نارىقتىق قاتىناستار مەن قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرۋ جاعدايىندا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس جۇرگىزۋ – وزەكتى ماسەلە. سەبەبى بۇل – مەملەكەتتىك قىزمەت ورگاندارىنىڭ بەدەلىنە ىقپال ەتىپ قانا قويماي, ازاماتتاردىڭ سەنىمىنە نۇقسان كەلتىرىپ, مەملەكەتتىڭ نارىقتىق ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىن تەجەيتىن ءارى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە قاۋىپ توندىرەتىن الەۋمەتتىك قۇبىلىس.
جەمقورلىقتى ازايتۋ – مەملەكەتتىك ورگاننىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى. بۇگىنگى جۇمىسىمىز الدىڭعى كەزەكتە «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس تۋرالى» زاڭىن ىسكە اسىرۋ شارالارىنا جانە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرىنىڭ ار-نامىس كودەكسىن ساقتاۋعا نەگىزدەلىپ وتىر.
ەلوردالىق قازىناشىلىق دەپارتامەنتىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە استانا قالاسىنىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان مەملەكەتتىك مەكەمەلەر, سونداي-اق كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرى, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سۋبەكتىلەرىنىڭ قازىناشىلىق سۇيەمەلدەۋ, قارجىلىق جانە قارجىلىق ەمەس وپەراتورلارىن قولداۋدا, بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ماقساتتى پايدالانىلۋىن ءتيىمدى باقىلاۋدا بيۋدجەتتىڭ بارلىق باپتارىن مۇلتىكسىز ورىنداۋ مىندەتتەلگەن. بۇل ورايدا ۇنەمدەۋ جانە قاتاڭ قارجىلىق ءتارتىپ شەڭبەرىندە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلگەنىن ەرەكشە ايتىپ وتكەن ءجون.
سونىمەن قاتار تاجىريبەلى قىزمەتكەرلەر, قارجىگەرلەر مەن ەكونوميستەردىڭ سالالىق قۇجاتتاردى قابىلداۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىندە بيۋدجەتتىك باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋ مەن مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى قارجىلاندىرۋدى جەدەل ورىنداي وتىرىپ, ەڭ جاقسى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋگە ايرىقشا كوڭىل بولىنگەن. مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن قازىناشىلىق تەتىك ارقىلى قاداعالاۋدىڭ ماڭىزى زور. سەبەبى وسى ارقىلى تۇسىمدەر تۋرالى كۇندەلىكتى اقپاراتقا دەرەۋ قول جەتكىزۋگە بولادى. ءارى وسى تابىستاردىڭ تۇرلەرى, سونداي-اق بارلىق سالاداعى رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردىڭ شىعىستارىن بيۋدجەتتىك زاڭنامانىڭ باپتارىنا سايكەستىگىن قاتاڭ تارتىپتە قاراستىرۋعا مۇمكىندىك بار.
قازىر وسى باعىتتاعى رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردىڭ اتقارىلۋىنان باستاپ بىرىڭعاي نورماتيۆتىك قۇقىقتىق قورمەن قامتىلعان جانە بيۋدجەت تۇسىمدەرىن قايتا بولۋدەگى نەگىزگى قاعيداتتاردى باقىلاۋدا قازىناشىلىق دەپارتامەنتىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرى وتە ماڭىزدى ءرول اتقارىپ وتىر. ايتالىق, وسى جۇمىستاردى ىسكە اسىرۋدا دەربەستىك, تۇتاستىق, تولىقتىق, شىنايىلىق, ترانسپارەنتتىلىك جانە جاۋاپكەرشىلىكتى ساقتاۋدى قامتاماسىز ەتەتىن, مەملەكەتتىڭ قارجىلىق مۇددەلەرىن قاتاڭ قورعايتىن, بيۋدجەت قاراجاتىن ماقساتتى پايدالانۋىن الدىن الا جانە اعىمداعى باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋداعى جۇمىس قارقىنى باسەڭدەگەن جوق.
دەگەنمەن بيۋدجەت قاراجاتىن ۋاقتىلى, ساپالى جانە تولىق يگەرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن قازىناشىلىقتىڭ بىرىكتىرىلگەن اقپاراتتىق جۇيەسىنىڭ جۇمىسى قىزمەتكەرلەردىڭ قۇزىرەتتىگى مەن جىلدامدىعىنا عانا ەمەس, مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ, كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىنىڭ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سۋبەكتىلەرىندەگى ەسەپ قىزمەتكەرلەرىنىڭ قۇزىرەتى مەن جىلدامدىعىنا دا كوپ نارسە بايلانىستى ەكەنىن ۇمىتپاعان دۇرىس. ادەتتە كەيبىر جاعدايلاردا ءبىلىمدى, ساۋاتتى ماماندار نورماتيۆتىك قۇجاتتاردى بىلمەۋىنەن نەمەسە ناشار مەڭگەرۋىنەن, قۇجاتتاردى رەسىمدەۋ كەزىندە بوس قالدىقتارعا جەتكىلىكتى باقىلاۋ جۇرگىزبەيدى. ۇسىنىلاتىن قۇجاتتاردى ۇقىپسىز رەسىمدەگەندىكتەن, قۇجاتتاردى دۇرىستاپ پىسىقتاۋعا, كەرى قايتارۋلارعا اكەپ سوعاتىن جاعدايلار ءجيى انىقتالىپ جاتادى. وسىعان بايلانىستى قازىناشىلىق دەپارتامەنتى توقسان سايىن بيۋدجەتتىك باعدارلامالار اكىمشىلەرى مەن مەملەكەتتىك مەكەمەلەرمەن بيۋدجەت زاڭناماسىنداعى جاڭا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردى تۇسىندىرۋگە ارنالعان سەمينارلاردى وتكىزەدى.
وسى كۇنى دەپارتامەنتتە «قازىناشىلىق-كليەنت» اقپاراتتىق جۇيەسى ارقىلى رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردەن قارجىلاندىرىلاتىن 322 مەملەكەتتىك مەكەمەگە, 89 كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىسىنە, 194 مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سۋبەكتىلەرىنە قىزمەت كورسەتىلەدى. قازىناشىلىق ورگاندارى جۇمىسىنىڭ ساپالى جانە ۋاقتىلى ناتيجەسى وسى جۇيەنى ەنگىزۋ ارقىلى جۇزەگە اسىپ جاتىر. مىسالى, بۇل جۇيە قازىناشىلىق قىزمەتكەرلەرىنىڭ كليەنتتەرمەن بايلانىسىن ازايتىپ, ءتىپتى قارىم-قاتىناستى الىپ تاستاۋعا سەپتىگىن تيگىزە الادى. دەمەك بۇل سىبايلاس جەمقورلىق كورىنىستەرىن الدىن الۋدا ءتيىمدى قىزمەتىن اتقارىپ جاتىر. سونداي-اق «قازىناشىلىق-كليەنت» اقپاراتتىق جۇيەسى بيۋدجەت قاراجاتىن اۋدارۋدى دەر كەزىندە بەلگىلەپ, ماقساتتى جۇمسالۋىن قاداعالايدى. سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا جول بەرمەۋ ماقساتىندا دەپارتامەنت قىزمەتكەرلەرى قارجى مينيسترلىگى قازىناشىلىق ورگاندارىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ستاندارتتارىن, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ار-نامىس كودەكسىن جانە مىنەز-ق ۇلىق نورمالارى, باسقا دا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى زاڭنامالىق اكتىلەردى ۇدايى باسشىلىققا الادى.
سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى ەسكەرتۋ جانە جول بەرمەۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر اراسىندا قىلمىستىڭ الدىن الۋ مەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىسى جۇرگىزىلەدى. بۇل جۇمىستى دامىتۋ ءۇشىن استانا قالاسى بويىنشا قازىناشىلىق دەپارتامەنتىنىڭ 2024 جىلعا ارنالعان سىبايلاس جەمقورلىق بۇزۋشىلىقتارعا قارسى ءىس-قيمىل ءىس-شارالارىنىڭ جوسپارى بەكىتىلگەن. دەپارتامەنتتىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىندە جەمقورلىققا قارسى كۇرەس جونىندەگى زاڭناما تالاپتارىن تۇسىندىرۋگە باعىتتالعان جۇمىس كەشەنى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. قىزمەتكەرلەرگە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ار-نامىس كودەكسىن مۇلتىكسىز ساقتاۋدا جۇيەلى تۇردە تەحنيكالىق وقۋلار, كەزدەسۋ-سەمينارلارى وتكىزىلەدى. دەپارتامەنت وسى ءىس-شارالار جوسپارىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە تۇراقتى تۇردە سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا جول بەرمەۋ مەن الدىن الۋ جۇمىستارىن ىسكە اسىرادى. قوسىمشا مەملەكەتتىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساياساتىنا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار جونىندە قىزمەتكەرلەر دەر كەزىندە حاباردار ەتىلىپ وتىرعانىن دا ايتا كەتكەن ابزال.
سونداي-اق سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى اگەنتتىك توراعاسىنىڭ بىلتىرعى بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىنە ىشكى تالداۋ جۇرگىزۋدىڭ ۇلگىلىك ەرەجەسىنە سايكەس, ىشكى تالداۋ جۇرگىزىلەدى. سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا جول بەرمەۋ ماقساتىندا دەپارتامەنت قىزمەتكەرلەرى قارجى مينيسترلىگى قازىناشىلىق ورگاندارىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ستاندارتتارىن, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ار-نامىس كودەكسىن جانە مىنەز-ق ۇلىق نورمالارى مەن باسقا دا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى زاڭنامالىق اكتىلەردى باسشىلىققا الادى. بيىلعى قارجى جىلىنىڭ اياقتالۋى مەن الداعى 2025–2027 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەتتى قالىپتاستىرۋ جۇمىسى قارساڭىندا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتى اتقارۋ ۇدەرىسىندە سىبايلاس جەمقورلىقتى بولدىرماۋ, بيۋدجەت قاراجاتىن ماقساتسىز جۇمساۋ جانە بۇزۋشىلىق مۇمكىندىكتەرىن بولدىرماۋ ءۇشىن بارلىق شىعىسقا مونيتورينگ جۇرگىزۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ وتىر.
وسى ورايدا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتى پايدالانۋداعى ساپانى جاقسارتۋ – ماڭىزدى ءىس. بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى اتقارۋدا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساياسات جانە ادەپ ماسەلەلەرىن نازاردا ۇستاۋعا دەن قويىلعان. استانا قالالىق قازىناشىلىق دەپارتامەنتى بيىل ءتيىستى مەكەمەلەرمەن بىرگە وسى تاقىرىپتا بىرلەسكەن سەمينار-كەڭەس وتكىزدى. سونىمەن قاتار دەپارتامەنت جەمقورلىققا قارسى مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ نەگىزىندەگى نەگىزگى ۇلگىلىك باعىتتى ىسكە اسىرۋعا ارنالعان سەمينار ۇيىمداستىردى. قىزمەتكەرلەر اراسىنداعى تۇسىندىرمە جۇمىستارىن جۇرگىزۋدىڭ تيىمدىلىگى بار. وسى ارقىلى مەملەكەتتىك قىزمەتكە دەگەن ادامداردىڭ سەنىمىن وياتىپ, قوعام بولىپ قىلمىسقا قىلبۇراۋ بارىن تۇسىنۋگە ىقپال ەتەرى انىق.
گۇلجان ونەربەكوۆا,
استانا قالالىق قازىناشىلىق دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى