كەشە استانادا «قازاقستان ساياساتتانۋشىلارىنىڭ كونگرەسى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى مەن ەل پرەزيدەنتى جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى بىرلەسىپ, ساياساتتانۋشىلاردىڭ حالىقارالىق فورۋمىن وتكىزدى. «قازاقستان جولى – بولاشاعى ءبىر ۇلت» تاقىرىبىندا ۇيىمداستىرىلعان بۇل القالى جيىنعا دەپۋتاتتار, وتاندىق جانە شەتەلدىك عالىمدار, ساراپشىلار, ساياساتتانۋشىلار جانە الەۋمەتتانۋشىلار قاتىستى. فورۋمدى پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى باعلان مايلىباەۆ اشىپ بەردى. ال ءماجىلىس دەپۋتاتى كامال بۇرحانوۆ جيىندى جۇرگىزىپ وتىردى.
ايتا كەتەيىك, كونگرەسس بارىسىندا ەلباسىنىڭ ۇسىنعان 5 ينستيتۋتتىق رەفورماسىنا, سونداي-اق, تاريحتىڭ جاڭا تولقىنىندا ۇلت بىرلىگىن نىعايتا تۇسۋگە جانە جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتاردى قۇرمەتتەۋگە قاتىستى ماسەلەلەر تالقىلاندى.
يۋري سولوزوبوۆ,
ساياساتتانۋشى, رەسەي ۇلتتىق ستراتەگيا ينستيتۋتىنىڭ حالىقارالىق جوبالار جونىندەگى ديرەكتورى:
– پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستاندا ءجۇرگىزىپ كەلە جاتقان ساليقالى ساياساتىنا لايىقتى باعانى حالىقتىڭ ءوزى بەردى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 26 ساۋىرىندە وتكەن پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا قازاقستان حالقىنىڭ داۋىس بەرۋ بەلسەندىلىگى ەڭ جوعارى دەڭگەيدە بولدى. ناقتىلاي ايتقاندا, قازاقستاندىقتاردىڭ 98 پايىزعا جۋىعى پرەزيدەنتتىڭ ساياساتىن قولداپ-قۋاتتاپ داۋىس بەردى. مەن سايلاۋدى بايقاۋشى رەتىندە بۇل فاكتىگە كۋاگەر بولا الامىن. پرەزيدەنت سايلاۋى بارشا قازاقستان حالقىنىڭ سەنىم مانداتىنا اينالدى. بۇل قازىرگى بۋىن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, بولاشاق ۇرپاق اراسىندا دا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ۇسىنعان باعىت, العا قويعان اۋقىمدى مىندەت كەڭىنەن قولداۋعا يە بولعانىن ايقىندايدى.
ءبىز قازاقستاندا وتە ماڭىزدى, ماقساتتى, ومىرشەڭ ساياسي جانە ەكونوميكالىق رەفورمالار ىسكە اسىپ جاتقاندىعىن كورىپ ءجۇرمىز. قازاقستاننىڭ جەتىستىكتەرى تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ جارقىن كورىنىسى ەكەنىن بىلەمىز. سوندىقتان دا حالىق ول كىسىنى ءاردايىم قولداپ كەلەدى. قىسقارتا ايتقاندا, قازاقستان پرەزيدەنتى ءوز ەلىن دامىتىپ, الدىڭعى قاتارلى 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسۋ ماقساتىندا تىڭ باستامالاردى, اۋقىمدى مىندەتتەردى كۇن تارتىبىنە شىعارىپ وتىر. ال مۇنىڭ بارلىعى ءوز كەزەگىندە جەمىسىن بەرمەي قويمايدى.
حۋمان سادري,
اقش-تىڭ اقپارات جانە ساياسي تالداۋ ورتالىعىنىڭ پرەزيدەنتى:
– قازاقستاننىڭ الەمدەگى دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنان كورىنۋىنە مۇمكىندىكتەر كوپ. مەنىڭ ويىمشا, قاي مەملەكەت بولسا دا ونىڭ قۋاتىن ارتتىرۋ ءۇشىن بىرنەشە فاكتور قاجەت. سولاردىڭ اراسىنداعى ەڭ ماڭىزدىسى – ەكونوميكالىق رەسۋرستار. ال مۇنداي رەسۋرس قازاقستاندا جەتكىلىكتى. بۇعان قوسا, سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىزدە ادامي رەسۋرستار دا بار. قازاقستان جاستارى ءبىلىمدى. بارشا الەمدە قازاقستاندىق عالىمدار مەن زەرتتەۋشىلەر كەڭىنەن تانىلىپ كەلە جاتىر. بۇل قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ وسى باعىتتاعى جۇمىستارىنىڭ جارقىن كورىنىسى. مۇنى مەن قازاقستاننىڭ وزگەلەردەن ارتىقشىلىعى دەپ بىلەمىن.
