زەينەتكەرلىك بەينەتتەن قۇتقارا ما؟

ەرتە تۇرىپ جاڭا جۇمىس ورنىن بەتكە الدى. قولىندا شاعىن پاكەت. وندا ايەلى سالىپ بەرگەن ونى-مۇنى ازىعى بار: كەشەگى كەشكى استان قالعان «ماكارون» مەن جارتى بولكە نان, ءبىر قۇتى سۋ. اسحانادان تۇستىك اس ىشۋگە قالتا كوتەرمەيدى.

دىتتەگەن جەرىنە جەتە بەرگەندە بۇرىننان تانىس قۇرداسى قارسى جولىعا كەتتى. اماندىق ساۋلىق سۇراسقان سوڭ از-كەم اڭگىمەلەستى:

– ءيا, جول بولسىن! – دەدى قۇرداسى.

– الەي بولسىن, – دەدى بۇل بۇرىنعىلارشا.

– نە شارۋامەن ءجۇرسىڭ, تاڭ ازانىمەن؟

– مىنا مەكەمەگە كۇ­زەت­شىلىككە جۇمىسقا تۇرعان­مىن, – دەدى بۇل قارسى الدىن­داعى ۇلكەن عيماراتتى يەگىمەن نۇس­قاپ.

– جاقىندا زەينەتكەرلىككە شىققان جوق پا ەدىڭ, ەندى جات­پايسىڭ با كەمپىرىڭنىڭ جانىن­دا ءشاليىپ, شايىن ءىشىپ, دەمالىپ, پالەنباي جىلعى بەينە­تىڭنىڭ زەينەتىن كورىپ, – دەدى قۇرداسى ازىلدەگەنسىپ.

– دۇرىس قوي, بىراق ابدەن كۇندەلىكتى جۇمىس ىستەپ قالعان ادام ۇيدە قول قۋسىرىپ وتىرا المايدى ەكەن. ءىشىم پىسىپ كەتتى, سودان ءبىر مەزگىل جۇمىسقا شىعۋدى ءجون كوردىم. مۇندا ءبىر تاۋلىك كۇزەتتە تۇرىپ, ءبىر تاۋلىك دەمالامىن, – دەدى سىر الدىرماي. وسىنى ايتىپ جاتقاندا ويىن ء«يا, اتاڭنىڭ باسى, ءشاليىپ جاتۋ قايدا, كۇنكورىسكە, ءبىرى ءالى جەتىلە قويماعان, ەسەيگەنى جوندەم جۇمىس تاپپاي جۇرگەن بالالارىن اسىراۋعا, اعايىننىڭ توي-تومالاعى مەن باتا وقىرلارعا, باسقا دا تولىپ جاتقان قاجەتتىلىككە اقشانى كىم بەرەدى؟ شايىن دەمدەپ بەرەدى دەيتىن قاتىنىڭ قارجى تابۋدىڭ قامىمەن كۇن ۇزاققا بازاردا ماردىمسىز ساۋداسىمەن ساناسى سانسىراپ جۇرگەن جوق پا؟» دەگەن ساۋال يەكتەپ العان-دى. بىراق مۇنىسىن سىرتقا شىعارمادى.

– وسى ءبىزدىڭ قازاق قىزىق, ولگەنشە جۇمىس ىستەيدى, وزدە­رىنە قارامايدى, ءبىر راقات­تانىپ دەمالۋدى بىلمەيدى عوي جازعاندار. تالايلار «وسىدان زەينەتكە شىقسام, ءبارىن قويىپ دەمالامىن» دەيدى, بىراق زەينەتكە شىققان كۇنى جاڭا جۇمىس ىزدەپ جۇرگەنى, – دەدى بۇكىل حالىقتىڭ باستى ماسەلەسىن ورتاعا سالعانداي.

