«ادال ادام – ادال ەڭبەك – ادال تابىس» اتتى ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ءۇشىنشى وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلدىك مۇرات-مۇددە قاعيداسىن جاس ۇرپاق ساناسىنا سىڭىرە بەرۋ كەرەك ەكەنىن باسا ايتتى. ادال ادام مۇراتىنا اق ادال ەڭبەگىمەن عانا جەتەدى. ادىلەتتى قوعامدى تازا تابىس يەلەرى عانا ورناتا الادى.
قوعامدا ادالدىق سالتانات قۇرعاندا عانا دامۋدىڭ داڭعىلى اشىلاتىنى انىق. اتىراۋ قالاسىندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا پرەزيدەنت بۇل قاعيدا ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسىن قالىپتاستىرۋدا نەگىزگى باعدار, تۇتقا بولاتىنىن ايتتى. «ەلىمىزدەگى ءاربىر ازامات وسى باستى قۇندىلىقتاردى بەرىك ۇستانۋى كەرەك. مەن ۇسىنعان «ادال ازامات» ۇعىمى مۇنىڭ ءبارىن تۇگەل قامتيدى. سونىمەن قاتار بۇل ادىلەتتى قازاقستان يدەياسىمەن ۇندەسىپ جاتىر. ءبىز وسى ىرگەلى قۇندىلىقتى ۇرپاق ساناسىنا سىڭىرە بەرۋىمىز كەرەك. ادال ازامات دەگەنىمىز – جاقسى قاسيەتتەرگە يە بولىپ, ادال ەڭبەك ەتەتىن جانە تابىسقا ادال جولمەن جەتەتىن ادام. ياعني ادالدىق پەن ادىلدىكتى بارىنەن بيىك قويادى. وزىق ويلى ۇلت بولۋ ءۇشىن بۇكىل قوعام سانا-سەزىمىن وزگەرتىپ, جاڭا قۇندىلىقتاردى ورنىقتىرۋى كەرەك. ءاربىر ادام «ادال ازامات» دەگەن اتقا لايىق بولسا, ەلىمىزدە ءادىل قوعام ورنايدى», دەدى ق.توقاەۆ.
وسى تۇرعىدا اقتوبە قالاسىنداعى ءوزى ءبىلىم العان مەكتەبىنە قامقورلىق تانىتىپ, قولداۋ ءبىلدىرىپ كەلە جاتقان بەلگىلى مەتسەنات, كاسىپكەر قايرات مايتەكوۆتىڭ زاماناۋي سپورت الاڭىن سالىپ, ۇرپاق ساۋلىعىنا ۇلەس قوسۋى – ۇلگى بولارلىق ءۇردىس. شاربولاتتاي شىنىعىپ, شىمىر بولىپ وسكەن بالانىڭ جان-جاقتى دامۋعا, سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋعا دەگەن قۇلشىنىسى ارتادى. «تۋعان جەرگە تاعزىم» اكتسياسى اياسىندا جومارت جان ءوزى وقىعان مەكتەپكە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزدى. ءار ءپان كابينەتتەرىن زاماناۋي قۇرالدارمەن جابدىقتادى, اعىلشىن ءتىلىن تەرەڭدەتە وقىتۋ ماقساتىندا ارنايى زەرتحانا اشىپ تا بەردى.
«وزىق ۇلگىلى ەلگە اينالۋدىڭ باستى كىلتى – بىلىمدە. ء«بىلىمسىزدىڭ كۇنى قاراڭ» دەيدى. 1991 جىلى تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعىندا وسى ءبىلىم ورداسىنان جەلكەنىمىزدى كەرىپ ءومىر ايدىنىنا اتتاندىق. وقۋشى كەزىمىزدە ءدال مۇنداي سپورتتىق الاڭ, جاتتىعۋ ورنى, ويىن تۇرلەرىن وتكىزەتىن ستاديون بولعان جوق. تاۋەلسىز ەلدىڭ ۇرپاعى ەشكىمگە تاۋمەندى بولماي وسۋگە ءتيىس. وسى ۇستانىمدى بۇزباي بىرنەشە جىلدان بەرى التىن ۇيا مەكتەبىمىزگە قولداۋ كورسەتىپ, قامقورلىق جاساپ كەلەمىز», دەيدى ق.مايتەكوۆ. بىرنەشە ادامدى تۇراقتى جۇمىس ورنىمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان كاسىپكەر كەلەشەكتە دە الەۋمەتتىڭ الەۋەتىن كوتەرۋگە ۇلەس قوساتىنىن جەتكىزدى.
