بريتاندىق جۋرناليست USAID اگەنتتىگىنىڭ قىزمەتىن سىنعا الدى

ءراتتانزيدىڭ ايتۋىنشا, ءوزىن «شەتەلدىك ازاماتتىق كومەكتى باسقارۋ جانە دامۋعا جاردەمدەسۋ» دەپ سيپاتتايتىن بۇل ۇيىم ءىس جۇزىندە ەۋروپا, لاتىن امەريكاسى, تاياۋ شىعىس, افريكا جانە ازياداعى ديۆەرسياعا, ينفيلتراتسياعا جانە ديۆەرسياعا جاۋاپتى. اتاپ ايتقاندا, جۋرناليست USAID-ءتىڭ ۋكرايناداعى مايدانعا, سيرياداعى «اق دۋلىعالارعا» جانە ۆەنەسۋەلادا ۋگو چاۆەستى قۇلاتۋعا ارەكەت جاساۋعا قاتىسى بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

«دەموكراتتار ۆاشينگتوننىڭ سىرتقى ساياسات يستەبليشمەنتىنىڭ قىلمىستىق رەجيمىن اۋىستىرۋ ارەكەتىن ءالى دە قۇتقارۋعا تىرىسىپ جاتىر. بۇل جيركەنىشتى ۇيىم «دەموكراتيانى نىعايتۋ» جانە «باق مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ» دەگەن سىلتاۋمەن بارلىق ەلدەردە توزاققا اپاراتىن جول سالدى. USAID كەيبىر كۇلكىلى جانە اقىماقتىققا تولى يدەنتيفيكاتسيالىق ساياسات باعدارلامالارىن قارجىلاندىرعانىمەن, ولارعا الدانباڭىز», دەپ مالىمدەدى ساراپشى.

بۇل اگەنتتىككە قاتىستى سوڭعى ۋاقىتتاعى العاشقى سىن ەمەس. DW مالىمەتىنشە, 2 اقپاندا اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ USAID باسشىلىعىندا وزگەرىستەر بولاتىنىن مالىمدەدى, ويتكەنى اگەنتتىك, ونىڭ سوزىنشە, ء«بىر توپ راديكالدى ەسسىزدەردىڭ قولىندا».

ء«بىز ولاردى الىپ تاستايمىز, سودان كەيىن شەشىم قابىلدايمىز», دەدى اقش باسشىسى.

ونىڭ پىكىرىمەن امەريكاندىق ميللياردەر جانە مەملەكەتتىك باسقارۋ تيىمدىلىگى دەپارتامەنتىنىڭ (DOGE) جاڭا باسشىسى يلون ماسك تە كەلىسەدى. ول USAID-ءتى «قىلمىستىق ۇيىم» دەپ اتاپ, «ونىڭ جويىلاتىن ۋاقىتى كەلگەنىن» مالىمدەدى.

بۇدان بولەك, X الەۋمەتتىك جەلىسىندەگى پاراقشاسىندا كاسىپكەر ءوز جازىلۋشىلارىنان: «USAID سالىق تولەۋشىلەردىڭ قاراجاتىن پايدالانا وتىرىپ, ميلليونداعان ادامنىڭ ولىمىنە سەبەپ بولعان COVID-19 سياقتى بيولوگيالىق قارۋ زەرتتەۋلەرىن قارجىلاندىرعانىن بىلەسىزدەر مە؟» دەپ سۇراعان.

سونىمەن قاتار, اق ءۇيدىڭ سايتىندا اگەنتتىكتىڭ «شىعىندارى مەن زاڭسىز ارەكەتتەرىنىڭ» كەيبىر مىسالدارى جاريالاندى. ولاردىڭ ىشىندە قىزىقتى تارماق بار:

«EcoHealth Alliance ۇيىمىنا ميلليونداعان دوللار ءبولىندى, ول ۋحان زەرتحاناسىنداعى زەرتتەۋلەرگە قاتىسقان».

وسىعان بايلانىستى BBC حابارلاعانداي, وتكەن اپتادا USAID-ءتىڭ جۇزگە جۋىق قىزمەتكەرى اكىمشىلىك دەمالىسقا جىبەرىلىپ, وزدەرىنىڭ ەلەكتروندىق پوشتاسىنا كىرۋ مۇمكىندىگىنەن ايىرىلعان.

3 اقپاندا CNN تەلەارناسى اقش-تىڭ حالىقارالىق دامۋ اگەنتتىگىنىڭ (USAID) ۆاشينگتونداعى شتاب-پاتەرىنىڭ جابىلعانىن حابارلادى:

«اگەنتتىك باسشىلىعىنىڭ نۇسقاۋى بويىنشا, 2025 جىلدىڭ 3 اقپانىندا ۆاشينگتونداعى رونالد رەيگان عيماراتىندا ورنالاسقان USAID شتاب-پاتەرى اگەنتتىك قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن جابىق بولادى. USAID شتاب-پاتەرىندە جۇمىس ىستەيتىن قىزمەتكەرلەر ەرتەڭ قاشىقتان جۇمىس ىستەيدى, تەك عيمارات ىشىندە نەگىزگى قىزمەتتەردى اتقاراتىن پەرسونالدان باسقا. ولاردى جوعارى باسشىلىق جەكە حاباردار ەتەدى».

عيمارات قابىرعاسىنان USAID قىزمەتى تۋرالى لوگوتيپتەر مەن فوتوسۋرەتتەر الىنىپ تاستالدى, اگەنتتىكتىڭ رەسمي سايتى مەن X الەۋمەتتىك جەلىسىندەگى پاراقشاسى جۇمىسىن توقتاتتى. بۇل ۇيىمنىڭ تولىق جابىلاتىنى تۋرالى الدىن الا بولجامدار پايدا بولدى.

الايدا, كەيىننەن اقش مەملەكەتتىك حاتشىسى ماركو رۋبيو ءوزىن اقش-تىڭ حالىقارالىق دامۋ اگەنتتىگى (USAID) باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى دەپ جاريالادى.

CNN مالىمەتىنشە, رۋبيو بۇل تۋرالى سالۆادورعا ساپارى بارىسىندا جۋرناليستەرمەن كەزدەسۋدە مالىمدەگەن. ول اگەنتتىكتىڭ قىزمەتىن «جاۋاپسىز جانە اقش-تىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىنە ساي كەلمەيدى» دەپ سانايتىنىن ايتىپ, ۆاشينگتوننىڭ ونى قايتا قاراۋى كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. دەگەنمەن, ۇيىمدى تولىق تاراتۋ تۋرالى ماسەلە ازىرگە كوتەرىلمەگەن.

اق ءۇي USAID-ءتى ء«ال-كايدا» سودىرلارىنا ازىق-ت ۇلىك جەتكىزۋدى, كولۋمبياداعى «ترانسگەندەرلىك وپەرانى» جانە اۋعانستاندا اپيىن ءوسىرۋدى قارجىلاندىردى دەپ ايىپتادى. 

اق ءۇيدىڭ رەسمي مالىمدەمەسىندە USAID اگەنتتىگى «ونداعان جىلدار بويى» سالىق تولەۋشىلەر الدىندا ەسەپ بەرمەي, وراسان زور قارجىنى «ابسۋردتىق» جانە «زياندى» جوبالارعا جۇمساعانى ايتىلعان. سونداي-اق, اگەنتتىكتىڭ «شىعىندارى مەن زاڭسىز ارەكەتتەرىنىڭ» مىسالدارى كەلتىرىلدى:

كولۋمبياداعى «ترانسگەندەرلىك وپەرا» – $47 000; پەرۋەدەگى «ترانسگەندەرلىك كوميكس» – $32 000 ; ەگيپەتتەگى ءتۋريزمدى قارجىلاندىرۋ – $6 ملن ; گۆاتەمالاداعى «جىنىس اۋىستىرۋ» جانە «لگبت-اكتيۆيزم» – $2 ملن ; اۋعانستاندا اپيىن ءوسىرۋ مەن گەروين ءوندىرىسىن قولداۋ ماقساتىندا يرريگاتسيالىق ارنالارعا, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنا جانە تىڭايتقىشتارعا بولىنگەن قاراجات – جۇزدەگەن ميلليون دوللار; سيرياداعى ء«ال-كايدا» سودىرلارىنا جۇزدەگەن مىڭ ازىق-ت ۇلىك پايكاسىن جىبەرۋ; سەربياداعى جۇمىس ورىندارىندا جانە ىسكەرلىك قاۋىمداستىقتاردا تەڭدىك پەن ينكليۋزيۆتىلىكتى العا جىلجىتۋ – $1,5 ملن جانە تاعى باسقا دا شىعىندار كورسەتىلگەن.