تاعى ءبىر ەرەكشە ايتىپ وتەر جايت, قازاقستان – ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىندا مۇمكىندىگى جوعارى, جەتەكشى ورىنداعى مەملەكەت. ەلدەگى تۇراقتىلىق, ورنىقتى دامۋ قازاقستاندى ورتالىق ازياداعى عانا ەمەس, دۇنيەجۇزىندەگى بەدەلىن وسىرە تۇسەدى. بۇل ورايدا, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەڭبەگىن ايتپاي ءوتۋ ورىنسىز بولار. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۋاقىت تالابىنا ساي تاماشا شەشىمدەر قابىلداۋى كىسى قىزىقتىرادى. اسىرەسە, سوڭعى كەزدە كۇن تارتىبىنە شىعارىلعان مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ, تالايلار تامسانا ايتىپ جۇرگەن بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانىڭ قولعا الىنۋى قازاقستاندى بيىك بەلەستەرگە جەتەلەيدى.
ارۋن موحانتي,
دج.نەرۋ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ رەسەي جانە ورتالىق ازيانى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ توراعاسى ء(ۇندىستان):
– قازاقستان الداعى 30 جىلدا الەمنىڭ دامىعان 30 ءىرى مەملەكەتىنىڭ ءبىرى بولۋعا نيەت ءبىلدىرىپ وتىر. مەنىڭشە, بۇل مەجەگە جەتۋگە ەلدە العىشارتتار ءىرگەسى قالانىپ, ناقتى جوسپارلار ءتۇزىلىپ قويعان. سول جوسپارلاردىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە تۇرمىسى ورتا ساناتتاعى ادامداردىڭ قاتارىن كوبەيتۋ مىندەتىن ايتار ەدىم. بۇل تۇرعىدا نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ سايلاۋالدى ناۋقانى كەزىندە حالىققا تۇسىنىكتى ەتىپ ايتىپ بەرگەن بولاتىن. قوعامدا ورتا ساناتتاعى ازاماتتاردىڭ كوپ بولۋى ەلدەگى تۇراقتىلىققا كەپىل بولاتىن فاكتورلاردىڭ ءبىرى ەكەنى انىق. ماسەلەن, ەۋروپا ەلدەرىندە تۇراقتىلىق فاكتورى – ورتا ساناتتاعىلار. بۇل توپتاعىلار ەۋروپالىق جانە وزگە دە دامىعان ەلدەردە حالىقتىڭ شامامەن 60-70 پايىزىن قۇرايدى. پرەزيدەنت وسىنى جاقسى ءبىلىپ وتىر. سوندىقتان دا ول كىسى بۇل ماسەلەگە باسا نازار اۋدارۋدا.
جالپى, الداعى 10-15 جىلدا قازاقستاندا حالىقتىڭ شامامەن 70 پايىزى ورتا ساناتتاعىلار بولاتىنىنا سەنەمىن. پرەزيدەنت الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى زامان تالابىنا ساي قۇرۋ كەرەكتىگىنە قاتتى كوڭىل اۋدارىپ وتىر. دالىرەگى, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىن دامىتۋعا قوماقتى قارجى سالىنىپ, ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلماق.
وسى ءساتتى پايدالانا وتىرىپ ايتا كەتەيىن, قازاقستان – ينۆەستيتسيا تارتۋ ىسىندە تاجىريبەسى مول مەملەكەت. بۇل تۋرالى كوپ ايتۋعا بولادى. قازاقستان پرەزيدەنتى ينۆەستورلار ءۇشىن ەلدە جاعىمدى احۋال قالىپتاستىرۋعا كوپ جۇمىس ىستەدى. ەندى سونىڭ يگىلىگىن حالىق كورۋدە. ايتا كەتەيىن, «جىبەك جولى» جوباسى اياسىندا قازاقستانعا قۇيىلاتىن ينۆەستيتسيالار الداعى 10-15 جىلدا 250 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
تيبەريو گراتسياني,
جوعارى گەوساياسي زەرتتەۋلەر جانە ارالاس عىلىمدار ينستيتۋتىنىڭ پرەزيدەنتى (يتاليا):
– قازاقستاندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالار ورتالىق ازياعا ۇلگى بولا الادى دەپ ەسەپتەيمىن. سونداي-اق, ەل دامۋىنىڭ كەپىلى رەتىندە قاراستىرىلىپ وتىرعان باستامالاردان قازاقستاننىڭ الەمدەگى وزىندىك ءرولىن ايقىن كورۋگە بولادى.
قازىرگى تاڭدا قازاقستان مەملەكەتى عالامدىق ەكونوميكالىق داعدارىسقا قارسى كۇرەسۋدە ناتيجەلى جۇمىستار اتقارىپ, وڭتايلى شەشىمدەر قابىلداۋدا. داعدارىستى ەڭسەرۋدە ءسىزدەردىڭ مەملەكەتتەرىڭىزدىڭ تاجىريبەسى وتە كوپ. سوندىقتان دا قازاقستان بۇل ماسەلەدە سونشالىقتى قينالا قويمايدى. نەگىزىنەن, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ قۇرىلۋىن الەمدىك داعدارىستى ەڭسەرۋدىڭ ۇتىمدى شاراسى دەپ قاراستىرۋعا بولادى.