اقتوبە وبلىسىندا 20 جاستاعى جاس جاتتىقتىرۋشى دياس ايىمقۇلوۆتىڭ 60-تان استام بالانى تاەكۆوندو سپورتىنا تەگىن باۋلىپ جۇرگەنى دە ناعىز ادال ەڭبەك. بىلىكتى باپكەردىڭ شاكىرتتەرى وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق سايىستاردا ولجا سالىپ ۇلگەردى. ءوزى دە العاشقى مۇشەلىنەن اسقاننان وسى سپورت تۇرىمەن تۇراقتى شۇعىلداندى, تىنىمسىز تەر توكتى. حالىقارالىق سايىستاردا جەڭىسكە جەتىپ, سپورت شەبەرى اتاندى. بۇگىندە جوعارى وقۋ ورنىندا وقي ءجۇرىپ, جيعان تاجىريبەسىن اۋىل بالالارىنا تەگىن ۇيرەتىپ كەلەدى. سازدى اۋىلىنداعى بالالار سپورت مەكتەبىنەن كەلەشەكتە ساڭلاق سپورتشىلار شىعىپ جاتسا, دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت فاكۋلتەتىنىڭ ستۋدەنتى, جاس باپكەر دياستىڭ وزىندىك قوسقان ۇلەسى دە بولماق. بالالاردىڭ بويىنا وتانشىلدىق رۋحتىڭ ءدانىن سەۋىپ, ۇلتتىق نامىستىڭ مايەگىن مىقتاپ ءسىڭىرىپ جۇرگەن ازاماتتىڭ قارەكەتى ءبىر-بىرىنەن بالتالاساڭ دا اجىرامايتىن «ادال ادام – ادال ەڭبەك – ادال تابىس» قاعيداتىمەن قابىسىپ جاتىر. دياس ايىمقۇلوۆتىڭ ىزگى امالى ادالدىق ۇعىمىنىڭ التىن قازىعى ىسپەتتى.
قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, «قاراسۋ» ساۋدا-ونەركاسىپتىك كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى المات تۇرسىنوۆ تاۋەلسىزدىكپەن تۇسپا-تۇس كاسىپكەرلىكتى قولعا العان ازامات. قوستاناي وبلىستىق مەتسەناتتار كلۋبىنىڭ تۇراقتى مۇشەسى 30 جىلدان بەرى ەلدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن وركەندەتىپ كەلەدى. ونىڭ جەتەكشىلىگىندەگى «قاراسۋ» كاسىپورنى الەمنىڭ وزىق يننوۆاتسيالىق تەحنولوگياسىمەن جۇمىس ىستەيدى, باسەكەگە قابىلەتتى ءونىم وندىرەدى.
