اقپارات كەڭىستىگىنە ەنگەن كۇننەن باستاپ ۇلتتىق ءباسپاسوزدىڭ تۋىن ابىرويمەن ارقالاپ كەلە جاتقان رەسپۋبليكالىق «Ana tili» گازەتى ويلى وقىرماننىڭ اينىماس سىرلاسىنا اينالدى. ەل تاريحى مەن ۇرپاق تاربيەسىنە قاتىستى وتكىر ماسەلەلەردى باتىل كوتەرىپ جۇرگەن ونىڭ ءار سانى ەلدىك مۇددە مەن ۇلتتىق بولمىستىڭ ۇنپاراعى دەسەك, ارتىق بولماس. الماتىداعى باس كىتاپحانادا باسىلىمنىڭ 35 جىلدىعىنا ارنالعان «ەگەمەندىك پەن ەلدىكتىڭ ەڭسەلى مىنبەرى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل ءوتىپ, گازەتتىڭ ۇلت رۋحانياتىنداعى ءرولى, ەگەمەندىك جىلدارىنداعى اقپاراتتىق-رۋحاني كۇرەستەگى ورنى مەن بولاشاق باعدارى بايىپتالدى.
اقپارات اعىنى تاسقىنداعان زاماندا ءوز باعىتىنان جاڭىلماي, رۋحاني كەڭىستىكتىڭ تورىنەن ورىن العان گازەتتىڭ وتكەنى مەن بۇگىنى مەرەيتويلىق جيىندا كەڭىنەن سارالاندى. ءىس-شارانىڭ شىمىلدىعى ابيىربەك ءتىنالىنىڭ «انامنىڭ ءتىلى» انىمەن اشىلىپ, اۆتوردىڭ ورىنداۋىنداعى تانىمال تۋىندى باسقوسۋدىڭ رامىزدىك ءمانىن ارتتىردى. العاش بولىپ ءسوز العان پرەزيدەنت كەڭەسشىسى, اكادەميك باۋىرجان وماروۆ پاراساتتى ويدىڭ قادىرىن بىلەتىن وقىرمان ءۇشىن بۇل گازەت رۋحاني باعدارشام ەكەنىن ايتىپ, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «Ana tili» ۇجىمىنا جولداعان قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى.
«ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا قۇرىلعان باسىلىم وسى ۋاقىت ىشىندە ءتول رۋحانياتىمىزدىڭ جارشىسىنا اينالدى. ءابدۋالي قايدار, ومىرزاق ايتباي ۇلى سىندى بەلگىلى عالىمداردىڭ باستاماسىمەن اشىلعان گازەت ۇلت باسپاسوزىنە جاڭا لەپ اكەلدى. العاشقى باس رەداكتورى جارىلقاپ بەيسەنباي ۇلى باستاعان جۋرناليستەر كاسىبي شەبەرلىكتىڭ وزىق ۇلگىسىن كورسەتتى. قوعامداعى وزەكتى ماسەلەلەردى باتىل ءارى اشىق جازعان, ەلدىڭ رۋحىن كوتەرگەن گازەت ۇجىمى قالىڭ وقىرماننىڭ زور قولداۋىنا يە بولدى. قازىر دە باسىلىم قىزمەتكەرلەرى الدىڭعى بۋىن سالعان سارا جولدى لايىقتى جالعاستىرىپ كەلەدى. بەرەكەلى ۇجىم مىزعىماس قۇندىلىقتاردى دارىپتەپ, ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسىن قالىپتاستىرۋعا بەلسەنە اتسالىسىپ ءجۇر. اپتالىق بەتىندە ۇزدىكسىز جاريالانىپ جاتقان ءتىل مەن ءدىل, رۋحانيات پەن مادەنيەت جونىندەگى تۇشىمدى ماقالالار – سونىڭ ايقىن دالەلى», دەلىنگەن پرەزيدەنتتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىندا.
سونداي-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ قۇتتىقتاۋ حاتى «قازاق گازەتتەرى» سەرىكتەستىگىنىڭ قۇرامىنداعى بيىل مەرەيلى بەلەستەرى اتالىپ ءوتىپ جاتقان «مىسل», «ۇلان», «اقجەلكەن» باسىلىمدارىنىڭ ۇجىمىنا دا تابىستالدى.
كونفەرەنتسيانى جۇرگىزگەن «قازاق گازەتتەرى» سەرىكتەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى, اكادەميك ديحان قامزابەك ۇلى, باسىلىم 35 جىل ىشىندە قانشاما ىرگەلى جوبانى جۇزەگە اسىرىپ, انا تىلىمىزگە, تاريحىمىزعا قالتقىسىز قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقانىن, بۇل جولدا كوپتەگەن ۇلت زيالىلارىنىڭ قاجىرلى ەڭبەگى مەن ايشىقتى قولتاڭباسى بارىن اتاپ ءوتتى.
ءىس-شاراعا «Ana tili» گازەتىن بۇعان دەيىن باسقارعان باس رەداكتورلار مەن ورىنباسارلارى, ارداگەر جۋرناليستەر, قوعام قايراتكەرلەرى مەن ءتىل ماماندارى, جازۋشىلار, باق وكىلدەرى مەن زيالى قاۋىم قاتىستى. ولار قالام ۇستاعان قاۋىمنىڭ مارتەبەلى مىنبەرىنە اينالعان گازەت ەگەمەندىكتىڭ ەڭسەلى جىلدارىندا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ بەدەلىن بيىكتەتۋگە, ۇلتتىق سانانى جاڭعىرتۋعا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقانىن اتادى. اسىرەسە گازەت بەتىندە جارىق كورگەن ءتىل, ءدىل, ءداستۇر, ءدىن, ادەبيەت, مادەنيەت, تاريح تاقىرىپتارىنداعى تاعىلىمدى ماتەريالدار قوعامدىق ويدى قوزعاپ, حالىقتىڭ باعىت-باعدارىن ايقىنداۋعا قىزمەت ەتكەنى ايتىلدى.
– «Ana tili» – مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ بىردەن-ءبىر جوقشىسى, ءۇنى, ايبارى. رەسپۋبليكاداعى ءتىل تاقىرىبىندا شىعاتىن رەسمي جالعىز باسىلىم. «Ana tili» مەملەكەتتىك ءتىل عانا ەمەس, ۇلتقا قاتىستى كەز كەلگەن كۇرمەۋلى ماسەلەلەردى كوتەرىپ كەلەدى. قازاقتىڭ ءتىلى, قازاقتىڭ اۋىلى, قازاق مەكتەبى, بالاباقشاسى, قازاق جاستارى, قازاق عىلىمى, ت.ب. كوپتەگەن تاقىرىپ باسىلىم بەتتەرىنەن ءتۇسىپ كورگەن ەمەس. بۇل – زامان تۋدىرعان باسىلىم, – دەدى گازەتتىڭ العاشقى رەداكتورى جارىلقاپ بەيسەنباي ۇلى.
ءىس-شارا اياسىندا «Ana tili» – التىن قور» كىتابىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى. جيناققا گازەتتە 1990–1997 جىلدارى ارالىعىندا جارىق كورگەن تاڭداۋلى ماقالالار ەنىپ وتىر. گازەت ۇجىمى بۇل كىتاپ الداعى ۋاقىتتا شىعۋعا ءتيىس 8 تومدىقتىڭ العاشقىسى ەكەنىن, قالعان كەزەڭدەردەگى ۇزدىك ماقالالار كەزەڭ-كەزەڭىمەن جيناق بولىپ قۇراستىرىلاتىنىن ايتتى. تاعىلىمدى ەڭبەك «اتامۇرا» كورپوراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى راقىمعالي ابرار ۇلىنىڭ دەمەۋىمەن جارىق كورگەن.
