2024 جىل قازاقستان ءۇشىن زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن ايعاقتاپ, دەموكراتيالىق قۇندىلىقتارىن بەكەمدەگەن جىل بولدى. بيىل ەلىمىزدە ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىعىن قورعاۋدى ساپالى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا بىرنەشە زاڭ جوباسى قابىلداندى.
ايەلدەر مەن بالالاردىڭ قۇقىعى قورعالادى
ەلىمىزدە ايەلدەر مەن بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا ايرىقشا ءمان بەرىلدى. 2024 جىلعى 15 ساۋىردە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقپەن كۇرەسۋگە باعىتتالعان زاڭعا قول قويدى.
جاڭا زاڭ ايەلدەر مەن بالالارعا قاتىستى قىلمىستار ءۇشىن جازانى كۇشەيتۋدى كوزدەدى. وسىلايشا, بۇرىن ۇرىپ-سوعۋ جانە دەنساۋلىققا قاساقانا جەڭىل زيان كەلتىرۋ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق رەتىندە سارالانىپ كەلسە, ەندى وسى تەكتەس قىلمىستار ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك ەنگىزىلدى. جازالارعا 80-نەن 200 اەك-كە دەيىن ايىپپۇل, 200 ساعاتقا دەيىن قوعامدىق جۇمىستارعا تارتۋ جانە 50 تاۋلىككە دەيىن قاماۋعا الۋ جاتادى.
جابىرلەنۋشىنى ازاپتاعانى ءۇشىن 600 ساعاتقا دەيىن قوعامدىق جۇمىستارعا تارتۋ نەمەسە 3 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ, دەنساۋلىققا ورتاشا اۋىرلىقتاعى زيان كەلتىرگەنى ءۇشىن – 2 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ, دەنساۋلىققا اۋىر زيان كەلتىرگەنى ءۇشىن – 3 جىلدان 8 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى قاراستىرىلادى.
پەدوفيلدى ولتىرگەنى ءۇشىن ءومىر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ, كامەلەتكە تولماعان 16 جاسقا تولماعان بالالاردى جىنىستىق قۋدالاۋ ءۇشىن 200 ساعاتقا دەيىن قوعامدىق جۇمىستارعا تارتۋ جانە 50 تاۋلىككە دەيىن قاماۋعا الۋ قاراستىرىلعان. كامەلەتكە تولماعاندى زاڭسىز باس بوستاندىعىنان ايىرعانى ءۇشىن – 5 جىلدان 10 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ, ال كامەلەتكە تولماعان بالانى ۇرلاۋ – 10 جىلدان 15 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ شاراسى قولدانىلادى.
بۇل زاڭ جوباسىنىڭ قالىپتاسۋىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل مەكەمەسى دە ءوز ۇلەسىن قوستى. 2023 جىلدىڭ قاراشا ايىندا ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل كەڭسەسى تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى كۇرەس ماسەلەلەرى بويىنشا حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتكىزدى, ونىڭ بارىسىندا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, ساراپشىلارمەن, ۇەۇ جانە داعدارىس ورتالىقتارىنىڭ وكىلدەرىمەن بىرلەسىپ, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق جاساۋعا ىقپال ەتەتىن نەگىزگى فاكتورلار تالقىلاندى. ناتيجەسىندە زاڭنامالىق تۇزەتۋلەر پاكەتى قالىپتاستىرىلىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنە جولداندى.
بۋللينگ ءۇشىن ايىپپۇل سالىنادى
وسى زاڭ اياسىندا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە بالالاردى قورعاۋ ماقساتىندا جاڭا باپ قوسىلدى. ول 127-2-باپ. كامەلەتكە تولماعان ادامدى جابىرلەۋ (بۋللينگ, كيبەربۋللينگ) دەپ اتالادى. بالا بۋللينگكە ۇشىراسا, الدىمەن ەسكەرتۋ جاسالادى نەمەسە 10 اەك ايىپپۇل سالىنادى. ەگەر ءدال وسى ارەكەت ءبىر جىل ىشىندە تاعى قايتالانسا, قۇقىقبۇزۋشى 30 اەك ايىپپۇل ارقالايدى.
ەگەر بۋللينگتى 12 جاستان 16 جاسقا دەيىنگى بالالار جاساسا, وندا اتا-انالارى نەمەسە ولاردى الماستىراتىن ادامدار ەسكەرتۋ الادى نەمەسە 10 اەك ايىپپۇل تولەيدى.
سوڭعى كەزدەرى جولاقىسىن تولەمەگەن نەمەسە بيلەتى جوق بالالاردى اۋا رايىنا جانە باسقا دا جاعدايلارعا قاراماستان قوعامدىق كولىكتەن ءتۇسىرىپ تاستاۋ وقيعالارى جيىلەپ كەتتى. كوبىنە بالالار مەكتەپكە جانە قوسىمشا ساباقتارعا ءوز بەتىنشە بارادى. وسىعان بايلانىستى جاڭا زاڭمەن اتا-اناسى جانە (نەمەسە) زاڭدى وكىلى ەرتىپ جۇرمەگەن 16 جاسقا تولماعان بالانى قوعامدىق كولىكتەن ماجبۇرلەپ تۇسىرۋگە تىيىم سالىندى.
ساقتاندىرۋ تۇرلەرى بويىنشا ەۋروحاتتاما ەنگىزىلدى
2024 جىلدىڭ باسىنان باستاپ مىندەتتى ساقتاندىرۋ تۇرلەرى بويىنشا ساقتاندىرۋ جاعدايلارىن ونلاين رەتتەۋ جانە مىندەتتى اۆتوساقتاندىرۋ بويىنشا جول-كولىك وقيعالارى (جكو) كەزىندە تولەمدەردىڭ وڭايلاتىلعان ءتارتىبى (ەۋروحاتتاما) ەنگىزىلدى.
ساقتاندىرۋ جاعدايلارىن ونلاين-رەتتەۋ ساقتاندىرۋ تولەمىن الۋ ءراسىمىن جەڭىلدەتۋگە جانە اشىق ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. تۇتىنۋشى كەڭسەگە بارماي-اق ساقتاندىرۋ كومپانياسىنىڭ سايتى ارقىلى ساقتاندىرۋ تولەمىن الۋ ءۇشىن ءوتىنىش پەن قۇجاتتار توپتاماسىن بەرە الادى. ەۋروحاتتاما جكو قاتىسۋشىلارىنا پوليتسيا مەن سوت شەشىمىن كۇتپەي-اق وقيعانى سول جەردە تەز تىركەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل اسىرەسە كىشىگىرىم زاقىمدانۋ بولعان كەزدە وتە ماڭىزدى, سەبەبى ول ۋاقىتتى ۇنەمدەيدى جانە كەپتەلىستى ازايتادى.
وسى جىلدىڭ باسىنان باستاپ ەۋروحاتتاما موبيلدىك قوسىمشاسى ارقىلى 9 366 جاعداي بويىنشا 1,7 ملرد تەڭگە سوماسىنا تولەمدەر جۇزەگە اسىرىلدى. بۇل رەتتە تولەمنىڭ ورتاشا مەرزىمى كۇنتىزبەلىك 15 كۇندى قۇرادى.
قازاقستاندا ونلاين پەتيتسيا ىسكە قوسىلدى
2024 جىلعى 4 ساۋىردە قازاقستاندا مەملەكەتتىك سايت-ەلەكتروندىق پەتيتسيالاردىڭ اگرەگاتورى رەسمي تۇردە ىسكە قوسىلدى. وسىلايشا, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 2020 جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى جولداۋىندا ايتىلعان «ازاماتتاردىڭ رەفورمالار مەن ۇسىنىستاردى باستاۋى ءۇشىن بىرىڭعاي زاڭدى ونلاين-پەتيتسيالار ينستيتۋتىن قۇرۋ» تۋرالى تاپسىرماسى ىسكە اسىرىلدى.
