سەنىم مەن ءۇمىتتىڭ باستاۋى

مەملەكەت باسشىسى ءتىلشى تاراپىنان قويىلعان سان-ساپات سۇراققا جان-جاقتى جاۋاپ بەرىپ, ەل دامۋىنا بايلانىس­تى قولعا الىنىپ جاتقان اۋقىمدى جوس­پارلارمەن ءبولىستى. بۇل قاي جاعىنان الىپ قاراساڭىز دا, وتە مازمۇندى ءارى اشىق اڭگىمە سيپاتىندا وربىگەن سۇحبات ەكەن. ەل اراسىندا ءارتۇرلى الىپقاشپا اڭگىمە سيپاتىندا كەزدەسەتىن كەيبىر سىني پىكىرلەر تۋرالى دا ءوز ۇستانى­مىن ايقىن جەتكىزگەن پرەزيدەنتتىڭ ءار سۇراققا مۇقيات توقتالىپ, پاراساتتى پايىممەن وي قورىتۋى ەشكىمدى بەيجاي قالدىرماسى حاق.

مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە ەلىمىز­دىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن, ەگەمەن­دىگىن جانە حالىقارالىق ۇستانىمىن نىعايتۋ باستى ماقساتى ەكەنىن ۇدايى ايتىپ كەلەدى. وسى ورايدا مەن ونىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن دۇنيەگە كەلگەن «تازا قازاقستان» باستاماسىنىڭ بۇگىندە بالاماسى جوق جانە قوعام تاراپىنان كەڭ قولداۋعا يە دەر ەدىم. تابيعاتقا سۇيىسپەنشىلىك, ءوز قالاسىن اباتتاندىرۋعا دەگەن نيەت پەن قۇلشىنىس, تازالىق پەن ۇقىپتىلىق ءومىردىڭ جوعارى ساپاسىن قامتاماسىز ەتە الاتىنى راس. بۇل باعىتتاعى تىنىمسىز جۇرگىزىلگەن ىستەر جاس ۇرپاقتى ۇلتتىق مەنتاليتەت پەن قور­شاعان ورتاعا دەگەن جاۋاپكەرشىلىك سەزى­مىن قالىپتاستىراتىنى ءسوزسىز. پرەزي­دەنتتىڭ باستاماسى ارقاسىندا قالا تۇر­عىندارى وڭ وزگەرىستەردى سەزىندى, كوشە­لەر الدەقايدا تازا جانە تۇر­عىندارى تالعامپازدىققا داعدىلانا باستادى.

پرەزيدەنت سونداي-اق قوعامدا ءتۇرلى پىكىرتالاس تۋدىرعان ءبىر ۋاقىت بەلدەۋى­نە كوشۋ تۋرالى ءوز پىكىرىن ءبىلدىرىپتى. مەملەكەت باسشىسى ۋاقىت بەلدەۋى وز­گەرۋىنىڭ ازاماتتاردىڭ ومىرىنە جانە ەل ەكونوميكاسىنا اسەرىن جان-جاقتى زەرتتەگەننەن كەيىن سالماقتى شەشىم قابىلداناتىنىن اتاپ ءوتتى. جاقىندا لينگۆيست عالىمدار توبى بارسەلونا قالاسىندا وتكەن حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسياعا قاتىستىق, بايانداما جاسادىق. ول ەلدە دە قاراڭعى ەرتە تۇسكەنمەن تاڭەرتەڭ كۇننىڭ كوزى ەرەكشە جارقىراپ تۇرعانىنا نازار اۋداردىق. ءبىز مۇنى حالىقارا­لىق تاجىريبەگە ەنگىزۋگە بولاتىنداي جاڭالىق دەپ قابىلدادىق, ياعني ەرتە جاتساڭ, ەرتە تۇراسىڭ دەگەن ءسوز عوي.

