بۇگىندە بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ پسيحيكالىق دەنساۋلىعىنا قاتىستى الاڭداتارلىق احۋال قالىپتاسىپ وتىر. پسيحولوگتەر مەن مۇعالىمدەر وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ جاس شاماسىنا قاتىستى وتپەلى كەزەڭدە ءتۇرلى دەپرەسسياعا تۇسەتىنىن, 12-18 جاس ارالىعىنداعى ادامدار كۇيزەلىسكە ءجيى ۇشىرايتىنىن ايتادى.
– ءجاسوسپىرىم شاقتا بالالاردىڭ گورمونىندا ءتۇرلى وزگەرىس پايدا بولادى. ادامنىڭ اعزاسىندا ءوسۋ مەن دامۋ ۇدەرىسى جىلدام ءارى قارقىندى جۇرەدى. بۇعان دەيىن قالىپتى وسكەن بالادا ىشكى-سىرتقى قايشىلىقتار كوبەيەدى دە, گورمونداردىڭ تەڭگەرىمسىزدىگىنە اكەلەدى. رەسمي دەرەكتەرگە جۇگىنسەك, 18–25 جاس ارالىعىنداعى جاستاردىڭ 56%-ى پسيحولوگيالىق قيىندىقتاردى سەزىنسە, 39%-ى ءوز بويىنان كۇيزەلىس بەلگىلەرىن بايقاعان, – دەيدى پسيحولوگ جانار نۇرالىقىزى.
كۇيزەلىس پەن مازاسىزدىققا جاسوسپىرىمدەر ءجيى ۇرىنادى. ويتكەنى ولار الەۋمەتتىك ورتا مەن اتا-انا باقىلاۋىنىڭ اراسىنان تەپە-تەڭدىك ىزدەيدى. جاسوسپىرىمدەردە پسيحيكالىق دەنساۋلىق ەموتسيامەن تىعىز بايلانىستا جۇرەدى. ولار قورشاعان ورتاداعى قۇبىلىستارعا ەرەكشە ءمان بەرىپ, وزدەرىن جەكە تۇلعا رەتىندە كورسەتۋگە تىرىسادى.
– مىنەز-ق ۇلىق بۇزىلىسى 10–14 جاس ارالىعىنداعى بالالاردىڭ 3,5%-دا, 15–19 جاس ارالىعىنداعى جاسوسپىرىمدەردىڭ 1,9%-دا كەزدەسەدى. جالپى, جاسوسپىرىمدەردە اگرەسسيا, سترەسس, دەپرەسسيا سياقتى ەموتسيونالدىق كۇيدىڭ شەكتەن تىس بەلەڭ الىپ بارا جاتقانى بايقالادى. بۇل دەرتتىڭ باستى ءبىر سەبەبى – سمارتفونعا تاۋەلدىلىك. جاسوسپىرىمدەر ەرتەلى-كەش سمارتفونعا ءۇڭىلىپ, سونىڭ سالدارىنان كەز كەلگەن جاعدايدى جاقىن قابىلداپ, ماقساتىنىڭ تەز ورىندالعانىن ارماندايدى. كەيبىر كەزدەسكەن كەدەرگىلەردىڭ سەبەبىن قورشاعان ورتادان ىزدەيدى. سوندىقتان اينالاسىنا تەرىس ەموتسيا كورسەتۋگە بەيىم كەلەدى. ياعني جۇيكە جۇيەسىنە شەكتەن تىس سالماق سالۋدان تۋىندايتىن اۋرۋلار كوپتەپ كەزدەسە باستايدى. قوعامنان الشاقتاپ, ادامي قۇندىلىقتارىن جوعالتادى, – دەيدى مامان.
قازىرگى مەن بۇرىنعى بالالاردىڭ پسيحولوگيالىق كۇيزەلىستەرى اراسىندا ايتارلىقتاي ايىرماشىلىقتار بار. بۇرىن دەپرەسسيا مەن مازاسىزدىقتىڭ بەلگىلەرى كوبىنە سىرتقى فاكتورلارمەن بايلانىستى بولسا, بۇگىنگى بالالاردىڭ كۇيزەلىسى كوبىنەسە تسيفرلىق الەم مەن الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ اسەرىنەن تۋىندايدى. بالانىڭ پسيحولوگيالىق دەنساۋلىعىن ساقتاۋدا اتا-انا مەن مۇعالىمدەردىڭ ءرولى ەرەكشە. ولار بىرلەسە جۇمىس ىستەپ, بالانىڭ پسيحولوگيالىق جاعدايىن ۇنەمى باقىلاپ, مىنەز-قۇلقىنداعى وزگەرىسكە نازار اۋدارىپ وتىرۋلارى قاجەت. ەگەر دەپرەسسيا نەمەسە مازاسىزدىق بەلگىلەرى بايقالسا, بالامەن اشىق سويلەسۋ, ىشكى الەمىنە تەرەڭ ءۇڭىلۋ ماڭىزدى. بۇل الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ الدىن الۋ, ەمىن تابۋ – بارشامىزدىڭ مىندەتىمىز.
بالنۇر شارالباەۆا,
ق.ا.ياساۋي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى