ەڭبەك كۇشى – ەلدىڭ تىرەگى

ەلىمىزدە ەڭبەك نارىعىن دا­مى­تۋدىڭ 2024–2029 جىلدارعا ار­نالعان تۇجىرىمداماسى بەكى­تى­لىپ, جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 2023 جىلعى جول­داۋىندا ايتىلعان تاپسىرمالاردى ورىنداۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن تۇجىرىمدامانىڭ ارقالار جۇگى دە سالماقتى 2029 جىلعا دەيىن ساپالى جۇمىس ورىن­دا­رىنىڭ سانى 3,8 ميلليونعا جەتۋگە ءتيىس. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى ازىرلەگەن تۇجىرىمدامادا ۇلت­تىق باسىمدىقتار مەن ايقىن ماقسات, سونداي-اق جۇمىسپەن قامتۋ سالاسىنداعى حالىقارالىق مىندەتتەمەلەر مەن ستاندارتتار ەسكەرىلگەن. بۇل 2030 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە ەڭبەك نارىعىن دامىتۋ جونىندەگى نەگىزگى باعىتتاردى, ءىس-شارالاردى, ينديكاتورلاردى ءارى جاۋاپتى ورىنداۋشىلاردى ايقىندايتىن ستراتەگيالىق سيپاتتاعى قۇجات سانالادى. تۇ­جى­­­رىمداما اياسىندا اشىلعان جۇ­­مىس ورىندارىنىڭ سانى بىل­­­تىرعى كورسەتكىشتەگى 2,5 ميل­ليون­عا جەتتى.

«2024 جىلدىڭ قورىتىندى­سىن­دا ەلىمىزدە 979 مىڭ ازا­مات جۇمىسپەن قامتىلدى, ونىڭ 714 مىڭى تۇراقتى جۇمىس ورىن­­دارىنا ورنالاستىرىلدى. ۇلت­تىق جوبالار مەن سالالىق تۇجى­رىمدامالار اياسىندا 65 مىڭعا جۋىق ازاماتقا دا تۇراق­تى جۇ­مىس ورنى تابىلدى. مەملەكەت باس­شىسىنىڭ «10 مىڭ تۇر­عىنعا شاققاندا 100 جۇمىس ورنى» باس­تاماسى اياسىندا – 314 مىڭنان استام ادام, جۇمىس بەرۋ­شىلەر ۇسىنعان بوس جۇمىس ورىندارىنا – 359 مىڭ ازامات, بۇدان بولەك, 241 مىڭنان استام ادام جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەم­دە­سۋ­دىڭ بەلسەندى شارالارى اياسىندا جۇمىسقا ورنالاستى», دەدى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى اسقار بياحمەتوۆ.

اي سايىن مينيسترلىكتىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرى ارقىلى جۇمىسقا ورنالاسقانداردىڭ مىن­دەتتى زەينەتاقى جارنا­لا­رىنىڭ بار-جوعى قاداعالانىپ وتىرادى. سونىڭ ناتيجەسىندە ولارمەن ەلەكتروندىق ەڭبەك شارتتارىن جاساسۋ ارقىلى جۇمىسقا ورنالاسۋعا مونيتورينگ جۇزەگە اسىرىلادى. بىلتىر جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋدىڭ بەلسەندى شارالارىنا 325 مىڭ ازامات تارتىلدى. 67,5 مىڭ ادامعا قىسقامەرزىمدى كاسىپتىك وقىتۋ كۋرستارى ۇيىمداستىرىلدى, ونىڭ ىشىندە: ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا – 7,8 مىڭ ادام, جۇمىس بەرۋشىدە – 1,9 مىڭ ادام, «Skills Enbek» پلاتفورماسىندا ونلاين وقىتۋمەن 57,7 مىڭ ادام قامتىلعان. كاسىپتىك وقىتۋدان وتكەن 14,6 مىڭ ادام جۇمىسقا ورنالاسقان.

ۆيتسە-مينيستر ونلاين كۋرس­تاردان وتكەن ازاماتتاردىڭ 91%-ى (52 مىڭنان استام ادام) وقۋدى ءساتتى اياقتاپ, ءتيىستى سەرتيفيكاتتار العانىن جەتكىزدى. بۇگىندە «Skills Enbek»-تە جاڭا داعدىلاردى يگەرۋگە نەمەسە بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا نيەت بىلدىرگەن ازاماتتارعا ارنالعان 858 كۋرس بار, ونىڭ ىشىندە 311-ءى تەگىن وقىتىلادى. وسى جىلى VR, AR-تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ, جاڭا پراكتيكالىق كۋرستار دا قولجەتىمدى بولماق. «باستاۋ بيزنەس» جوباسىندا كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىن وقىتۋمەن 60 مىڭ ادام قامتىلدى.