تاعى ءبىر نازار اۋدارتاتىن جايت, قاڭتار وقيعاسىنا قاتىستى وتكىر سۇراق قويىلعان ەكەن. پرەزيدەنت تارتىپسىزدىكتەردىڭ باستى سەبەبى ­الەۋمەتتىك ادىلەتسىزدىك, ساياسي توقىراۋ بولدى دەپ سانايدى. جالعان, نەشە ءتۇرلى قاۋەسەت اڭگىمە تۋدىرۋشىلاردىڭ مەملەكەتتىگىمىزگە قاتەر تونگەن ءساتتى ۇمىتتىرۋ ءۇشىن ارەكەت جاساۋىنا جول بەرمەۋىمىز كەرەكتىگىن ەسكە سالادى. «مەملەكەتتىك قۇرىلىستىڭ نەگىزگى قاعيداتى», «جەتىلگەن دەموكراتيانىڭ ىرگەتاسى» بولىپ سانالاتىن «زاڭ جانە ءتارتىپ» قاعيداتىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزى تۋرالى ايتىپ, ونسىز ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ جانە بۇل قاعيدانى حالىق مەنتاليتەتى مەن قوعامدىق ءومىر­دىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالدىرۋ مۇمكىن ەمەستىگىنە توقتالىپ ءوتتى.

كەيىنگى ۋاقىتتا الەۋمەتتىك جەلىلەردە مەملەكەتتىك بيلىكتى پارلامەنتتىك باسقارۋ جۇيەسىنە كوشىرۋ تۋرالى ماسەلە تالقىلانعانى راس. مەملەكەت باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە, پارلامەنتتىك جۇيەنىڭ ءومىر سۇرۋگە قۇقىعى بار جانە ول بىرقاتار ەۋروپا جانە ازيا ەلدەرىندە تەرەڭ تامىر جايعان, بىراق قازاقستاننىڭ ساياسي جۇيەسى ءۇشىن «كۇشتى پرەزيدەنت, ىقپالدى پارلامەنت جانە ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» تۇجىرىمدا­ماسى – ەڭ قولايلىسى.

مەملەكەت باسشىسىمەن بولعان سۇح­بات­­تاعى كوپشىلىكتى بەيجاي قال­دىر­­مايتىن كەلەسى ءبىر سۇراق قازاق ءتىلى توڭىرەگىندەگى اڭگىمەگە ويىستى. انا ءتىلىمىزدىڭ قازىرگى جاعدايى مەن كەلە­شەكتەگى ءرولى تۋرالى ورتاعا سالىنعان ويلاردان كوپ تاعىلىم تۇيۋگە بولادى. «انا ءتىلىمىزدىڭ بولاشاعى جارقىن ەكەنىنە مەنىڭ ەش كۇمانىم جوق. قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندە حالقىمىزدى ۇيىستىرۋ جولىندا ماڭىزدى ءرول اتقارا بەرەدى», دەدى پرەزيدەنت.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىلگە, جالپى عىلىمعا جانە ونى تسيفرلاندىرۋ ماسەلەسىنە كوپ نازار اۋداراتىنى ءتىلشى-عالىمداردى قۋانتادى. «جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن قولدانا ءبىلۋدى ۇيرەتۋ ماڭىزدى» دەلىنگەن. جاھاندانۋ داۋىرىندە تسيفرلىق تەحنولوگيالار عىلىمنىڭ بارلىق سالاسىندا, اسىرەسە ءتىل بىلىمىندە كەڭىنەن قولدانىلادى. قوعامدى جاڭعىرتۋ جاعدايىندا لينگۆوتەحنولوگيا باسقا باعىتتاردان وزىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ زامانىمىزدىڭ الەمدىك جەتىستىكتەرى (اۆتوماتتى اۋدارماشىلار, ماشينالىق تالداۋ جانە ءسوز سينتەزى, ماتىندىك رەداكتورلار, ەلەكتروندىق تىلدىك ماتەريالدار جانە باسقا دا تەحنيكالىق جەتىستىكتەر) لينگۆوتەحنولوگيانىڭ جەتى ميلدىك قادامدارمەن دامي وتىرىپ, قازاق ءتىل ءبىلىمىنىڭ پەرسپەكتيۆالى باعىتى ەكەنىن ايعاقتايدى.

قازىرگى قازاق ءتىل ءبىلىمىنىڭ نەگىز­گى ءۇردىسى – ونىڭ مۇددەلەرىن اۆتو­ماتتاندىرىلعان كومپيۋتەرلىك وڭ­دەۋگە اۋىستىرۋ. كورپۋستىق لين­گۆيستيكا – تىلدىك ەلەكتروندىق كورپۋس­تار مەن كورپۋستىق تەحنولوگيالاردى پايدالانۋعا نەگىزدەلگەن قازىرگى زامانعى تەوريالىق جانە قولدان­بالى لينگۆيستيكاداعى ەڭ پەرسپەكتيۆالى باعىتتاردىڭ ءبىرى. ەلەكتروندىق كور­پۋستىڭ ەڭ قۇندى جانە ءجيى قول­دانىلاتىن ءتۇرى – وتاندىق لينگۆيس­تەر ءساتتى ازىرلەگەن «ۇلتتىق كورپۋس» دەپ اتالاتىن ءتۇرى. تەوريالىق لينگۆيستيكا سالاسىنداعى ء(تىلدىڭ قۇرىلىمى تۋرالى جاڭا ءبىلىم الۋ) جانە قولدانبالى لينگۆيستيكا سالاسىنداعى (ماتىندەردى اۆتوماتتى تۇردە وڭدەۋ ءۇشىن جاڭا بۋىن تەحنولوگيالارىن الۋ جانە لينگۆيستيكا­لىق زەرتتەۋ ادىستەرىن جەدەل جاڭعىرتۋ) يننوۆاتسيالىق ناتيجەلەر كورپۋستىق لينگۆيستيكامەن بايلانىستى. شىن مانىندە, كورپۋس قازىرگى ماعىنادا ءاردايىم كومپيۋتەرلىك مالىمەتتەر بازاسى بولىپ سانالادى جانە ونى قۇرۋ بارىسىندا قازاق ءتىلىن زەرتتەۋگە ارنالعان ارنايى باعدارلامالار قولدانىلادى.

قازاق ءتىلىنىڭ سينتەزى مەن تانىلۋى بويىنشا زەرتتەۋلەر وزەكتى. سويلەۋ سينتەزى كىرىس ءماتىنىنىڭ بەلگىلى ءبىر قاسيەتتەرىن تالداۋ جانە ونىڭ پروسوديكالىق بەلگىلەنۋى نەگىزىندە اۋەننىڭ اعىمداعى كونتۋرىن, دىبىس كۇشىن, فونەمالىق ۇزاقتىعىن جانە ءۇزىلىس ۇزاقتىعىن قالىپتاستىرۋدىڭ اۆتوماتتى پروتسەدۋراسىنىڭ بولۋىن بولجايدى. پسيحولينگۆيستيكاداعى, سويلەۋ ارەكەتىنىڭ تەورياسىنداعى, نەيرولينگۆيستيكاداعى, سونداي-اق كومپيۋتەرلىك لينگۆيستيكاداعى سوڭعى ازىرلەمەلەر جاساندى ينتەللەكتتى قۇرۋمەن بايلانىستى. ءبىر باتىرمانى باسۋ ارقىلى دىبىستىق داۋىستى ماتىنگە جانە ءماتىندى دىبىستىق داۋىسقا تۇرلەندىرەتىن باعدارلامالار بار.

زاماناۋي اقپاراتتىق تەحنولوگيا­لار مەن تەحنيكالىق قۇرالدار تىلدىك كورپۋستار نەگىزىندە لينگۆيستيكالىق زەرتتەۋ ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى. لينگۆوتەحنولوگيا اياسىندا ساندىق كەڭىستىكتە: كومپيۋتەردە, ينتەرنەتتە, باعدارلامادا پايدا بولعان, ءومىر سۇرەتىن جانە داميتىن كورپۋستىق لين­گۆيستيكا ءساتتى جۇمىس ىستەيدى. تسيفر­لىق تەحنولوگيالاردىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋعا, ونىڭ قوعامدىق فۋنكتسيالارىن كۇشەيتۋگە جاھاندانۋ جاعدايىندا ونىڭ الەۋەتتى مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋگە اسەرىن تيگىزەدى.

زەينەپ بازارباەۆا,

ۇعا اكادەميگى