2021 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ قازاقستاندا ە-ءوتىنىش مەملەكەتتىك ورگاندارىنا ءوتىنىش بەرۋ قىزمەتى ىسكە قوسىلدى. قازىردىڭ وزىندە جاقسى قالىپتاسقان ە-ءوتىنىش قىزمەتىنىڭ نەگىزىندە ە-پەتيتسيا قىزمەتىن ازىرلەۋ جانە ەنگىزۋ جۇزەگە اسىرىلدى. ە-پەتيتسيا سايتىنا ءوتۋ ە-ءوتىنىش سايتىنان جۇزەگە اسىرىلادى.
ەلەكتروندى پەتيتسياعا قاتىساتىن ازاماتتار – باستاماشى رەتىندە دە, قول قويۋشى رەتىندە دە-ساياساتقا قاتىسۋ تاجىريبەسىن, ماسەلەلەردى تالقىلاۋ مۇمكىندىگىن جانە قوعامداعى جاڭا بايلانىس ارناسىن الادى. بۇل ساياسي ساۋاتتىلىقتى جانە جالپى ساياسي بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى. بەلسەندى, ساۋاتتى جانە دالەلدى ازاماتتىق قوعام قۇرۋعا جاردەمدەسۋ ەلەكتروندىق پەتيتسيالار تەتىگى جۇمىسىنىڭ نەگىزگى ناتيجەسى بولىپ تابىلادى.
ادام ساۋداسى مەن بوتەننىڭ مۇلكىنە زيان كەلتىرۋ جازاسى كۇشەيتىلدى
5 شىلدەدە قاسىم-جومارت توقاەۆ ادام ساۋداسىنا, ۆانداليزمگە جانە م ۇلىكتىك زالالعا قارسى كۇرەس شارالارىن كۇشەيتۋگە باعىتتالعان ماڭىزدى زاڭنامالىق اكتىلەرگە قول قويدى.
زاڭ العاش رەت قابىلدانىپ, ادام ساۋداسىنا قارسى كۇرەستىڭ ۇيىمدىق-قۇقىقتىق نەگىزدەرىن جان-جاقتى ايقىنداپ بەردى. زاڭ ادام ساۋداسىنا قارسى كۇرەستىڭ ماقساتتارى مەن مىندەتتەرىن, قاعيداتتارىن بەلگىلەيدى, سونداي-اق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ جانە وزگە دە سۋبەكتىلەردىڭ ادام ساۋداسىنا قارسى كۇرەس جونىندەگى قۇزىرەتىن ايقىندايدى.
قىلمىستىق كودەكستە ادام ۇرلاۋ, زاڭسىز باس بوستاندىعىنان ايىرۋ, ادامداردى, ونىڭ ىشىندە كامەلەتكە تولماعانداردى ساتۋ, جەزوكشەلىكپەن اينالىسۋعا تارتۋ جانە ت.ب. سياقتى ارەكەتتەردى قامتيتىن «ادام ساۋداسىمەن بايلانىستى قىلمىستار» جاڭا تۇجىرىمداماسى بەكىتىلدى. زاڭ تاراپتاردىڭ تاتۋلاسۋىنا بايلانىستى مۇنداي قىلمىستار ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپتىلىقتان بوساتۋعا تىيىم سالادى. زاڭ العاش رەت كامەلەتكە تولماعان ادامنان جەزوكشەلىكپەن اينالىسۋ نەمەسە سەكسۋالدىق قىزمەت ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتى ەنگىزدى. زاڭ كامەلەتكە تولماعان ادامدى سەكسۋالدىق سيپاتتاعى قىزمەتتەردى كورسەتۋگە, سونىڭ ىشىندە ۇگىت-ناسيحات نەمەسە جارناما ارقىلى تارتۋ ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى.ۆانداليزم جانە م ۇلىكتىك زالال
