مەملەكەت باسشىسىنىڭ «Ana tili» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىنىڭ كولەمى دە, مازمۇنى دا اۋقىمدى. ادەتتە, ايقارا بەت كولەمىندەگى اڭگىمەگە كوزىمىز ۇيرەنگەن. ارينە, ماسەلە – كولەمدە ەمەس, سۇحباتتىڭ وي-وزەگىنىڭ سالماعىندا. ەڭ الدىمەن, بۇل – قوعامعا ارنالىپ ايتىلعان ءسوز.
ءسوز جوق, «Ana tili» – قازاققا قادىرلى باسىلىم. بۇل گازەتتىڭ قۇرىلۋ, وركەندەۋ تاريحىن ءوز كوزىمىزبەن كوردىك. حالىقتىڭ ءدال وسى گازەتتى قانشالىقتى جاقسى كورگەنىنە, وعان ۇكىلى ءۇمىتىن ارتىپ, ءالى كۇنگە ارداقتاپ كەلە جاتقانىنا ءبارىمىز كۋامىز.
العاشقى اڭگىمە, ادەتتەگىدەي, جىل قورتىندىسىنان جىپتىكتەپ باستالعان. بۇل ورايداعى قوعامنىڭ باستى جەتىستىگى رەتىندە پرەزيدەنت حالىقتىڭ ءبىر ماقساتقا جۇمىلىپ, بەرەكە-بىرلىگىن نىعايتا تۇسۋىندە دەپ كورسەتكەن. وتكەن جىلعى اۋىرتپاشىلىقتار كەزىندەگى ۇكىمەت پەن ەل اراسىنداعى بىرلەسكەن جۇمىسقا پرەزيدەنت بايىپتى باعا بەرگەن. دەمەك ەل بىرلىگى مەن ىنتىماق, تاتۋلىق پەن ورتاق ماقساتقا جۇمىلعان ەرەن ەڭبەك قوعامنىڭ ەڭ باستى بايلىعى دەگەن قاعيدانى قايىرا ەسكە سالادى.
ارينە, اۋقىمدى اڭگىمەنىڭ بۇكىل مازمۇنىن اشىپ ايتۋ مۇمكىن ەمەس. بىزدىڭشە, جۇرتشىلىقتى ەلەڭ ەتكىزەتىن ماسەلەلەردىڭ قاتارىندا الەۋمەتتىك جەلىلەردەن باستاپ, وتباسى, وشاق قاسىندا ايتىلىپ جۇرگەن الىپقاشپا اڭگىمەلەرگە «انا ءتىلى» سياقتى سالماقتى باسىلىمدا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوز ويىن اشىق ءبىلدىرۋى بولسا كەرەك. بۇل, بىرىنشىدەن, مەملەكەت باسشىسىنىڭ كوپ نارسەدەن حاباردار ەكەنىن بىلدىرسە, ەكىنشىدەن, حالىق الدىندا اعىنان جارىلۋىن, توتەسىنەن قويىلعان سۇراققا تۇيتكىلسىز جاۋاپ بەرۋ مانەرىن تانىتسا كەرەك. ماسەلەن, «پرەزيدەنت بۇۇ-عا كەتەدى» دەگەن الىپقاشپا سوزگە ارنايى, ناقتى جاۋاپ بەرىپتى. شىنىندا, ەل باسقارۋ جاۋاپكەرشىلىگى ارتىلىپ وتىرعاندا پرەزيدەنتتىڭ ونى تاستاپ كەتەدى دەگەنى ساناعا سىيمايدى.
