ولشەۋلى ءومىر, ولشەۋسىز بايلىق
تويعانىن بىلمەيتىن توعىشار قۇس جەمتىگىن تاڭداماي جۇتادى, سالدارىنان جەمساۋىندا قورىتىلماعان قالدىقتار جينالادى, ونى ولار قۇسىپ تاستايدى. بۇل – تابيعاتتىڭ زاڭى. ال تويىمسىز جەمقور جەكە باسىنىڭ, وتباسىنىڭ تىرشىلىگىنە قاجەتتىسىنەن ارتىق جۇتقاندارىن قايدا جىبەرەدى؟ زاڭ ورىندارى ماجبۇرلەپ قۇستىرماسا, ىشتەگى ارتىق زات ونىڭ ءبىر جەرىنەن, ەرتە مە, كەش پە, ءبارى ءبىر تەسىپ شىعادى. سولاي دەگەنمەن دە, تۇيەنى تۇگىمەن جۇتىپ وتىرعانداردىڭ سانى دا, زياندى ۇلەسى دە ازاياتىن ەمەس, ولارمەن كۇرەسۋ دە وڭاي بولماي تۇر.
ءبىر قاراعاندا, جەمقوردىڭ كۇنى قۇرىسىن دەگەندەيسىڭ. ويتكەنى جەگەنىم جەلكەمنەن شىعا ما دەپ قورىققاندىقتان, جانىن قويارعا جەر تاپپاي كۇندىز كۇلكىدەن, تۇندە ۇيقىدان ايىرىلادى. زاڭسىز جولمەن تاپقان اقشاسىن قولدانىستاعى زاڭنامالار اياسىندا اشىق يگەرۋدىڭ جولىن ىزدەپ ابىگەرگە تۇسەدى. وسىنىڭ سالدارىنان بويىن ۋايىم, ۇرەي بيلەپ, دەنساۋلىعى ناشارلايدى, جۇيكەسى سىر بەرىپ, جانى كۇيزەلىسكە ۇشىرايدى. ونىڭ ۇستىنە, كەشەگى اتام قازاق ايتىپ كەتكەن «كوپ اسقانعا – ءبىر توسقان» ءتامسىلىن دە جەمقور قاۋىمنىڭ قاپەرىنە الماي جۇرگەنى وكىنىشتى, ارينە.
دەسەك تە, ولشەۋلى ءومىردىڭ ولشەۋلى بايلىعى بولعانى دا دۇرىس: قوعامنىڭ دامۋ, كەڭەيۋ, كوبەيۋ, بيىكتەۋ زاڭدىلىقتارى بۇدان كەمىپ قالمايدى.
«تۇستىك ءومىرىڭ بولسا, كەشتىك مال جينا» دەگەندى دە اتا-بابالارىمىز تەكتەن-تەك ايتپاسا كەرەك. ال بىراق بايلىقتىڭ ادالدىق پەن ادىلدىك قاعيدالارىمەن انىقتالاتىن ءوزارا اراسالماعىن, ياعني قاجەتتى ولشەم دەڭگەيىن زاڭمەن بەلگىلەۋدىڭ قيسىنى كەلەتىن سياقتى. ماسەلەن, مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىندە دە كەدەي مەن بايدىڭ ورتاشا ءال-اۋقاتىن, ەڭ تومەنگى ورتاشا جالاقى مەن ەڭ جوعارى ورتاشا جالاقىنى سالىستىرىپ, ادال ەڭبەكتىڭ ءادىل نورمالارىن بەلگىلەۋدىڭ دە رەتىن كەلتىرگەن ءجون سەكىلدى.
توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى: جەمقور قانشالىقتى ايلاسىن اسىرىپ, وزگەنىڭ نەسىبەسىنە قيانات جاساۋ ارقىلى وڭاي ولجاعا كەنەلىپ, پەندەشىلىكپەن مانسابىن دا تۇگەندەپ, بايلىقتىڭ ولشەۋسىز شەگىنە جان-تانىمەن ۇمتىلسا دا ناتيجەسى بىرەۋ عانا – ءومىر ونىڭ ولشەۋلى نۇكتەسىن قويادى.
ءسىز قالاي ويلايسىز, قۇرمەتتى وقىرمان؟
ءمۇتالاپ ءابساتتاروۆ,
مەملەكەتتىك قىزمەتكەر
استانا
اۋا رايىمەن ەسەپتەس, اعايىن!
قىس مەزگىلى – جولاۋشىلار مەن جوق ىزدەۋشىلەر ءۇشىن اسا قاۋىپتى كەزەڭ. جوق مالىن ىزدەيمىن دەپ بوراندا اداسقان, سينوپتيكتەردىڭ ەسكەرتۋىنە قاراماي جولعا شىعىپ كەتىپ, ءوزى مەن جاقىندارىنىڭ ءومىرىن قاتەرگە تىككەن قانشا ادام قۇتقارۋشىلاردىڭ كومەگىمەن امان-ەسەن وتباسىلارىنا ورالسا, دەر كەزىندەگى كومەككە قولدارى جەتپەي, جازىم بولىپ جاتاتىندار دا از ەمەس.
ءيا, قىس مەزگىلىندە كىم-كىمگە دە اسا اباي بولۋ كەرەك-اق. وكىنىشكە قاراي, وسىنى ەسكەرمەيتىن پەندەلەر قاي جەردە دە جەتىپ ارتىلادى. بيىلعى جەلتوقسان مەن قاڭتار ادەتتە سارىشۇناق ايازى بەت قاراتپايتىن سولتۇستىك جانە شىعىس وڭىرلەرىنىڭ وزىندە ازىرشە «جۋاس مىنەز» تانىتىپ تۇر. بىراق بۇل كوكتەم شىققانشا وسىنداي اۋا رايى ساقتالادى دەگەندى بىلدىرمەسە كەرەك. سوندىقتان ءبىر شوقىپ, ەكى قاراعان ارتىق ەمەس.
ەسەسىنە وسىدان شامالى ۋاقىت بۇرىن كەڭ بايتاق ەلىمىزدىڭ باتىستاعى ءبىر-ەكى وبلىسىن قوسپاعاندا, قاي بۇرىشىندا دا ۇلكەندى-كىشىلى جولدار كولىك تۇگىلى جاياۋ ادام جۇرە المايتىنداي كوكتايعاق بولعانى بەلگىلى. الەۋمەتتىك جەلىدەن ءتىپتى ەڭ وڭتۇستىكتەگى جەتىسايدان – اقپان ايىندا-اق ديقاندار كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا بەل شەشە كىرىسەتىن وڭىردەن – شىمكەنتكە قاراي شىعاتىن جولدىڭ كوك مۇزعا اينالعانىن كورىپ, تاڭعالعانىمىز دا راس. بۇل جايت كىم-كىمگە دە ساقتانساڭ – ساقتايمىن دەگەن قاعيداتتى ۇستانۋدى مەڭزەيدى.
«ساقتانساڭ – ساقتايمىن» دەمەكشى, 3 قاڭتار كۇنگى ششۋچينسك – استانا تاسجولىنداعى 100-گە جۋىق كولىكتىڭ قاتىسۋىمەن تىركەلگەن جول-كولىك وقيعاسى كوپشىلىكتىڭ جاعاسىن ۇستاتقانى ءسوزسىز. مىنە, سول وقيعا, اسىرەسە, جەڭىل كولىك يەلەرىنە بۇدان بىلاي ءدال وسىنداي جەڭىلتەك قادامعا بارماڭدار, بارا قالعان جاعدايدا سوڭى نەمەن اياقتالاتىنىن كوردىڭدەر عوي دەپ, ەسكەرتۋ جاساپ تۇرعانداي اسەر بەرەدى.
ال بۇل ارادا جولدىڭ اشىلعانىن كۇتكەن سان جۇزدەگەن كولىكتى توپتاپ-توپتاپ جىبەرمەي, كۇننىڭ بۇرقاسىنداتىپ تۇرعانىنا قاراماستان, لاق ەتكىزىپ بىردەن جىبەرە سالعان ءتارتىپ ساقشىلارى مەن جىلدامدىعىن شەكتەن شىعارا اسىرىپ, سۇراپىل جول-كولىك وقيعاسىنا سەبەپشى بولعان جەلوكپە جۇرگىزۋشىگە كىنا ارتساق, ەشكىم دە مۇنىڭىز ءجونسىز دەي قويماس دەپ ۇمىتتەنەمىز.
