نازىم قىزايباي: ارمانىم – وليمپيادانىڭ التىن مەدالى

– نازىم, الدىمەن ءوزىڭدى تولايىم تابىسىڭمەن تاعى ءبىر مارتە قۇت­تىق­تايمىن. بوكسشىلاردىڭ اراسىنان تۇڭعىش بولىپ ءۇش دۇركىن الەم چەم­پيونى اتاندىڭ. اسەرى قالاي ەكەن؟

– سەربيانىڭ نيش قالاسىندا وتكەن الەم چەمپيوناتىنىڭ اسەرىن تۋعان ەلگە تابانىمىز تيگەندە ەرەكشە سەزىندىك. ­اري­­­نە, ەلدىڭ قوشەمەتى, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قۇتتىق­تاۋى, اعايىن-تۋىستىڭ العاۋسىز كوڭىلى ­مەن ­رياسىز پەيىلىنە كومىلگەندە وزگەشە اسەر­گە بولەندىم.

2012 جىلى قىتايدا وتكەن الەم چەم­­پيوناتىنا 19 جاسىمدا العاش رەت قاتى­سىپ, جارتىلاي فينالدا ءسۇرى­نىپ, قولا مەدالدى قاناعات تۇتتىم. مارا­پاتتاۋدان كەيىن ەرتەڭىنە ەرتە تۇرىپ جۇگىرۋگە شىق­سام, تايلاندتىق بوكسشى قىزدار دا ازىر­لىككە كىرىسىپتى. سوندا وزىمە ءوزىم ەسەپ بەردىم. «مىنە, جاستاردان ەرەسەكتەر قاتا­رى­نا قوسىلىپ, الەم چەمپيوناتىنا تۇڭ­عىش قاتىستىم, ەنشىمدە – قولا مەدال. دەمەك التىن جۇلدە الۋعا دا قايرات-كۇشىم جەتەدى», دەپ توپشىلادىم. 2014 جىلى وڭتۇستىك كورەيانىڭ قالاسىندا تۇعىردا تۇرىپ ءانۇرانىمىزدى شىرقاعاندا, ودان كەيىن 2016 جىلى استانادا ەكى دۇركىن الەم چەمپيو­نى اتاعى بۇيىرعاندا, ەندى مىنە, سەربيا ارەناسىندا ءۇشىنشى رەت التىن مەدالدى موينىما ىلگەندە 13 جىل بۇرىنعى كورىنىس كوز الدىما كەلە بەردى.

سۋرەتتى تۇسىرگەن – ازامات قۇسايىنوۆ

– جاھاندىق دوداعا ازىرلىكتىڭ قانشالىقتى جوعارى دارەجەدە وتكەنى قىزدارىمىزدىڭ جەكپە-جەكتەرىنەن بايقالدى. 12 بوكسشىنى ايقاسقا سالىپ, 3 التىن, 2 كۇمىس, 1 قولا مەدال ەنشىلەۋ از تابىس ەمەس.

– بۇل جەتىستىك  ۇجىمنىڭ ىنتىماقتى جۇمىسىنىڭ وتەۋىنە بۇيىرعان نەسىبە دەر ەدىم. سەربياعا اتتانعانعا دەيىن الماتى وبلىسىنداعى  وليمپيادالىق دايارلاۋ ورتالىعىندا وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىن وتكەردىك. ودان كەيىن ماسكەۋ قالاسىندا بىرلەسكەن جاتتىعۋ بولدى. فيزيكالىق ازىرلىككە كوپ كۇش سارقىدىق. سونىڭ يگىلىگىن الەم چەمپيوناتىندا كوردىك. ماسەلەن, ءوزىم جارتىلاي فينالعا دەيىنگى ەكى جەكپە-جەكتى مەرزىمىنەن بۇرىن جەڭدىم. جارتىلاي فينالدىق سايىستا كۇشىم كەمىپ قالا ما دەپ ۋايىمدادىم. جوق, كەرىسىنشە, فينالعا تىڭايىپ شىقتىم. باپكەرلەردىڭ قۇرعان تاكتيكالىق جوسپارى تولىق اقتالدى. الەم چەمپيوناتىنىڭ فينالىندا سۇرىنگەن ەلدانا ءتالىپوۆا مەن ۆيكتوريا گرافەەۆا كوڭىل كۇيلەرى سىنىق تارتىپ, جابىرقاپ ءجۇردى. مەن: «مويىماڭدار, الەم چەمپيو­نى اتانۋ جولىندا كوپ تەر توگۋ كەرەك. جاھاندىق دودانىڭ مەدال ولجالاۋ دا وڭاي تابىس ەمەس, بۇعان قولى جەتپەگەن ساڭلاقتار قانشاما», دەپ جىگەرلەندىرىپ, قاناتتاندىردىم.