بۇعان قوسا, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كۇن تارتىبىنە دەر كەزىندە شىعارعان بەس ينستيتۋتتىق رەفورماسى قازاقستاننىڭ الەۋەتىن كۇشەيتىپ, ەل دامۋىنىڭ بۇعان دەيىن قالىپتاسقان العىشارتتارىن ودان ءارى جەتىلدىرە تۇسەدى. ال قازاقستاندىقتاردىڭ ءوز پرەزيدەنتتەرىنىڭ باستامالارىنا ءبىراۋىزدان قولداۋ ءبىلدىرۋى اتالمىش رەفورمانىڭ ءوز دەڭگەيىندە جۇزەگە اساتىنىن اڭعارتادى.
مالەك مارتين,
اۆستريا ۇلتتىق قورعانىس اكادەمياسىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى:
– پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سارابدال ساياساتى قازاقستاندى تۇراقتىلىقپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. مۇنى قازىر الەم مويىندايدى. قازىرگى تاڭدا الەمدە «ىستىق نۇكتەلەر» كوپ. ال قازاقستان ءوزىنىڭ تىنىشتىعىمەن, ىنتىماعىمەن ۇلگى كورسەتۋدە. ەڭسەسى بيىك, مارتەبەسى جوعارى دەپ ەسەپتەلىنىپ جۇرگەن ەلدەردىڭ ءوزى داعدارىس قىسپاعىنان شىعا الماي, حالقى قينالىپ وتىرعان وسى شاقتا قازاقستاننىڭ جاھانداعى وزىق 30 ەلدىڭ ساپىنان كورىنۋگە تالپىنۋى كىمدى دە بولسا قىزىقتىرماي قويمايدى. بۇدان مەن نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جەمىستى ساياساتىن كورەمىن.
بارشامىزدىڭ ەسىمىزدە بولار, كەڭەس وداعى تاراپ, قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن العان كەزدە بۇل ەلدىڭ بولاشاعىنا كۇمانمەن قاراپ, ورىنسىز پىكىرلەر ايتقاندار كوپتەپ كەزدەستى. بىراق, ولاردىڭ بۇل ۇشقارى ويلارى تەرىسكە شىقتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ولشەۋسىز ەڭبەگى ارقاسىندا ەلدەرىڭىز ساناۋلى جىلدار ىشىندە ادام تانىماستاي وزگەردى. باسقاسىن بىلاي قويعاندا, استانانىڭ قازىرگى كەلبەتىنە قاراپ كوز تويمايدى. اسىرەسە, قازاقستاندىقتاردىڭ اۋىزبىرشىلىكتە عۇمىر كەشۋى كوڭىل توعايتادى.
دانيار اشىمباەۆ,
ساراپشى-ساياساتتانۋشى:
– قوعامدىق كەلىسىم مەن ساياسي تۇراقتىلىق – ءبىزدىڭ ەلىمىزدى جاڭا بەلەستەرگە جەتەلەيتىن باستى باعىتتاردىڭ ءبىرى. مەملەكەتىمىزدە جارقىن بولاشاققا بەت تۇزەۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالۋدا. بۇل تۇرعىدا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ وزىندىك ءرولى زور ەكەنىن ايتقىم كەلەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساياسي شەشىمدەرى قاشاندا الەۋمەتتىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋعا باعىتتالىپ كەلەدى.
وسى ارادا ايتا كەتەيىن, پرەزيدەنت بىرقاتار اسپەكتىلەردى اتاپ, بولاشاق ءۇشىن وتە قىزىقتى باعىتتاردى ناقتىلاپ بەردى. بۇل ءوز كەزەگىندە ەلىمىزدىڭ ورنىقتى دامۋىنا جول اشادى دەپ ويلايمىن. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بەس ينستيتۋتتىق رەفورماسى ەل ءۇشىن ماڭىزدى. ونى جۇزەگە اسىرۋعا بۇكىل قازاقستاندىقتار اتسالىسۋى قاجەت. ويتكەنى, ول ءبىزدىڭ بولاشاعىمىزعا تىكەلەي قاتىستى.
ەدۋارد پولەتاەۆ,
ساياساتتانۋشى, «ەۋرازيا الەمى» قوعامدىق قورىنىڭ باسشىسى:
– پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بەس ينستيتۋتتىق رەفورماسى دەر كەزىندە جاريالاندى دەپ ەسەپتەيمىن. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, الەمدەگى ساياسي احۋال قيىن جاعدايدا تۇر. بۇل تۇرعىدا كوپتەگەن مىسالدار كەلتىرۋگە بولادى. جاھاندىق ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ اۋىرتپالىعى تالاي مەملەكەتكە وڭاي تيمەي وتىر. وسىنداي كەزەڭدە قازاقستان ءوز الدىنا جاڭا مىندەتتەر, تىڭ جوسپارلار ءتۇزۋى قاجەت بولدى. ەلباسى بۇل ماسەلەدە وتە ءساتتى قادام جاسادى. ەندى مەملەكەتتىڭ بۇدان ءارى قاراي ورنىقتى دامۋىن ساقتاۋ ءۇشىن حالىقتىڭ ىنتىماقتى بولعانى ماڭىزدى.
جازىپ العان جولدىباي بازار, «ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ.