كىتاپ وقۋشى جاستار – ەل بولاشاعى. نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, ايگىلى اتومشى-عالىم جورەس الفەروۆ: «فيزيكا عىلىمىن دامىتۋ ءۇشىن ورتا مەكتەپتەردە ادەبيەت ءپانى ساباعىن ارتتىرۋ كەرەك», دەگەن وسيەت ايتىپتى. ال جازۋشى شەرحان مۇرتازا: «ەگەر ءبىر ادام كىتاپ وقىماسا, ول ونىڭ جەكە قايعىسى. بۇكىل ۇلت كىتاپ وقىماسا – ۇلتتىڭ تراگەدياسى» دەگەن ەدى. وقۋعا دەن قويعان ۇلتتىڭ قاشاندا ءباسى بيىك.
ەل بولاشاعى جاستاردىڭ قولىندا دەسەك, سول جاستاردىڭ جاقسى مەن جاماندى ايىرا بىلەتىن تالعامشىل, تالاپشىل بولعانى يگى. ساعات اشىمباەۆتىڭ: «مەيلى ول ءجۇز جەردەن مىقتى ينجەنەر بولسىن, اتاعى جەر جارعان يادەرششيك-عالىم بولسىن, كوركەم ادەبيەت وقىمايتىن ادام – رۋحاني بەيشارا جان», دەگەنى بار. جالپى, بۇگىنگى اقپاراتتىق ءبىلىم مەن شىنايى ءبىلىمنىڭ اراسى الشاق. اقپاراتتىق, سمارتفوندىق ىزدەنىس كىسىگە تەرەڭ ءبىلىم بەرە المايتىنى داۋسىز, اباي حاكىمشە ماقامداساق, جان-جاقتى ءبىلىمى بار تولىق ادام بولۋ ءۇشىن كىتاپ وقۋ ءلازىم, ناعىز كىتاپتى ساراپتاي ءبىلۋ كەرەك.
ماسەلەن, گەرمانيادا وقۋعا كوڭىل ءبولۋ ماسەلەسى ەرەكشە قولداۋعا يە. كىتاپ وقۋدى ىلگەرىلەتۋگە تۇتاس مەملەكەت پەن ءارتۇرلى ۇيىمدار مۇددەلى. گەرمانيادا نەمىس وقۋ قورى ىسكە قوسىلعان, قور جاستاردىڭ كىتاپ وقۋىنا باعىتتالعان ساياسات جۇرگىزىپ, بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ارقىلى ءتۇرلى جوبالاردى جۇزەگە اسىرادى. ال جاپونيادا بالالاردىڭ كىتاپ وقۋ بەلسەندىلىگىن قولداۋ تۋرالى ارنايى زاڭ قابىلدانىپ, اۋقىمدى ۇلتتىق ساياسات جۇرگىزىلەدى. 23 ءساۋىر جاپونياداعى بالالاردىڭ كىتاپ وقۋ كۇنى بولىپ بەلگىلەنگەن.
جاس عالىم نۇربول قۇدايبەرگەنوۆ وقۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ ءۇردىسى جونىندە جاڭا باستاما ۇسىنادى. – «اتا-انانىڭ ءوز بالاسىمەن بىرگە كىتاپ وقۋى – بالانىڭ ءتىلى انىق, قيالى ۇشقىر, ەموتسيالىق زەردەسى كۇشتى, ساناسى سەرگەك بولۋىنا ايرىقشا اسەر ەتەتىن ارەكەت. اسىرەسە مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالاسى بار اتا-انالارعا ارنالعان باعدارلامالار ازىرلەپ, ونى ەلىمىزدەگى بارلىق كىتاپحانادا جۇزەگە اسىرۋ مىندەتى – كەزەك كۇتتىرمەيتىن شارۋالاردىڭ ءبىرى. ويتكەنى «PIRLS», «PISA» زەرتتەۋلەرىنەن ەڭ ۇزدىك ناتيجە كورسەتەتىن ەلدەردىڭ ەڭ باستى قۇپياسى – بالاعا ەرتە جاستان اتا-اناسىنىڭ كىتاپ وقىپ بەرۋى. ياعني وتباسىلىق وقىلىم بالانىڭ مەكتەپتە عانا ەمەس, الداعى ومىرىندە دە شەشۋشى فاكتورلاردىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى», دەيدى ول.
راسىندا, «اكەگە قاراپ ۇل وسەر, شەشەگە قاراپ قىز وسەر» دەگەندەي, تاربيەنى اتا-انا وزىنەن باستاۋ كەرەگى داۋسىز. «بالانى تاربيەلەگىڭ كەلسە, الدىمەن ءوزىڭدى تاربيەلە» دەگەن ءسوز تەگىن ەمەس.
– ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا كىتاپ وقۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ جانە وقىرمانداردىڭ, كىتاپحاناعا كەلۋشىلەردىڭ ينتەللەكتۋالدىق دەڭگەيىن جان-جاقتى دامىتۋعا باعىتتالعان بىرنەشە عىلىمي-ادەبي, مادەني ءىس-شارالاردى ۇيىمداستىرادى. ءداستۇرلى باسقوسۋلاردا ەلگە تانىمال عالىمدار, جازۋشىلار, مادەنيەت پەن قوعام قايراتكەرلەرىمەن كەزدەسۋلەر مەن شەبەرلىك ساعاتتارى ۇيىمداستىرىلىپ, استانا قالاسىنداعى جوو-دان, عىلىمي ورتالىقتاردان, قوعامدىق ۇيىمدار جانە باسقا دا بىرلەستىكتەرمەن بايلانىس ورناتا وتىرىپ, كىتاپحانا ەرەجەسىندە كورسەتىلگەن ماقساتتار اياسىندا جۇمىستار اتقارىلادى. اتاپ ايتار بولساق: «ALQA» ادەبي-مادەني كلۋبى مەن جاسوسپىرىمدەرگە, جاس اتا-انالارعا ارنالعان «اكە مەن بالا» كلۋبى, «وتباسىمەن بىرگە وقيمىز» كلۋب وتىرىسى, كىشكەنتاي وقىرماندارعا ارنالعان «اجەمنىڭ ەرتەگىلەرى» جوباسى ايىنا ءبىر رەت وتكىزىلىپ تۇرادى. سونداي-اق «Kitap Time» جوباسى, «جاس كىتاپحاناشىلار» جوباسى ءداستۇرلى تۇردە جىل سايىن ۇيىمداستىرىلىپ, جاس ماماندار جاڭا جوبالارى مەن جوسپارلارىن ۇسىنىپ, ءوزارا تالقىلاپ, بولاشاق جوسپارلارىنا تاڭداۋ جاسايدى, – دەيدى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانانىڭ وقىرماندارعا قىزمەت كورسەتۋ جانە تىركەۋ قىزمەتىنىڭ جەتەكشىسى نۇربالا تەكەسباەۆا.
ءيا, ەلىمىزدەگى ءىرى كىتاپحانالاردا جاستاردى وقۋعا تارتۋ ءۇشىن ءتۇرلى ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلادى. مۇنىڭ ناتيجەسى دە جوق ەمەس. قايبىر جولى كىتاپحاناشى تانىسىمىز ءبىلىم ۇيىنە كەلەتىندەردىڭ كوبى جاستار ەكەنىن سۇيىنشىلەي ايتقان بولاتىن.
ال ورتالىق بالالار جانە جاسوسپىرىمدەر كىتاپحاناسىنىڭ قوعاممەن بايلانىس ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرى جاننا شەريزاتقىزى كىتاپحاناعا كەلۋشى جاسوسپىرىمدەر تالابى كوڭىل قۋانتارلىق ەكەنىن ايتادى.
– «جاستار كىتاپ وقىمايدى» دەگەن ءسوز – كەيبىر ادامداردىڭ جەكە پىكىرى. جالپى, بۇگىندە كىتاپحانانىڭ جوسپارىنا سايكەس, ءتۇرلى باسقوسۋلار, ادەبي-مادەني كەشتەر, كەزدەسۋلەر, بايقاۋلار, جازۋشىلاردىڭ شىعارمالارى بويىنشا سوزجۇمباقتار مەن كۆەستەردى شەشۋ, اتاۋلى داتالار, قالامگەرلەردىڭ مەرەيتويلارىنا ارنالعان كوپتەگەن ءىس-شارا ءوتىپ جاتادى. وسى ءىس-شارالاردىڭ بارلىعىنا قالامىزدىڭ جاستارى, اسىرەسە, جاسوسپىرىمدەر قاتىسىپ, ءوز ۇلەستەرىن قوسادى. سونىمەن قاتار وسكەلەڭ ۇرپاقتى كىتاپ وقۋعا باۋلۋ ماقساتىندا اباي, شاكارىم, جۇمەكەن, قادىر, مۇقاعالي وقۋلارى بولىپ وتسە, جاقىندا رەسپۋبليكالىق «ايگولەك» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى قىمبات ابىلداقىزىمەن سۇحبات قۇردىق. «بالا جانىنىڭ باعبانى», ء«بىر ەل – ءبىر كىتاپ» اكتسياسى اياسىندا امانگەلدى كەڭشىلىك ۇلىنىڭ «جۇمەكەننىڭ جۇمباعى» اتتى اشىق ادەبي لەكتسياسى دا وقىرمانعا جاقسى اسەر سىيلادى. سونىمەن بىرگە كىتاپحانامىزدا جاپون ءتىلى, پورتۋگال ءتىلى, اعىلشىن ءتىلى, قازاق ءتىلى كۋرستارى تەگىن وقىتىلادى, – دەيدى كىتاپحاناشى.
اقىن ولجاس سۇلەيمەنوۆ: «شەكسپيرى جوق ەلدە نيۋتون دا تۋمايدى», دەگەن بولاتىن. سانا قورەگى – كىتاپ. عالىمدار كىتاپ وقۋ اقىل-ويدى عانا ەمەس, جان مەن ءتاننىڭ ساۋلىعىن دا ارتتىرادى دەيدى. بابا ناقىلى: «جاسىڭدا وقىعان وقۋىڭ – تاسقا جازعانمەن بىردەي, ەگدە تارتقاندا وقىعان وقۋىڭ – مۇزعا جازعانمەن بىردەي» دەيدى. ەجەلگى جازبالاردا ءبىلىمدى بەسىكتەن بەيىتكە دەيىن ىزدەۋدى وسيەت ەتىپتى. كيەلى كىتاپتاردا ادامنىڭ ومىرگە كەلگەندەگى نەگىزگى ماقساتى ءوز-ءوزىن تانۋ ەكەنى ايتىلادى. امەريكا عالىمدارى ء«تۇرلى شىعارمالاردىڭ ىشىنە ويشا ەنۋ ادامنىڭ ەلەستەتۋ, قيالداۋ مۇمكىندىگىن ارتتىرادى, ياعني ادامنىڭ فيزيكالىق جانە پسيحيكالىق جاي-كۇيى جاقسارادى», دەيدى.
ءيا, تەك قانا پايدا ويلاماي, ءبىر مەزەت رۋحاني جەتىلۋ جولىندا ءوزىن دامىتا بىلگەن ۇرپاقتىڭ قاشان دا ءباسى جوعارى, باعاسى بيىك بولماق. بۇعان وركەنيەتتى ەلدەردىڭ تاجىريبەسى كۋا.