الەۋمەتتىك, ۇلتتىق, ناسىلدىك نەمەسە ءدىني وشپەندىلىك, سونداي-اق ادامدار توبىنىڭ الدىن الا ءسوز بايلاسۋ بويىنشا, پايداكۇنەمدىك نەمەسە بىرنەشە رەت جاساعان ارەكەتتەرى بويىنشا جاۋاپكەرشىلىكتى اۋىرلاتاتىن ءۆانداليزمنىڭ بىلىكتى ەلەمەنتتەرى ەنگىزىلدى. بوتەننىڭ مۇلكىن قاساقانا جويعانى نەمەسە بۇلدىرگەنى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيتىلىپ, ونى ادامدار توبى نەمەسە قىلمىستىق توپ جاساعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك ەنگىزىلدى. مەملەكەت قورعاۋىنا الىنعان تاريحي, مادەني جانە باسقا دا وبەكتىلەردى قاساقانا جويۋ نەمەسە زاقىمداۋ ءۇشىن بىلىكتى بەلگىلەر بەلگىلەندى. اۋىر ۆانداليزم ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋ جاسى 16 جاستان 14 جاسقا دەيىن قىسقارتىلدى.ەلەكتروموبيلدەر تۇراقتى ورىنمەن قامتىلدى
قازاقستان توقپەن جۇرەتىن كولىكتەردىڭ نارىعىن دامىتۋ جانە ول ءۇشىن قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋدى قولعا الدى. دەپۋتاتتاردىڭ باستاماسىمەن ەلەكتروموبيلدەردى ىنتالاندىراتىن زاڭ جوباسى قابىلداندى. ماسەلەن, جولدىڭ قۇرىلىسى جوبالانعان كەزدە ەلەكترمەن قۋاتتاۋ بەكەتتەرىنە ارنالعان ورىندار قارالۋى ءتيىس. ولار جول بويىنداعى مىندەتتى قىزمەتتەردىڭ ساناتىنا جاتقىزىلادى. بۇعان قوسا ەلىمىزدىڭ قالالارىندا ەلەكتر قوزعالتقىشى بار كولىك قۇرالدارى تەگىن تۇراقپەن قامتاماسىز ەتىلەتىن ارنايى ورىندار پايدا بولادى. ال ونداي جەرگە جانار-جاعارمايمەن جۇرەتىن تەمىر تۇلپار قويىلسا ايىپپۇل سالىنادى.
ءماجىلىس ەكولوگيالىق تازا كولىكتەردى ىنتالاندىرۋ جانە ەلەكتر قۋاتىمەن جۇرەتىن كولىكتەردىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى وسى جانە وزگە دە زاڭنامالىق اكتىلەرگە تۇزەتۋلەر ەنگىزۋدى كوزدەيتىن زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. سونداي-اق قۇجاتقا «گيبريدتى اۆتوموبيل» جانە «ەلەكترلى موبيل» ۇعىمدارى ەنگىزىلگەن. بۇل وسى كولىك تۇرلەرىنىڭ زاڭدىق نەگىزدە ارا جىگىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
دەپۋتاتتىق تۇزەتۋلەرگە سايكەس, ەندى ورتالىق ەنەرگيا كوزىمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىنە شىعۋ مۇمكىندىگى بار ەرەكشە قورعالاتىن اۋماقتاردا دا توقپەن جۇرەتىن كولىكتەردى قۋاتتاندىرۋعا بولادى. جالپى زاڭ جوباسى ەلىمىزدەگى پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارىن ازايتۋ ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا ازىرلەنگەن.
كوللەكتورلاردىڭ قىزمەتى شەكتەلدى
مەملەكەت باسشىسى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە كرەديت بەرۋ كەزىندە تاۋەكەلدەردى بارىنشا ازايتۋ, قارىز الۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ, قارجى نارىعىن رەتتەۋدى جانە اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا قول قويدى.