پرەزيدەنت ق.توقاەۆ ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ءۇشىنشى وتىرىسىندا كاسىپكەرلىكپەن شۇعىلدانىپ تابىسىن ەسەلەگەن ازاماتتار ەلگە ۇنەمى قارايلاسىپ قايىرىلىپ وتىرۋدى تاپسىردى. «كوپتەگەن ەلدىڭ, ءتىپتى, كورشى ەلدەردىڭ وزىندە ءىرى كاسىپكەرلەر مەملەكەتكە الاقان جايمايدى. كەرىسىنشە, تۋعان ەلىن دامىتۋعا ءوز ەركىمەن قىرۋار قارجى جۇمسايدى. وسى ەلدە كاسىبىن جاساپ, بايىعان ادامدار قارا باسىنىڭ عانا ەمەس, ەلدىڭ دە قامىن ويلاۋعا ءتيىس دەپ سانايمىن. ولار جەكە مۇددەسىن قوعام مۇددەسىمەن ۇيلەستىرە ءبىلۋى قاجەت. ەلگە جاناشىر ىسكەر ازاماتتار بىزدە دە از ەمەس. مۇنداي ازاماتتار قوعامعا قاجەتتى كوپتەگەن جوباعا قارجى سالىپ, يگى ىستەردىڭ باسى-قاسىندا ءجۇر. قايىرىمدىلىق, ۆولونتەرلىك باستامالارعا دەمەۋشىلىك جاساپ كەلەدى. مەملەكەت تە وتانشىل ازاماتتاردى وزگەلەرگە ۇلگى ەتىپ, ولارعا قولداۋ كورسەتەدى. ارينە, ايماقتاردا ءوز قارجىسىنا مەشىت سالعان كاسىپكەرلەردىڭ نيەتى ءتۇزۋ, ونى تۇسىنۋگە بولادى. الايدا جاڭا مەكتەپ, جاتاقحانا, اۋرۋحانا, كىتاپحانا, مۇراجاي نەمەسە سپورت سارايىن تۇرعىزۋ الدەقايدا ماڭىزدىراق. مۇنىڭ ساۋابى مول. كەيىنگى ۇرپاق تا وسىنداي يگى ىستەرگە العىس ايتارى انىق» ەكەنىن جەتكىزدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ: «بيزنەس وكىلدەرى بارلىق سالادا بەلسەندى بولۋى قاجەت. مۇقتاج جاندارعا قولىنان كەلگەنشە كومەك كورسەتىپ, ءاردايىم الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك تانىتۋى كەرەك. سوندا عانا, شىن مانىندە, جاڭا ۇلتتىق بۋرجۋازيا قالىپتاسادى دەپ ايتا الامىز. ءدال وسىنداي ۇلتتىق بۋرجۋازيا وكىلدەرى باسەكەگە قابىلەتتى ەكونوميكا قۇرۋعا, حالقىنا قالتقىسىز قىزمەت ەتۋگە قاشاندا دايىن بولادى» دەگەن ءسوزىن المات ءجانابىل ۇلىنىڭ جۇرتشىلىققا جاساعان جاقسىلىعى قۋاتتاي تۇسەدى. ءوزى جەتەكشىلىك ەتەتىن كومپانيا قاراجاتىنا 50-دەن استام تۇرعىن ءۇي, 40-تان اسا پاتەر, بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبىن سالىپ بەردى. جىل سايىن تۇرعىندارعا ءتۇرلى الەۋمەتتىك كومەك كورسەتەدى. ەڭبەك ەرى باسقاراتىن ەڭسەلى ۇجىم الەۋمەتتىك جوبالارعا ۇزىن-ىرعاسى 1,5 ملرد تەڭگەدەن اسا قاراجات اۋداردى. كومپانيا قارجىسىمەن قاراسۋ وزەنىنىڭ ارناسى تازارتىلدى. اۋدان ورتالىعىنداعى جاسىل بەلدەۋ اباتتاندىرىلدى. ولكەنىڭ تابيعاتىنا بەيىم اعاش كوشەتتەرى ەگىلىپ, جىلدان جىلعا جايقالىپ ءوسىپ كەلەدى.