الەم چەمپيوناتىندا جاينا شەكەر­بەكوۆا سەربيا قىزىنا ەسە جىبەردى. ءبىزدىڭ ەسەبىمىزدە, ول جەڭىلگەن جوق. بىراق الەم چەمپيوناتى سەربيادا وتكەندىكتەن بە, تورەشىلەر قارسىلاسىنا بۇرا تارتتى. ۇلتتىق قۇرامانىڭ كاپيتا­نى بولعان­دىقتان, ءار بوكسشى­نىڭ جەكپە-جەگىنە وزىڭنەن ارتىق ۋايىمدايسىڭ, جانكۇيەر بولاسىڭ.

وقۋ-جاتتىعۋ جيىنى كەزىندە كۇن­دەلىكتى دايىندىقتى ءانۇران ايتۋمەن باستايمىز. سوندا كوزىمدى جۇمىپ «مەن الەم چەم­پيو­نى اتانىپ, ءانۇراندى وسىلاي شىرقاسام» دەپ ارماندايتىن ەدىم. سول ماقساتىم ورىندالعانىنا تاۋبە دەيمىن. ادامدا ارمان تاۋسىلعان با, ءتورت دۇركىن الەم چەمپيونى اتانسام دەيمىن. ءۇش جىلدان اسا ۋاقىت قالدى, وليمپيادانىڭ دۋىنا قوسىلۋدى قالاي­مىن. بىراق قاي سالماقتا قاتىسارىم بەلگىسىز, ويتكەنى سالماق دارەجەسى وزگەرۋى مۇمكىن, ەل ىشىندەگى باسەكەلەستىك تە كۇن ساناپ كۇشەيىپ كەلەدى, جاستاردىڭ شوعىرى قالىڭ. دەسە دە ءبىر انىق نارسە – جاتتىعۋدى ەشقاشان توقتاتپايمىن. جاتتىعۋ مەنىڭ جۇمىسىم ىسپەتتى. ءبىر كۇن قول ۇزسەم, كادىمگىدەي كوڭىلىم قوڭىلتاقسىپ قالادى.

– بىلتىر فرانتسيادا وتكەن وليم­پيا­دانىڭ جارتىلاي فينالىندا ءسۇ­رىنىپ, قولا مەدالدى قاناعات تۇت­تىڭ. ەلگە كەلگەن سوڭ كوپ ۋاقىت وتپەي جات­تىعۋدى باستادىڭ.

– ءيا, پاريج وليمپياداسىندا قولا مەدال بۇيىردى. 2016 جىلى ريو وليم­پياداسىنا بارعىم-اق كەلدى, الايدا سالماعىم 46 كگ-دان اسپايتىن ەدى. 2021 جىلى توكيو تورىندە تورتجىلدىقتىڭ دوداسىندا ايقاسۋعا كۇش سالدىم, بۇيىر­مادى. مەنىڭ ارمانىم – وليم­پيادانىڭ التىن مەدالى. سوعان جەتپەي توقتاماق ەمەسپىن. بىلتىر پاريجدەن ورالعان سوڭ دا بىردەن جاتتىعۋعا كىرىستىم, جىل سو­ڭىندا قاراعاندى قالاسىندا ەل چەمپيو­ناتى ءوتىپ, 48 كگ سالماقتا جەڭىسكە جەتتىم. جاراتقانعا شۇكىرشىلىك, ەلدىڭ ىقىلاسى, قوشەمەت-قۇرمەتى دە زور بولدى. مەملە­كەت تاراپىنان, جەكەلەگەن ازاماتتار اتىنان بەرىلگەن سىيلىق تا جەتەرلىك. بىراق جاتتىعۋدى توقتاتپادىم.

جالپى, ءوزىم تويعا بارعاندى, توپتىڭ ورتاسىندا جۇرگەندى ونشا قالاي كور­مەي­مىن. سەنسەڭىز, ءبىر ەمەس, ەكى ءسىڭلىمنىڭ تو­يىنا قاتىسا العانىم جوق. وقۋ-جاتتى­عۋ جيى­نىنان قول ءۇزىپ كەتە المايسىڭ. كەيدە انام حابارلاسىپ, تۋىس-تۋعان­نىڭ جاق­سىلىعىنا شاقىرادى. مەيلىن­شە تويدان ەمەس, جاتتىعۋدان قالماۋعا تىرىسامىن. دايىندىق كەزىندە ءبىر كۇن قول ۇزسەڭ, قايتا قالىپقا كەلىپ, قاتارعا قوسىلۋ ءۇشىن كوپ كۇشىڭدى سارقىپ الاسىڭ. پاريج وليمپياداسىنان كەلگەننەن كەيىن دە مەنى زالعا جەتەلەپ, قامشىلاعان سپورتقا دەگەن قۇشتارلىعىم شىعار. بىلتىرعى ەل چەمپيوناتىنا قاتىسپاسام دا, ۇلتتىق قۇراماداعى ورنىمدى ەشكىم تارتىپ الماس ەدى. بىراق بىرىنشىلىككە قاتىسىپ, 48 كگ سالماقتا كوشباسشى ەكەنىمدى دالەلدەدىم.

– بىلىكتى باپكەر دولكۋنجان كامە­كوۆتىڭ ءتالىمىن الاسىڭ. سەربيادا وكتەن الەم چەمپيوناتىندا بۇل ماماننىڭ وزىڭنەن بولەك تاعى ەكى شاكىرتى فينالدا ايقاستى.

– اعايمەن جولىمدى تۇيىستىرگەن – قۇربىم رانو فارحاتوۆا. ول كەزدە «شاڭى­راق» شاعىن اۋدانىنداعى سپورت مەك­تەپ-ينتەرناتىندا وقيمىن. اتا-انام الماتى وبلىسى, ىلە اۋدانىنا قاراستى جەتىگەن اۋىلىندا تۇرادى. كانيكۋلدا قالاعا كەلگەندە رانونىڭ قاسىندا جۇرەمىن. جاتتىعۋىنا ەرىپ بارىپ, دولكۋنجان كامەكوۆتىڭ ءتالىمىن الدىم. جاتتىعۋ بارىسىندا ول كىسى: «مىنە, ارالارىڭدا بولاشاق الەم چەمپيونى ءجۇر», – دەپ مارتەبەمدى كوتەرىپ تاستادى. اللا اۋزىنا سالعان شى­عار. سپورت مەكتەبىنە قابىلدانىپ, بوكسقا قادام باسقاننان جەكە باپكەرىم بولعان جۇمابەك ومىرزاقوۆ اعايىما ايتىپ, 2018 جىلدان بەرى دولكۋن اعايدىڭ كومانداسىنا قوسىلدىم. بىزدەن جاسى ەداۋىر ەرەسەك بولعانىنا قاراماستان, قاتار قۇربىمىزداي اڭگىمەلەسەدى. ءار بوكسشىنىڭ الەمىنە ءۇڭىلىپ, وي-پىكىرىمەن ساناسادى. «مەنىكى عانا دۇرىس» دەپ سىڭارەزۋلەمەيدى. قاتالدىعى دا بار, كەرەك جەرىندە ۇرسىپ, ءبارىمىزدى «قۋىرىپ» تا الادى. قازىرگى تاڭدا ونعا جۋىق شاكىرتى قۇراما كوماندا مۇشەسى. ءتالىمىن العان ساڭلاقتار وليمپيا ويىندارىنان, الەم, ازيا چەمپيوناتتارىنان ولجالى ورالىپ ءجۇر. 