سۋبسيديالاناتىن جۇمىس ورىندارىنا 188 مىڭنان استام ادام تارتىلىپ, ونىڭ ىشىندە قوعامدىق جۇمىستارعا – 110 مىڭ, الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىنا – 15,5 مىڭ, جاستار پراكتيكاسىنا – 33 مىڭ, «العاشقى جۇمىس ورنى» جوبالارى شەڭبەرىندە – 9,6 مىڭ , «ۇرپاقتار كەلىسىمشارتى» – 420, «كۇمىس جاس» جوباسىمەن 19,1 مىڭ ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى.

جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەم­دەسۋ جونىندەگى شارالار­دىڭ تاعى ءبىر باعىتى – ازاماتتاردىڭ كاسىپ­كەرلىك باستامالارىن قولداۋ ماقساتىندا حالىقتىڭ الەۋ­مەت­تىك وسال ساناتتارىنا مەملە­كەتتىك گرانتتار تاعايىنداۋ. ءمينيستر­­دىڭ ورىنباسارى ا.بياحمەتوۆ بىلتىر گرانتتار ەكى اعىنمەن بەرىلگەنىن, جوسپارلانعان 9 مىڭ ادامنىڭ 8 941-ءى قامتىلعانىن اتاپ ءوتتى. بۇل رەتتە گرانت الۋ­شى­­­لار­دىڭ 64%-دان استامى –اۋىلدىق جەرلەردىڭ تۇرعىندارى. گرانت الۋشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگى (44%) تەحنولوگيالىق جابدىقتى ساتىپ الۋعا اقشالاي قاراجاتتى پايدالانعان. گرانت الۋعا ىقىلاس تانىتقانداردىڭ بەلسەندىلىگى تۇركىستان (923 ادام), قىزىلوردا (602 ادام) وبلىستارىندا, الما­تى قالاسىندا (211 ادام) باي­قالدى.

«گرانتقا ءوتىنىش بەرگەن كەزدە ۇمىتكەر مىندەتتى تۇردە بيزنەس-جوبانى ىسكە اسىرۋ ناتيجەلەرىنە قاتىستى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ­دىڭ جوسپارلى كورسەتكىشىن كور­سەتەدى. وسىلايشا, گرانت العان تۇلعالار وزدەرىن جۇمىس­پەن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, قو­سىم­شا 3 مىڭنان استام تۇراق­تى جۇمىس ورنىن قۇردى. جۇمىس ورىندارىنىڭ كوبى جامبىل (941 بىرلىك), قىزىلوردا (920 بىرلىك), تۇركىستان (482 بىرلىك) وبلىس­تارىنا تيەسىلى», دەپ اتاپ ءوتتى ا.بياحمەتوۆ.

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋ­مەت­تىك قورعاۋ مينيسترلىگى «جوبا­لاردىڭ يننوۆاتسيالىق ناۆيگاتورى» پلاتفورماسىن قۇردى. پلاتفورما كادرلارعا قاجەت­تىلىكتى تالداۋ مەن بولجاۋدى, سونىمەن قاتار ىسكە اسىرىلاتىن بارلىق جوبانىڭ تيىمدىلىگىنە ۋاقتىلى مونيتورينگ جۇرگىزۋگە سەپتەسەدى. قازىرگى ۋاقىتتا وسى پلاتفورما ارقىلى 168 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇرۋ جوسپارلانىپ, 906 ينۆەستيتسيالىق جوبا جونىندە مونيتورينگ جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇدان بولەك, وقۋشىلارعا بولاشاقتا وزدەرى كاسىپتى تاڭداۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن «مانساپ كومپاسى» پلاتفورماسى ەنگىزىلدى. پلاتفورمادا سۇرانىسقا يە 400-دەن استام كاسىپ ءتۇرى تۋرالى اقپاراتپەن تانىسا الادى.

