوۆ اۋلەتىنىڭ ارنايى جۇلدەسىنە (200 مىڭ تەڭگە) يە بولدى. وبلىس اكىمىنىڭ ارنايى جۇلدەسى (500 مىڭ تەڭگە) مۇحتار نيازوۆقا تابىستالدى.
ءوڭىر باسشىسى اباي تويىنا وراي ۇيىمداستىرىلعان رەسپۋبليكالىق ايتىسقا تورەلىك ەتكەن قازىلار القاسىنىڭ توراعاسى ءجۇرسىن ەرمانعا, قازىلار القاسىنىڭ مۇشەلەرى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ پەن تولەگەن جانعاليەۆكە, ايتىستى جۇرگىزگەن امانجول التايعا قۇرمەت كورسەتىپ, ارنايى تاپسىرىسپەن ازىرلەنگەن اباي شاپانى مەن تاقياسىن جانە مەرەيتويلىق كىلەمشەنى تارتۋ ەتتى.
اباي وبلىسى