زاڭ اياسىندا 2026 جىلعى 1 مامىرعا دەيىن بانكتەر مەن ميكروقارجى ۇيىمدارىنا ازاماتتاردىڭ قارىزىن كوللەكتورلىق اگەنتتىكتەرگە بەرۋگە تىيىم سالىندى. 2026 جىلعى 1 مامىردان باستاپ كوللەكتورلىق اگەنتتىكتەرگە جەكە تۇلعالاردىڭ قۇقىقتارىن (تالاپتاردى) بەرۋ شارتتارى قاتاڭداتالدى. ءدال وسى كۇننەن باستاپ تەك بەرەشەك تۋىنداعان ساتتەن 24 اي وتكەن جانە بەرەشەكتى رەتتەۋ جونىندەگى راسىمدەر مىندەتتى تۇردە جۇرگىزىلگەن جاعدايدا عانا قارىز الۋشى جەكە تۇلعالارعا قاتىستى قۇقىقتاردى (تالاپتاردى) كوللەكتورلارعا بەرۋگە بولادى.
بانك ومبۋدسمانىنىڭ بارلىق بانكتىك قارىز شارتتارى بويىنشا داۋلاردى قاراۋ قۇزىرەتى كەڭەيتىلدى (بۇعان دەيىن ول تەك يپوتەكالىق شارتتارعا قاتىستى داۋلاردى قارايتىن) جانە ميكروقارجى ومبۋدسمانى ينستيتۋتى ەنگىزىلدى. جەكە تۇلعالار ومبۋدسمانداردىڭ شەشىمىمەن كەلىسكەن جاعدايدا, مۇنداي شەشىمدەردى قارجى ۇيىمدارى ورىنداۋعا مىندەتتى.
ومبۋدسماندار حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىنا جاتاتىن بورىشكەر جەكە تۇلعالاردىڭ وتىنىشتەرىن قاراعان كەزدە كەپىلگە الىنعان جىلجىمايتىن م ۇلىكتى ءوندىرىپ الۋعا تىيىم سالىنادى. سونداي-اق وسى ساناتقا جاتاتىن ازاماتتار بۇعان دەيىن مىندەتتەمەنى ورىنداماعانىنا بايلانىستى بانك بالانسىنا ءوتىپ كەتكەن جالدامالى باسپاناسىن ساتىپ الۋعا قۇقىلى.
كامەلەتكە تولماعان بالالارى بار وتباسىلاردى جانە 1 نەمەسە 2 توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى جىلىتۋ ماۋسىمىندا جالعىز باسپاناسىنان ماجبۇرلەپ شىعارۋعا تىيىم سالىندى.
ءوندىرىپ الۋعا جاتپايتىن جانە بەرەشەكتى ماجبۇرلەپ ءوندىرىپ الۋ شارالارىن قابىلداعان كەزدە قارىز الۋشىنىڭ بانكتىك شوتىندا قالۋعا ءتيىس اقشا سوماسى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ (43 407 تەڭگە) ەكى ەسەلەنگەن مولشەرىنە (86 814 تەڭگە) دەيىن ۇلعايتىلدى.
ازاماتتاردىڭ بانكروتتىق راسىمىنە ءوتىنىش بەرۋ ءتارتىبى جەڭىلدەتىلدى. ەندى ول ءۇشىن كرەديتورلار ءتىزىمىن, مەرزىمى وتكەن بەرەشەكتى رەتتەۋ جانە ءوندىرىپ الۋ راسىمدەرىنىڭ جۇرگىزىلگەنىن راستايتىن قۇجاتتىڭ كوشىرمەسىن بەرۋ تالاپ ەتىلمەيدى. مۇنداي دەرەكتەر كرەديتتىك بيۋرودان سۇراتىلادى. ال كرەديتورلار وعان ءتيىستى مالىمەتتى جىبەرۋگە ءتيىس.
