الەم ءباسپاسوزى ءبىر كۇننەن ءبىر كۇنگە بەرگىسىز وقيعالاردىڭ تىزبەگىن توقتاۋسىز ۇسىنىپ جاتىر. ينتەرنەت جەلىسىندە دەمالىس دەگەن اتىمەن جوق. مەزگىلدىڭ قاي ۋاعىندا اشىپ قالساڭ دا, ونداعى قاراقۇرىم قاپتاعان اقپارات اگەنتتىكتەرى مەن پورتالدارىنان جارق ەتىپ شىعا كەلەدى. قايسىسىن باسىپ قالساڭ دا, جاڭالىقتىڭ نەبىر ءتۇرىن كورەسىڭ.
البەتتە, جاڭالىقتىڭ دا جاقسىسى مەن جامانى بار. سونىمەن بىرگە, مۇنىڭ ەكەۋىنە دە جاتقىزۋعا كەلمەيتىن, بىراق ادامدى ويلانۋعا ەرىكسىز ءماجبۇر ەتەتىن, بۇگىنگىڭدى ويلاي وتىرىپ, ەرتەڭىڭە كوز جۇگىرتىپ قويۋعا سەبەپ بولاتىن تاسپا جولدار دا جەتكىلىكتى. بۇلارعا قاراپ تۇرساڭ, «باعدادتا ءبارى تىپ-تىنىش» دەپ ايتۋعا بولمايتىنىن ۇعىناسىڭ. سوندىقتان سولاردىڭ بىرقاتارىن سىزدەرگە وقۋعا ۇسىندىق.
بريتانيا دەپۋتاتى لاتۆياعا ەۋرووداقتان شىعۋعا كەڭەس بەردى
« ۇلىبريتانياداعى بىرىككەن كورولدىك تاۋەلسىزدىگى پارتياسى (UKIP) اتىنان سايلانعان پارلامەنت دەپۋتاتى دۋگلاس كارسۆەلل لاتۆياعا ەۋرووداقتان شىعۋ تۋرالى ويلانۋعا كەڭەس بەردى», دەپ جازدى The Times باسىلىمى.
ساياساتكەر 2017 جىلى ۇلىبريتانيادا مەملەكەتتىڭ ەۋرووداقتا بۇدان ءارى بولۋ-بولماۋ ماسەلەسىن تالقىلايتىن رەفەرەندۋمنىڭ وتكەلى تۇرعانىن ايتا كەلىپ, ەو-نىڭ باسقا ەلدەرىنە, سونىڭ ىشىندە لاتۆياعا دا وسى تۇرعىدا ۇلىبريتانيادان ۇلگى الۋدىڭ دۇرىس بولاتىنىن ءبىلدىردى. « ۇلىبريتانيا ەو-نى تاستاپ كەتكەن كەزدە باسقا ەلدەر دە بۇل تۋراسىندا ويلانادى دەگەن ۇمىتتەمىن. ولاردىڭ ءوز ەلدەرىنە وزدەرى قوجايىن بولۋلارى كەرەك. ءبىز سىزدەرگە جاقسى كورشى بولا الار ەدىك, ەركىن ساۋدا جونىندە جانە باسقا دا ماسەلەلەر بويىنشا كەلىسىمدەر جاسار ەدىك», – دەدى ول.
لاتۆيا ەۋروپا وداعىنا 2014 جىلعى 1 قاڭتاردا كىردى. بىرقاتار ساراپشىلار وداقتىڭ كەڭەيە تۇسكەنىنەن تەك پروبلەمالار ۇلعايا بەرەدى, دەگەندى ايتادى. سەبەبى, ءبىرتۇتاس ۆاليۋتا وداعىنا كىرگەن مەملەكەتتەر وزدەرىنىڭ بۇرىنعى ەكونوميكالىق تۇيتكىلدەرىن تولىق شەشىپ بىتكەن جوق. بۇعان قوسا, ەۋرووداقتىڭ جەتەكشى ويىنشىلارى جاڭا سالىق تۇرلەرىن ەنگىزۋدەن باستاپ, سىرتقى باعىتتى تاڭداپ الۋعا دەيىنگى ارالىقتاعى كوپتەگەن ماسەلەلەر بويىنشا ءبىر-بىرلەرىمەن كەلىسىمگە كەلە المايدى.
ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى دەۆيد كەمەرون ءوزىنىڭ پارتياسى 2015 جىلعى مامىر ايىندا وتەتىن سايلاۋدا جەڭىسكە جەتەر بولسا, 2017 جىلى ۇلىبريتانيانىڭ ەۋرووداقتان شىعۋ مۇمكىندىگىن قاراستىراتىن رەفەرەندۋم وتكىزۋگە بىرنەشە رەت ۋادە بەرىپ قويدى. ال قوعامدىق پىكىردى زەرتتەۋدىڭ ەڭ سوڭعى مالىمەتتەرى ۇلىبريتانيانىڭ ەو قۇرامىنان شىعۋىن قالايتىن ەل تۇرعىندارىنىڭ سانى 42 پايىز بولسا, وداقتا قالۋدى جاقتايتىن جۇرتتىڭ مولشەرى 37 پايىز ەكەنىن كورسەتتى.
مارين لە پەن: اقش-تىڭ ماقساتى – ەۋروپادا سوعىس اشۋ
«فرانتسۋزدىڭ «ۇلتتىق مايدان» پارتياسىنىڭ ليدەرى مارين لە پەن ەۋروپا ساياساتكەرلەرىنىڭ ۋكرايناداعى جاعدايعا بايلانىستى مىنەز-ق ۇلىقتارىن سىنعا الدى», دەپ حابارلادى Le Figaro گازەتى.
لە پەن ءوزىنىڭ Twitter-دەگى ميكروبلوگىنا «ەۋروپا ساياساتكەرلەرىنىڭ ءبارى بار ماقساتى «كارى قۇرلىقتا» سوعىس اشۋ بولىپ وتىرعان ۆاشينگتوننىڭ ىقپالىندا كەتتى», دەپ جازدى.
«ۋكرايناعا كەلەر بولساق, ءبىز مۇندا ءوزىمىزدى امەريكالىقتاردىڭ مالايلارى سياقتى ۇستاپ ءجۇرمىز. ەۋروپا استانالارىنا بۇل ماسەلەدە اقش-قا تاۋەلدى بولماۋدىڭ جولىن تاباتىن كەمەڭگەرلىك جەتىسپەي تۇر», – دەپ اتاپ ءوتتى ول. سونىمەن قاتار, لە پەن ۋكراين ۇكىمەتىن «بەيبىت تۇرعىنداردى بومبانىڭ استىنا العانى ءۇشىن» ايىپتادى. «ەۋروپا بۇل جانجالدى شىندىققا كەلگەندە, اۋىزدارىن اشپاۋدى ءجون كورىپ وتىر», – دەپ ويىن تارقاتتى بۇدان ءارى.
«امەريكانىڭ ماقساتى ناتو-نى رەسەيدىڭ شەكاراسىنا اپارىپ قويۋ ءۇشىن ەۋروپادا سوعىس اشۋ», – دەپ جازدى «ۇلتتىق مايداننىڭ» ليدەرى. ونىڭ ويىنشا ۋكرايناداعى جاعداي تەك قانا ديپلوماتيالىق جولمەن شەشىلۋى ءتيىس.
«ۇلتتىق مايدىن» 2014 جىلعى ناۋرىزدا وتكەن مۋنيتسيپاليتەت سايلاۋىندا 6,8 پايىز داۋىسپەن ءۇشىنشى ورىن العان ەدى. ال ەۋروپارلامەنتتىڭ سوڭعى سايلاۋىندا بۇل ورگانداعى ورنى سانىن 3-تەن 22-گە جەتكىزدى. وتكەن جىلدىڭ قاراشا ايىندا لە پەن پارتيا باسشىلىعىنا قايتا سايلاندى.
ەۋرووداق رەسەيگە قارسى سانكتسيا سالدارىنان 21 ملرد. ەۋرو جوعالتتى
«ەۋرووداق رەسەيگە قارسى سالىنعان سانكتسيالار سالدارىنان 21 ملرد. ەۋروعا جۋىق قارجى جوعالتىپ وتىر. يسپانيانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى حوسە مانۋەل گارسيا-مارگاليۋ وسىلاي دەدى», دەپ جازدى Marca گازەتى.
«سانكتسيالار بىزدەر ءۇشىن تىم قىمباتقا ءتۇستى. ەو ءدال قازىرگى ساتكە دەيىن ودان 21 ميلليارد ەۋرو جوعالتتى. ءبىز يسپانيادا اۋىل شارۋاشىلىعى مەن تۋريزم سالاسىندا قاتتى زارداپ شەكتىك», دەدى مينيستر.
ەسكە سالا كەتەيىك, ۋكرايناداعى وقيعالاردىڭ شيەلەنىسۋى سالدارىنان اقش پەن ەۋرووداق الدىمەن رەسەيدىڭ جەكەلەگەن تۇلعالارى مەن كومپانيالارىنا قارسى سانكتسيالار ەنگىزدى, سوسىن ەكونوميكانىڭ تۇتاس سەكتورلارىنا قارسى شەكتەۋ شارالارىن قولدانا باستادى. رەسەي بۇعان جاۋاپ رەتىندە اقش-تان, ەۋرووداق ەلدەرىنەن, كانادادان, اۆستراليادان جانە نورۆەگيادان كەلەتىن تاۋارلارعا توقتاۋ سالدى. مۇنداي تىيىم سالىنعان ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى قاتارىندا سيىر ەتى, شوشقا ەتى, قۇس ەتى, شۇجىق, بالىق, كوكونىس ونىمدەرى, جەمىس-جيدەك, ءسۇت ونىمدەرى بولدى.
بۇدان بۇرىن رەسەي پرەزيدەنتى باتىس ەلدەرىنىڭ رەسەيگە قارسى ەنگىزىپ جاتقان سانكتسيالارى ەلگە شىعىن مەن زيان اكەلگەنىنە قاراماستان, ولاردىڭ وزدەرى ءۇشىن دە ءتيىمدى بولمايتىنىن ايتقان ەدى.
قۋاتتى جانارتاۋ امەريكانى جويىپ جىبەرۋى مۇمكىن
«امەريكادا ادام ايتسا نانعىسىز اپاتتىڭ ورىن الىپ قالۋى ىقتيمال. اقش-تىڭ يەللوۋستون قالاسى ماڭىنداعى سۋپەرۆۋلكان قۇدايدىڭ كەز كەلگەن كۇنى بۇرق ەتە قالاتىنداي بولىپ تۇر», دەپ جازدى Chicago trimune گازەتى.
عالىمدار جانارتاۋدىڭ اتقىلاۋىنان بۇكىل الەمدەگى اۋا رايىنىڭ كۇرت وزگەرىپ كەتۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتىپ وتىر. وقىمىستىلار ۆۋلكاندى كوپ جىلعى زەرتتەۋدىڭ ناتيجەسىندە وسىنداي شەشىمگە كەلدى. تەك 2014 جىلدىڭ وزىندە وسى ماڭدا 2 مىڭ رەتتەن اسا جەر سىلكىنىسى بولعان. ال يەللوۋستون سۋپەرۆۋلكانى ءاربىر 30 مىڭ جىلدا ءبىر رەت ويانىپ تۇرادى. سونىڭ كەلەسى كەزەڭى وسى ۋاقىتقا تۋرا كەلىپ تۇرعان سياقتى.
جانارتاۋ اتقىلاۋىنىڭ قاۋىپتىلىگى ونىڭ امەريكانىڭ سولتۇستىك بولىگىن باسىپ قالاتىنىندا عانا ەمەس, سودان كەيىن جەرگە وراسان زور مولشەردە رادياتسيا كەلىپ تۇسەدى. ول «يادرولى قىستى» اكەلەدى. جوعارىدا وزون تەسىگى پايدا بولادى.
اقش ۆۋلكانولوگى حەنك حەسسلەر الداعى ەكى اپتانىڭ كولەمىندە جانارتاۋدىڭ اتقىلاي باستايتىنىن بولجاپ وتىر.
باتىس ءروۋحانيدىڭ وتستاۆكاسىن ۇيىمداستىرۋعا مۇددەلى
«يراننىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى باتىستىڭ قازىر ەلدىڭ پرەزيدەنتى حاسان ءروۋحانيدى وتستاۆكاعا جىبەرۋگە قاتتى ىنتالى بولىپ وتىرعانىن مالىمدەدى», دەپ جازدى Reuters اگەنتتىگى.
يران سىرتقى ىستەر ءمينيسترى مۋحاممەد دجاۆاد زاريف اقش مەملەكەتتىك حاتشىسى دجون كەرريمەن كەزدەسۋى كەزىندە يادرو باعدارلاماسى بويىنشا مامىلەگە كەلە الماۋ «پراگماتيك پرەزيدەنت حاسان ءروۋحانيدىڭ قۇلاۋىنا» الىپ باراتىنىن جەتكىزدى.
Reuters حابارلاعانداي, يران شەنەۋنىكتەرى بۇل اڭگىمەنى ءزاريفتىڭ باتىستىڭ باسقا دا ديپلوماتتارىمەن كەزدەسۋى كەزىندە دە كوتەرگەن. ول سونىمەن بىرگە ءروۋحانيدىڭ ورنىنا پرەزيدەنت تاعىنا كونسەرۆاتيۆتى شەڭبەردىڭ وكىلدەرى كەلەتىنىن ءبىلدىردى.
باتىس يرانمەن بۇل سالاداعى كەلىسسوزدىڭ ءساتسىز اياقتالۋى روۋحزانيگە زالال كەلتىرەتىنىن مويىنداعانىمەن, ءزاريفتىڭ بۇل ءسوزى تەك تاكتيكالىق قۋلىق بولۋى مۇمكىن دەگەندى ايتىپ وتىر. امەريكا جاعى سونداي-اق ءزاريفتىڭ كەرريمەن كەزدەسۋىندە مۇنداي اڭگىمە ايتقانىن دا جوققا شىعاردى.
گايتي حالىقارالىق كومەككە ءزارۋ
«جەر-الەمدى وپان-توپان ەتكەن سۇمدىق ءزىلزالادان كەيىن گايتي كۇلدەن قايتا تۇرعانداي ەندى عانا ەسىن جيىپ كەلەدى», – دەپ جازدى شۆەيتساريانىڭ Tribune de Jeneve گازەتى.
سول جەر سىلكىنىسىندە 250 مىڭ ادامى توپىراقتىڭ استىندا قالعان ەل ءالى دە قيراندىلاردىڭ ورتاسىندا تۇرىپ جاتىر. ال حالىقارالىق قاۋىمداستىق ۋادە ەتكەن كومەكتىڭ كوپ بولىگى قۇرعاق ءسوز كۇيىندە قالىپ قويدى. ەگەر ولمەستىڭ كۇنىن كورىپ كەلە جاتقان بۇل ەل حالقىنىڭ وسى كەزگە دەيىن امان-ەسەن تۇرۋلارىنا ۆەنەسۋەلا مۇنايىنىڭ ءبىراز سەپتىگى ءتيدى. بىراق بۇل قاشانعا دەيىن سوزىلادى؟
بۇدان بەس جىلدان ءسال عانا بۇرىن, 2010 جىلعى 12 قاڭتار كۇنى گايتيدىڭ استاناسى پورت-و-پرەنس قالاسىنا جاقىن جەردە كۇشتى جەر سىلكىنىسى ورىن الدى. ساناۋلى عانا سەكۋندتار ىشىندە نەگىزىنەن كىرپىشتەن سالىنعان ۇيلەردىڭ قاتتى قاعازدان قۇراستىرىلعان ۇيشىكتەر سياقتى تاس-تالقان بولدى. سولتۇستىك جارتى شارداعى ەڭ كەدەي ەلدىڭ تۇرعىندارى وسىلاي زاماتىندا قاتتى ءبىر قاھاردىڭ استىندا قالدى.
سودان كەيىن گايتيدىڭ قوعامدىق عيماراتتارى مەن ءىرى ساۋدا ورتالىقتارى سەيسميكالىق جاعىنان شىدامدى ەتىلىپ, قايتا تۇرعىزىلىپ شىقتى. ال تۇرعىن ۇيلەرگە كەلسەك, مۇنى ايتۋعا بولمايدى. ونى اركىم ءوزىنىڭ شاماسى جەتكەنشە, قايتا تۇرعىزىپ الىپ جاتىر. بىراق ولار تاعى دا باياعى قالىپتارىنا باسىپ, باسپانالاردى قالاي بولسا سولاي ەتىپ سوعىپ جاتىر.
مۇنى شۆەيتساريانىڭ دامۋ جانە ىنتىماقتاستىق ديرەكتسياسى (DEZA) پورتال تىلشىسىنە بەرگەن سۇحباتىندا ەرەكشە اتات ءوتتى. ەلدە كوپتەگەن ۇگىت جانە اعارتۋ ناۋقاندارى وتكەنىنە قاراماستان, جۇرت باياعىشا ۇيلەردى قۇرىلىستىڭ قاراپايىم عانا نورمالارى مەن ەرەجەلەرىن ساقتاپ سالۋدىڭ وزىنە ونشالىقتى ق ۇلىقتى بولماي وتىر. ال تەحنيكالىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى ءسوز ەتۋدىڭ ءوزى ارتىق.
ءزىلزالانىڭ سالدارىنان مۇندا 1,5 ملن. ادام ءبىرجولا باسپاناسىز قالعان بولاتىن.
ايقارما بەتتى دايىنداعان
سەرىك ءپىرنازار,
«ەگەمەن قازاقستان».