سونداي-اق ۇلتتىق كىتاپحانا ۇجىمى 1990 جىلعى «Ana tili» گازەتىنىڭ ءبىر جىلدىق شىعارىلىمىن قايتا تۇپتەپ, رەستاۆراتسيا جاساعان. گازەت تىگىندىسىن كىتاپحانا ديرەكتورى عازيزا قۇدايبەرگەنقىزى گازەتتىڭ باس رەداكتورى ەرلان جۇنىسكە تابىس ەتتى.
90-جىلدارى تارالىمى 100 مىڭنان اسقان باسىلىم ءتىل, ءدىل, رۋحانيات جانە مادەنيەت تاقىرىپتارىنداعى ماتەريالداردى ۇزبەي جاريالاپ كەلەدى. گازەتكە ءار جىلدارى جارىلقاپ بەيسەنباي ۇلى (1990–1997), مەرەكە قۇلكەنوۆ (1997–2006), جۇمابەك كەنجالين (2006 جىلدىڭ تامىزىنان جەلتوقسان ايىنا دەيىن), ماقسات ءتاج-مۇرات (2006–2009), سامات يبرايم (2009–2018), جاناربەك ءاشىمجان (2018–2021), قالي سارسەنباي (2021–2023) سىندى بەلگىلى قالامگەرلەر جەتەكشىلىك ەتتى. 2023 جىلدان بەرى گازەتتىڭ باس رەداكتورى – ەرلان ءجۇنىس.
مەرەيتويلىق باعدارلاما اياسىندا «Ana tili» گازەتىنىڭ ارحيۆىندەگى تاريحي جانە قۇندى فوتوسۋرەتتەر كورمەسى كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلدى. كورمەگە گازەت تاريحىنان, ەل ەگەمەندىگىنىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭىنەن سىر شەرتەتىن ماڭىزدى فوتوسۋرەتتەر قويىلعان. جوبادا «تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى العاشقى قادامدار جانە ەلدىڭ تاريحي ساتتەرى», «Ana tili» گازەتىنىڭ ۇجىمى», «قازاقتىڭ قايراتكەرلەرى مەن مادەني تۇلعالارىنىڭ بەينەلەرى» جانە ء«تىل مەن ۇلتتىق سانا, رۋحانياتقا قاتىستى تاريحي فوتوسۋرەتتەر» اتتى تاقىرىپتار قامتىلىپ, باسىلىمنىڭ بايىرعى قىزمەتكەرلەرى وتكەن كۇندەردىڭ بەلگىسىن ساعىنىشپەن ەسكە الدى. ارىپتەستەرىمىزدىڭ ايتۋىنشا, گازەت فوتوقورىندا كۇنى بۇگىن 10 مىڭنان اسا فوتوسۋرەت ساقتاۋلى.
ءىس-شارادا ۇلتتىق كىتاپحانا دالىزىنە ۇقىپتى ورنالاسقان تاعى ءبىر سۋرەت كورمەسى نازارىمىزدى اۋداردى. بۇل – باسىلىمنىڭ باياندى شەجىرەسىن وبەكتيۆ ارقىلى ورنەكتەگەن بەلگىلى ءفوتوتىلشى, «Ana tili» گازەتىنىڭ قىزمەتكەرى ازامات قۇسايىنوۆتىڭ «ۇلتتىق رۋح جانە ءبىر ءسات» اتتى جەكە شىعارماشىلىق كورمەسى. كورمە ءبىر ادامنىڭ عانا ەمەس, تۇتاس ءبىر ءداۋىردىڭ, قازاق قوعامىنىڭ تاريحي ساتتەرىن, مادەني بولمىسىن, ءتىل مەن ۇلت رۋحىنىڭ تىنىسىن بەينەلەيتىن كوركەم حرونيكا دەرسىز. كورمەگە تاريحي وقيعالار, ۇلت تۇلعالارىنىڭ بەينەسى, رۋحانيات, ادەبيەت, ونەر تاقىرىپتارىنا ارنالعان فوتوجيناقتار, اۋىل ءومىرى مەن ۇلتتىق داستۇرلەردىڭ فوتوشەجىرەسى قويىلعان. ول تۋرالى كورمە اۆتورى ايتىپ بەردى.