سول سياقتى ۋاقىت بەلدەۋىنە قاتىستى وتكەن جولى ۇكىمەت بىرجاقتى جاۋاپ بەرسە دە, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ول تۋرالى ءالى دە ماسەلەنى جەتە زەرتتەيمىز دەۋى, حالىقتىڭ جاعدايىنان حاباردار ەكەنىن بىلدىرەتىندەي. سۇحباتتا «ادىلەتتىلىك» دەگەن ۇعىم دا اڭگىمە وزەگىنە اينالىپتى. ەلدىڭ بايلىعىن بارلىعىمىزعا تەڭدەي بولسە دەگەن قوعامنىڭ ساۋالىنا دا تولعامدى ءۋاج ايتادى. «ادىلەتتىلىك» دەگەن باردى جوققا, بايدى كەدەيگە تەڭەستىرۋ نەمەسە قوعام بايلىعىن قايتا بولىسكە سالۋ ەمەس, بارشاعا بىردەي زاڭدىلىق, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جاعداي تۋعىزۋ دەگەندى دايەكتەيدى. ماسەلەن, بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ باسىم بولىگىنىڭ الەۋمەتتىك سالالاردى, دەنساۋلىقتى, ءبىلىمدى دامىتۋعا جۇمسالاتىنىن ايتادى. وسى تۇرعىدان قاراعاندا الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىكتىڭ الدىڭعى ورىنعا قويىلعانىن كورەمىز. بىلايشا ايتقاندا, ادىلەتتى قوعامنىڭ ءوزى سول الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىكتى نەگىزگە الۋعا ءتيىس دەپ ويلايمىز جانە پرەزيدەنت سونى بايىپپەن تۇسىندىرگەن.
حالىقتى الاڭداتقان تاعى ءبىر ۇلكەن ماسەلە «پارلامەنتتىك جۇيەگە كوشەمىز بە؟» دەگەن ساۋال ەدى عوي. پرەزيدەنت مۇنداي قادامدى ويلانىپ بارىپ جۇزەگە اسىرۋ كەرەك ەكەنىن ەسكەرتەدى. شىنىندا دا, قوعامنىڭ ساناسى ءوسىپ, حالىقتىڭ ساياسي مادەنيەتى جەتىلىپ, بايىپتى دەموكراتيالىق جولعا تۇسكەنگە دەيىن پرەزيدەنتتىك بيلىك كەرەك شىعار دەگەن ويدىڭ سالماعى اۋىرلاۋ. ەلدەگى بار ماسەلەنى پارلامەنت شەشەدى دەسەك, ەرتەڭ توپ-توپقا ءبولىنىپ ايتىسىپ, ءبىر مامىلەگە كەلە الماي وتىرعاندا ەلىمىزدىڭ جاعدايى نە بولىپ كەتۋى مۇمكىن دەگەن الاڭ كوڭىل دە جوق ەمەس.
سونىمەن قاتار سۇحباتتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە دە نازار اۋدارىلعان. تۇسكەن قاراجاتتىڭ كوپ بولىگى جايلى مەكتەپتەر سالۋعا كەتىپ جاتىر ەكەن. پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن ەلىمىزدە 217 مەكتەپ سالىنۋعا ءتيىس بولسا, سونىڭ 105-ءى قولدانىلۋعا بەرىلىپتى. دەمەك جاقىن ۋاقىتتا بىزدە ءۇشاۋىسىمدى مەكتەپتەر جويىلماق. الەمدىك ستاندارتتارمەن سالىستىرساق, بۇل – ءبىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ەڭ وسال تۇسىمىز. ويتكەنى دامىعان ەلدەردە ءۇشاۋىسىمدى مەكتەپ تۇرماق, ەكىاۋىسىمدى مەكتەپتىڭ ءوزى جوق. اسىرەسە ەۋروپا مەن امەريكادا, جاپونيادا ونداي مەكتەپتەردى ىزدەپ تاپپايسىز. ال بىزدە ءالى كۇنگە دەيىن ءۇشاۋىسىمدى مەكتەپتەر دە, ءتىپتى كەيبىر اۋىلداردا ءبىر سىنىپقا بىرنەشە سىنىپتىڭ بالالارىن اكەلىپ وتىرعىزاتىن شاعىن كومپلەكتىلى ءبىلىم وشاقتارى بار. وسىنىڭ بارلىعىن جونگە سالماي تۇرىپ, ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋ مۇمكىن ەمەس. مىنە, وسىدان كەيىن بارىپ, عىلىمدى دامىتۋ, وركەنيەتكە قول ارتۋ ماسەلەلەرى قوزعالادى.
سايىپ كەلگەندە, مەملەكەت باسشىسى سۇحبات بارىسىندا كوتەرىلگەن قوعامداعى ءپىسىپ-جەتىلىپ تۇرعان وزەكجاردى ماسەلەلەرگە بايلانىستى تولعامدى ويلارىن اشىق-جارقىن ورتاعا سالعان.
كەنجەحان ماتىجانوۆ,
م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى, ۇعا اكادەميگى