– ۇلتتىق قۇرامانىڭ ىنتىماعى قالاي؟

– بەرەكە تەك بىرلىگى جاراسقان ورتاعا ورنايدى. ۇجىمنىڭ اۋىزبىرلىگى, ءبىرىن-ءبىرى قولداۋى ەرەكشە. باپكەرلەردىڭ دە قامقورلىعى سەزىلەدى. مىسالى, سەربياداعى الەم چەمپيوناتى 8 ناۋرىز كۇنى باستالدى. حالىقارالىق ايەلدەر مەرەكەسىنە تۇسپا-تۇس كەلگەن دودانىڭ العاشقى كۇنى بىزگە ەرەكشە قۇرمەت كورسەتىلدى. ويىمىزدا ەشتەڭە جوق, قوناقۇيدەن شىعىپ تاڭعى جاتتىعۋعا ساپقا تۇردىق. ەلدوس سايدالين اعايىمىز باستاعان باپكەرلەر قۇرامى, بوكس فەدەراتسياسىنىڭ وكىلدەرى كەلىپ, قولدارىندا شوق-شوق گۇلدەرى بار, ءبارى­مىزدى قۇتتىقتادى. ەرەكشە سەزىمگە بو­لەندىك. ويتكەنى باسقا ەلدەردىڭ بوكس­شىلارىنا مۇنداي قۇرمەت كورسەتىلمەدى.

بوكسشى قىزداردىڭ ءوزارا سىيلاس­تىعى, دوستىعى كەرەمەت. ۆيكتوريا گرا­فەەۆا, ريما ۆولوسەنكو سىندى زامانداس قۇربىلارىمىز قازاقشا ۇيرەنىپ ءجۇر. انەل ساقىش سىندى جاستار ولارمەن قازاق تىلىندە اڭگىمە-دۇكەن قۇرادى.  ۆيكتوريا باستاعان بوكسشىلار مەملەكەتتىك تىلدە ءتاپ-ءتاۋىر سويلەپ قالدى.

–  2028 جىلى لوس-اندجەلەس وليم­­پيا­داسىنىڭ التىنى بۇيىرۋىنا تىلەۋ­لەس­پىز. وقىرمان كوڭىلىندە «نازىم بوكس­­ت­ى دوعارعان سوڭ قاي سالادا ەڭبەك ەتە­­دى» دەگەن سۇراقتىڭ قىلاڭ بەرەتىنى راس.

– بۇل ساۋال وزىمە دە ءجيى قويىلادى. باپكەرلىك شەبەرلىگىمدى شىڭداپ شاكىرت تاربيەلەسەم دەيمىن. كەلەشەكتە بوكس اكادەمياسىن, بولماسا زال اشىپ جاستاردى باۋلىعىم كەلەدى. «قويشى تاياعىنا, ديقان كەتپەنىنە ىقتيات بولسىن» دەگەندەي, اركىم ءوزىنىڭ جەتىك بىلەتىن ءورىسىن وركەندەتكەنى ءجون.

– بوكستان ۇلتتىق قۇرامانىڭ كاپيتانى رەتىندە كەيىنگى تولقىنعا قانداي كەڭەس ايتاسىڭ؟

– ەت پەن تەرىنىڭ اراسىنداعى جەلىك بيلەيتىن جاستىق شاقتا ءبارى بىردەن ورناي قالسا دەگەن دامەنىڭ دارمەن بەرمەيتىنى راس. الايدا قاي ىستە دە ادامدى وسىرەتىن اق ادال ەڭبەگى. بوكس مەنىڭ ومىرلىك وبرازىما اينالدى. 16 جاسىمنان باستاپ ۇلتتىق قۇراماداعى الدىڭعى تولقىننىڭ جاتتىعۋىنا قاتىسىپ, ءتالىم الدىم, تاجىري­بە جينادىم. جەتىستىكتىڭ جولىندا قانشاما جەڭىلىسكە ۇشىرايسىڭ. وعان سىنىپ كەتپەۋ كەرەك. ماڭدايىنان اققان تەردىڭ تۇبىندە ناتيجەسى بولادى. سپورتتاعى تاۋداي ەڭبەكتىڭ وتەۋىنە بەرىلگەن سىي-سياپاتتىڭ ارقاسىندا اتا-انامدى اۋىلدان قالاعا كوشىرىپ اكەلدىم. باسقا دا باۋىر-تۋىسقا قارايلاسىپ جۇرەمىن. مەنىڭ ۇستانىمىم – ەشقاشان توقمەيىلسۋگە بولمايدى.

– ساتتىلىك تىلەيمىز, جازعى وليم­پيادانىڭ التىنىن ولجالاعان ءساتىڭدى سۇيىنشىلەۋدى ءناسىپ ەتسىن!

اڭگىمەلەسكەن –

قۋانىش نۇردانبەك ۇلى,

«Egemen Qazaqstan»