– بۇلايشا بۇكىل قازاقتى جازعىرۋعا بولمايدى, – دەدى بۇل اشىعىنا كوشىپ, – جۇرتتىڭ ءبارى سەنىڭ بالالارىڭ سياقتى كاسىپپەن اينالىسىپ, مىس-مىس اقشا تاۋىپ جۇرگەن جوق. اركىمنىڭ كۇنكورىس دەڭگەيى ءارتۇرلى. كوپ ادام زەينەتكە شىققانعا دەيىن وتباسىنىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشىپ, بالا-شاعاسىن تۇگەل وقىتىپ-توقىتىپ, ۇلىن اياقتاندىرىپ, قىزىن قياسىنا قوندىرىپ ۇلگەرە المايدى. كوبىسى ءبىر ايلىققا قاراپ, ونىسىنىڭ جارتىسىن نەسيە تولەۋگە جۇمساپ جىل وزدىرادى. ولاردىڭ اراسىندا جالعىزىلىكتىلەرى قانشاما. ويلاي بەر. سودان كەلىپ, زەينەتكە شىققان جۇرت قارتتىقتىڭ تابالدىرىعىن جاڭادان اتتاپ تۇرىپ باياعى جاس كەزىندە العاش جۇمىس ىزدەگەندەي كۇيگە تۇسەدى. جاسى كەلگەنگە جۇمىس تابىلۋى قيىن. سودان بۇيىرعانىن ىستەيدى. سوندىقتان زەينەتكە شىققان ادامدى ۇيىندە شالقايىپ جاتپادى, دۇنيەقوڭىزدىقپەن, ولەرمەندىكپەن جۇمىس ىستەپ ءجۇر دەپ ۇشقارى كىنالاي سالۋ جارامايدى. ايتپەسە, دالىرەگى ءبارى جەتىپ تۇرسا جۇمىس بەرۋشى الدەكىمنىڭ قاباعىنا جاۋتاڭداپ, ونىڭ قولىنا قاراپ كىم جۇرگىسى كەلەدى, ايتشى قۇرداس.

– كەشىر, كەشىر, – دەدى قۇرداسى ءجۇزىن تومەن سالىپ.

– زەينەتكەرلىككە شىققان كەيبىر جاندار ۇل-قىزدارىنىڭ كۇتىمى ارقاسىندا شالقىپ جۇرسە, ەكىنشى بىرەۋلەردە جاعداي مۇنداي ەمەس. اتا-اناسىنا قاراماق تۇگىلى ماسىل بولىپ جۇرگەن ۇل مەن قىز از با؟ بۇلاردىڭ جۇگىن زەينەتكەرلىككە شىقسا دا بەينەتتەن قول ۇزبەگەن اكە مەن شەشە كوتەرىپ ءجۇر ەمەس پە؟ قۇداي-اۋ, «بىزگە كومەگىڭ سول بولسىن – ءوز قارا­قان باسىڭدى الىپ ءجۇرشى» دەپ ەرەسەك «ەركە­لەرىنە» جالىنىپ جۇرگەن اتا-انا از با؟..

قازاقى تاربيەنىڭ ارقا­سىندا قارتايعاندا ۇل-قى­زىنىڭ راقاتىن كورىپ وتىر­عانداردان باسقالاردى قاي­تەمىز. قوعام ىشىنە ءۇڭىلىڭىزشى. جەتىسپەۋشىلىكتىڭ قاندى شەڭ­گەلىندە قالىپ, سودان جانى اۋىرىپ, جۇرەگى سىزداي ءجۇ­رىپ كوز جۇماتىندار مەن قاي­تادان بەينەتكە بەلىن تالدىرىپ, كۇيكى تىرلىكپەن كۇيىپ-جانىپ كۇن وتكىزىپ جاتقان مىڭداعان زەينەتكەر ارمياسىن كورەسىز... بۇلاردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەسىن, كەيىنگى 10 جىلدا العان ەڭبەكاقىسىنىڭ ايعا بولگەندەگى ورتاشا كولەمىن ەسەپتەپ شىعارىپ, سونى كەم دەگەندە ون جىل (ەلىمىزدە ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 74 جاس ەكەنىن ەسكەرىپ) زەينەتاقى رەتىندە تولەۋ ارقىلى جەڭىلدەتۋگە بولار, بالكىم.