قاراپايىم حالىق دەكلاراتسيالاۋدان بوساتىلدى
قارجى ءمينيسترى ءمادي تاكيەۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ جالپىعا بىردەي دەكلاراتسيالاۋ تاسىلدەرىن قايتا قاراۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋ بارىسىندا دەكلاراتسيالاۋ جۇيەسىنىڭ ءتورتىنشى كەزەڭىنە سايكەس, 2025 جىلى 8 ملن-عا جۋىق قازاقستاندىقتى بوساتۋدى ۇسىندى. ۇكىمەتتەن قولداۋ تاپقان بۇل ۇسىنىس جەكە قۇرىلىمداردىڭ قىزمەتكەرلەرىنە, زەينەتكەرلەرگە, ءۇي شارۋاسىنداعى ايەلدەرگە, ستۋدەنتتەرگە جانە ازاماتتاردىڭ باسقا ساناتتارىنا قاتىستى. ولاردىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان سالىقتىق باقىلاۋ مۇمكىندىكتەرى ەسكەرىلدى. باستاما وسى ساناتتاعى جەكە تۇلعالاردىڭ 90%-دان استامىنا اسەر ەتەدى.
«بۇل رەتتە دەكلاراتسيالاۋدى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنان تىس جەرلەردە اكتيۆتەرى بار, ءبىر جىل ىشىندە قۇنى 20 000 اەك استام ساتىپ الۋلار جاساعان, ءوز بەتىنشە سالىق سالىناتىن تابىس تاپقاندار ءۇشىن ساقتاۋ ۇسىنىلادى. بۇدان باسقا, ازاماتتارعا ەرىكتى تۇردە دەكلاراتسيالاۋ قۇقىعى بەرىلەدى», دەپ اتاپ ءوتتى مينيستر.
جەكە تۇلعالاردىڭ قولدا بار اكتيۆتەرىن تىركەۋ ءۇشىن بارلىق تسيفرلىق دەرەكقورلاردان, ونىڭ ىشىندە ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردەن مالىمەتتەر الۋ تەتىگى قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى.
لگبت وكىلدەرىنە جەتىم بالالاردى اسىراپ الۋعا تىيىم سالىندى
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ وسى قاعيدانى ۇستاناتىن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ءبىلىم بەرۋ, تالىمگەرلىك جانە بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويدى. زاڭداعى تۇزەتۋلەرگە سايكەس ەندى لگبت وكىلدەرىنىڭ جەتىم بالالاردى اسىراپ الۋلارىنا جانە تالىمگەرلىككە الۋلارىنا جول بەرىلمەيدى.
زاڭ بويىنشا مىنا تۇلعالار جەتىم بالالارعا تالىمگەر بولا المايدى:
– قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعى جوق جانە كامەلەتكە تولماعان ادام;
– سوت ارەكەتكە قابىلەتسىز نەمەسە ارەكەت قابىلەتتىلىگى شەكتەۋلى دەپ تانىعان ادام;
– سوت جۇبايىن ارەكەتكە قابىلەتسىز نەمەسە ارەكەتكە قابىلەتتىلىگى شەكتەۋلى دەپ تانىعان ادام;
– سوت اتا-انا قۇقىعىنان ايىرعان نەمەسە اتا-انا قۇقىقتارىن شەكتەگەن ادام;
– قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىمەن وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى تيىسىنشە ورىنداماعانى ءۇشىن قامقورشى مىندەتتەرىنەن شەتتەتىلگەن ادام;
– دەنساۋلىعىنا بايلانىستى اتا-انا قۇقىقتارىن جۇزەگە اسىرا المايتىن ادام;
– تۇراقتى تۇرعىلىقتى جەرى جوق ادام;
– ءداستۇرلى ەمەس جىنىستىق باعىتتى ۇستانۋشى ادام;
– تالىمگەر بولىپ تاعايىندالعان كەزدە قاساقانا قىلمىس جاساعانى ءۇشىن وتەلمەگەن نەمەسە الىنباعان سوتتىلىعى بار ادام;
– تالىمگەرلىككە الۋ كەزىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىندا بەلگىلەنگەن ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتەتىن كىرىسى جوق ادام;
– ناركولوگيالىق نەمەسە پسيحونەۆرولوگيالىق ديسپانسەردە ەسەپتە تۇرعان ادام.