تەحنيكالىق, كاسىپتىك ءبىلىم بەرەتىن كوللەدجدەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە ەلەكتروندىق ەڭبەك بيرجاسىندا وندىرىستىك پراكتيكادان ءوتۋ ورنىن تاڭداۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن فۋنكتسيونال ىسكە قوسىلدى. سو­نىڭ ناتيجەسىندە ستۋدەنتتەر تاجىري­بەدەن ءوتۋ بارىسىندا ناقتى داعدىلاردى يگەرىپ قانا قويماي, كاسىپورىندا جۇمىس قاراستىرا الادى. بۇگىندە 610 جۇمىس بەرۋشى پراكتيكادان وتۋگە 3,8 مىڭ بوس جۇمىس ورنىن جاريالاپ, وعان تەحنيكالىق, كاسىپتىك ءبىلىم بەرەتىن 130 ۇيىم تارتىلىپ, 15 مىڭ ستۋدەنت اراسىندا ساۋالناما جۇرگىزىلگەن. جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلىنا وراي مەملەكەت باسشى­سى­نىڭ جۇكتەگەن تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ماقساتىندا جوس­پار­لان­عان ءىس-شارالار كەشەنى دە تۇزىلگەن.

«الداعى 6 جىلدا كادرلارعا دەگەن سۇرانىس 1,6 ملن ادامعا جەتپەك. ونىڭ ىشىندە كاسىپتىك-تەح­نيكالىق ءبىلىمى بار قىزمەت­كەرلەر شامامەن 900 مىڭ, جۇمىسشى ماماندىقتارى بار كادرلار 400 مىڭنان استام دەپ بولجانىپ وتىر. جۇمىسشى ماماندىق يەلەرى قۇرىلىس, اۋىل شارۋاشىلىعى, وڭدەۋ ونەركاسىبى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىندا سۇرانىسقا يە. بۇل سالالاردا جۇ­­مىسشى ماماندىقتارىنا سۇرا­­نىس 56%-عا جەتتى», دەدى ا.بياحمەتوۆ.

ۇلتتىق ەڭبەك نارىعىنا دەموگرا­فيالىق وزگەرىستەر مەن الەمدىك ەكونوميكانىڭ قۇبىل­ما­لىلىعى دا اسەر ەتەدى. ەڭ الدىمەن جاڭا جۇمىس كۇشىنىڭ پايدا بولۋى اسا ماڭىزدى. ەلىمىزدە دە 2000 جىلداردان كەيىن ءومىر ەسىگىن اشقان بۋىن دا ەسەيىپ, ات جالىن تارتىپ مىنەتىن جاسقا جەتتى. ناتيجەسىندە جىل سا­يىن 300 مىڭنان استام جاس ازامات ەڭبەك نارىعىنا قوسىلادى. بۇل جۇمىس كۇشىنىڭ جاڭا سا­پالىق قۇرىلىمى قالىپتاسىپ جاتقانىن اڭعارتادى. ويتكەنى ەلدەگى جالپى جۇمىس كۇشىنىڭ 60%-ىن ميللەنيالدار (1980–1995 جىلدار ارالىعىندا ومىرگە كەلگەن ۇرپاق) مەن 2000 جىلدان بەرى قاراي تۋعان Z بۋىنى-زۋممەرلەر قۇراپ وتىر. دەمەك تۇراقتى جۇمىس ورنىنا دەگەن سۇرانىس جىل سايىن ارتا تۇسەدى.

«جاستار پراكتيكاسى» جوباسى اياسىندا جاس مامانداردى دايارلاۋعا كەمىندە 35 مىڭ تا­لىم­گەردى تارتىپ, جۇمىس ورنىندا كاسىپتىك وقىتۋ جوسپارى دا ىسكە اسىرىلادى. وسى جىلى 100 كاسىپ­تىك ستاندارت ازىر­لەنىپ, جاڭارتىلا­تىن بولادى. بىلىكتىلىكتى تانۋدى باعا­لاۋ ءتورت تاۋەلسىز ورتالىق بازا­سىن­دا ىسكە قوسىلعان, بەسىنشى ورتا­لىق­تى اشۋ جوسپارلانىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە حالىقارالىق ستاندارت­تار­عا ساي ەكى ورتالىق بولادى.

جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى اياسىندا 500 مىڭ وقۋشى مەن كوللەدج ستۋدەنتتەرى «ەلەك­ترون­دىق ەڭبەك بيرجاسى» بىرىڭعاي تسيفرلىق پلاتفورماسىن پايدالانىپ, جۇمىسقا ورنا­لاسۋ داعدىسىن يگەرەدى. تەح­نيكالىق, كاسىپتىك ءبىلىم بەرە­تىن ۇيىمدارداعى ۇزدىك ءبىر مىڭ تۇلەكتى ەلدىڭ جەتەكشى كومپانيا­لارىنا جۇمىسقا ورنالاستىرۋ دا كوزدەلىپ وتىر. ەڭبەك كۇشى قاشاندا ەلدىڭ تىرەگى بولىپ قالا بەرەدى.