يسلام ەلتوقوۆ,
جۇمىسشى
اقمولا وبلىسى,
بۋراباي اۋدانى
بولسايشى كاسىپكەردىڭ ءبارى وسىنداي
تۇلكىباس اۋدانىنىڭ ورتالىعى – تۇرار رىسقۇلوۆ اۋىلىندا نۇرجان بايمەنوۆ دەگەن جەكە كاسىپكەر تۇرادى. جاستايىنان كاسىپكەرلىكتىڭ الۋان تۇرىمەن اينالىسقان ول قاجەت بولعان جاعدايدا جەرلەستەرىنە جاردەمدەسە ءجۇرۋدى دە ۇمىتقان ەمەس. وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن اۋىلداعى كومەككە مۇقتاج, الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان 60 وتباسىنىڭ ءۇي-جايلارىنا تابيعي گاز كىرگىزىپ بەرىپ, ولاردىڭ شەكسىز ريزاشىلىعىنا بولەنگەن ەدى. ال 2017 جىلى ت.رىسقۇلوۆ ەلدى مەكەنىندەگى قىرات بەتكەيدەن ويپاڭعا تۇسەتىن, ارا قاشىقتىعى جەتپىس مەتردەي بولاتىن جەرگە ادامدار شىعىپ, تۇسەتىن باسپالداق (تەپكىشەك) جول سالىپ, كوپشىلىكتىڭ العىسىن العان بولاتىن. ءتۇسىپ-مىنۋگە ىڭعايلى بولۋ ءۇشىن باسپالداقتىڭ ەكى جاعىنان ادەمى جاقتاۋشالار بەكىتىلگەنىن دە ايتا كەتكەن ورىندى.
– كەڭەستىك كەزەڭدە سالىنعان ەسكى باسپالداق جول ابدەن توزعاندىقتان, جۇرگىنشىلەرگە ەداۋىر قيىندىق تۋعىزاتىن. تالاي ادام قۇلاپ, جاراقات الىپ تا جاتاتىن. ال مىناۋ ءبىر وڭدى ءىس بولدى, – دەيدى ن.بايمەنوۆتىڭ سىنىپتاسى, بىلىكتى دارىگەر-حيرۋرگ قۋانىش نۇرلىباەۆ.
نۇرجان ءابدىنۇر ۇلى وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا تاعى ءبىر يگىلىكتى ءىس اتقاردى. ويتكەنى سول تەپكىشەككە دەيىنگى جاياۋ جۇرگىنشىلەر جۇرەتىن تابانجولدىڭ ساپاسىزدىعى كوپتەن بەرى كوڭىلىنە قاياۋ ءتۇسىرىپ كەلگەن-ءتىن. ءسويتىپ, الدىمەن ۇزىندىعى 300 مەترگە جۋىق تابانجولدىڭ ماڭايىن تۇگەل تازالاتىپ, سودان كەيىن كولىك جالداپ شاعىل تاس توسەتتى. ودان ءارى تابانجول ۇستىنە قۇرىلىس تالاپتارىنا ساي بەتوننان جابىندى توسەتىپ, ونى قىس تۇسپەي پايدالانۋعا بەردى. بۇگىندە ن.بايمەنوۆ سالدىرعان سول جولمەن ءارى-بەرى ەمىن-ەركىن ءجۇرىپ جۇرگەن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ۇلكەنى دە, كىشىسى دە نۇرجان جەرلەستەرىنە ءدان ريزا.
– ەندى كۇن جىلىنىپ, كوكتەم شىعا باسپالداق جولدىڭ ەكى جاعىنداعى قىرات بەتكەيلەرىنە ساندىك اعاشتاردى, شىرشا كوشەتتەرىن وتىرعىزۋ ويىمدا بار, – دەيدى العىس ارقالاعان ازامات. ءبىز اۋىلىن كوركەيتىپ قانا قويماي, جەرلەستەرىنە جاقسى جاعداي جاساۋعا ۇمتىلىپ جۇرگەن ازاماتتىڭ ىسىنە تەك ساتتىلىك تىلەدىك.
ورىنتاي كومەكوۆ,
تۇركىستان وبلىسى,
تۇلكىباس اۋدانى