– فوتوسۋرەتتەرىم ارقىلى قازاق حالقىنىڭ باي مادەنيەتى مەن تاريحىن كورەرمەنگە جەتكىزۋگە تىرىسامىن. بۇگىنگى كورمەمدە ءارتۇرلى جانرداعى جۇمىستارىمدى ۇسىنىپ وتىرمىن. بۇل سۋرەتتەر ارقىلى ۇلتتىڭ رۋحاني دامۋى, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى, قازاق ءتىلىنىڭ وركەندەۋى, حالىقتىڭ ارقيلى كوڭىل كۇيى مەن كۇندەلىكتى ءومىرى تۋرالى ايتامىن. ماعان جول كورسەتىپ, شىعارماشىلىعىما ءورىس بەرگەن «Ana tili» – مەنىڭ ەكىنشى ءۇيىم, – دەيدى ا.قۇسايىنوۆ.
سونىمەن قاتار «Ana tili» گازەتىنىڭ 35 جىلدىعىنا وراي, گازەتتە قىزمەت ەتكەن ارداگەرلەردىڭ ماقالالارى مەن شىعارماشىلىعىنا ارنالعان «ۇلتتىق ءباسپاسوزدىڭ التىن قورىنان» اتتى تاعى ءبىر كورمە گازەتتىڭ العاشقى جىلدارىنان باستاپ قازىرگى كۇنگە دەيىن ەڭبەك ەتكەن جۋرناليستەردىڭ تاريحي ءمانى بار ماقالالارى مەن تۋىندىلارىن قامتىعان.
مازمۇندى باسقوسۋدا «Ana tili» گازەتى ۇيىمداستىرعان «نۇرلى جۇلدىز – بابام ءتىلى» اتتى پوەزيا بايقاۋى مەن «مەنىڭ ومىرىمدەگى انا ءتىلى» اتتى شىعارماشىلىق ەسسە بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازدارى ماراپاتتالدى. اتالعان بايقاۋلار «Ana tili» گازەتىنىڭ 35 جىلدىعىنا ورايلاستىرىلىپ, رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە جاريالانعان ەدى. بايگەگە ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جاس قالامگەرلەر, وقۋشىلار, ستۋدەنتتەر مەن ۇستازدار بەلسەنە قاتىسىپ, انا تىلىنە دەگەن جەكە كوزقاراستارىن, تاريحي تانىمىن, كوركەم وي-تولعاۋلارىن ولەڭ مەن پروزالىق تۋىندىلار ارقىلى جەتكىزگەن.
«نۇرلى جۇلدىز – بابام ءتىلى» پوەزيا بايقاۋىندا جاس اقىندار قازاق ءتىلىنىڭ كوركەمدىگىن, ونىڭ عاسىرلار قويناۋىنان جەتكەن رۋحاني قۋاتىن جىر ارقاۋىنا اينالدىردى. ال الماتى وبلىستىق كىتاپحانا دەمەۋشىلىگىمەن ۇيىمداستىرىلعان «مەنىڭ ومىرىمدەگى «Ana tili» شىعارماشىلىق بايقاۋى جاستاردىڭ گازەتكە, انا تىلىنە دەگەن جەكە كوزقاراسىن, ىشكى جان دۇنيەسىن اشاتىن ەسسەلەر ارقىلى ەرەكشەلەندى. ماراپاتتاۋ كەشى ادەبي-كونتسەرتتىك باعدارلاماعا ۇلاستى.
الماتى