پرەزيدەنتتىڭ: ء«بىز سوڭعى جىلدارى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا ايرىقشا ءمان بەرىپ وتىرمىز. باستى ماقسات – ەلىمىزدى ايماقتاعى اشىق نارىقتىق ەكونوميكاسى بار ماڭىزدى ورتالىققا اينالدىرۋ. وسى ورايدا, ۇلتتىق بۋرجۋازياعا زور مىندەت جۇكتەلەدى. مەن ۇلتتىق بۋرجۋازيا تۋرالى وي-تۇجىرىمدى وسىدان 24 جىل بۇرىن داۆوس ەكونوميكالىق فورۋمىندا اتاپ ءوتتىم. بۇل جەردە ۇلتتىق دەگەن ءسوز كاسىپكەردىڭ ۇلتىنا ەمەس, ونىڭ ازاماتتىق سانا-سەزىمىنە قاتىستى ايتىلىپ وتىر. ياعني ەلىمىزگە قوعام الدىنداعى جوعارى جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنەتىن جانە قازاقستاندى دامىتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوساتىن ۇلتتىق بۋرجۋازيا كەرەك», دەگەن قاعيداسى قاتاڭ ەسكەرىلۋى كەرەك. اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىنىڭ كولەمىن جىل سايىن ۇلعايتىپ, ەت كلاستەرىن جوعارى ساپادا ازىرلەيتىن كومپانيا ۇجىمى ءتورت ت ۇلىكتى ءوز ءتولى ەسەبىنەن وسىرۋدەن باستاپ, مايلى جىلىكتى مەيرامحاناعا جەتكىزگەنگە دەيىنگى شارۋانى تياناقتى اتقارادى. قوستاناي وڭىرىندە عانا ەمەس, ەلىمىزدە ەگىستىك جەردى مولىنان يگەرىپ وتىرعان ساناۋلى كومپانيانىڭ ءبىرى دە ا.تۇرسىنوۆتىڭ ۇجىمى. كەيىنگى ۇلگىدەگى اگروتەحنيكا مەن زاماناۋي تەحنولوگيانىڭ يگىلىگىن كورىپ, ءونىم ءتۇسىمىن ەسەلەي ارتتىرىپ وتىر.
ۇلتتىق قۇرىلتايدا پرەزيدەنت ءوز كاسىبىن وتە جاقسى بىلەتىن, وعان ابدەن بەرىلگەن, ەڭبەكقور ادام عانا تابىسقا جەتە الاتىنىن اتاپ ءوتتى. «ازاماتتاردىڭ, اسىرەسە, جاستاردىڭ كوزى اشىق, دۇنيەتانىمى كەڭ بولعانىن قالايمىن. «تۋعان جەرگە تۋىڭ تىك» دەيدى حالقىمىز. بۇل – وتە ماعىنالى وسيەت. جاس ۇرپاق بۇل ءسوزدىڭ ءمان-ماعىناسىنا تەرەڭ بويلاۋى قاجەت. قازاقستان – بارشا ازاماتىمىزدىڭ ورتاق وتانى, قاستەرلى مەكەنى. ونىڭ قاي تۇكپىرى دە – ءبىزدىڭ تۋعان جەرىمىز. جاستار ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىن بىردەي جاقسى كورىپ, تۇتاس ەلىمىزدىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسقانى ابزال», دەگەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇندەۋىن ەڭبەك ەرى ا.تۇرسىنوۆ باسقاراتىن كومپانياداعى 3 مىڭنان اسا قىزمەتكەر ەسەلى ەڭبەگىمەن ايگىلەپ وتىر.
ۇلتتىق قۇرىلتايدا مەملەكەت باسشىسى ماڭىزدى يدەولوگيالىق تۇجىرىمدار مەن قاداۋ-قاداۋ نەگىزگى باعىتتاردى تارقاتا ايتتى. «تاۋەلسىزدىك جانە وتانشىلدىق, بىرلىك جانە ىنتىماق, ادىلدىك جانە جاۋاپكەرشىلىك, زاڭ جانە ءتارتىپ, ەڭبەكقورلىق جانە كاسىبي بىلىكتىلىك, جاسامپازدىق جانە جاڭاشىلدىق. ۇلتىمىز وسى يدەيالىق نەگىزدەردى باسشىلىققا السا, بولجاۋسىز, قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان ءححى عاسىردا لايىقتى ورنىن تابادى. قۇزىرلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءبارى ءوز جۇمىسىن قايتا قاراپ, وسى تۇعىرناماعا ۇيلەستىرۋى قاجەت» ەكەنىن تاپسىردى. ادال تابىس قوعامدى ىزگىلىككە باستايتىن ازاماتتاردىڭ تابان اقى ماڭداي تەرىمەن كەلەتىنىن قاشاندا قاپەردە ۇستاپ, جان-جاقتى ناسيحاتتاپ, ايتا جۇرگەنىمىز ابزال.