استانا. 17 ماۋسىم. زىمىراپ جاتقان ۋاقىتتى زەردەلى ەتكەن ءار كەزەڭنىڭ ءوز زيالىلارى بار. نە بولسا دا جۇرتىما بولسىن دەگەن نيەتتەگى ازاماتتاردىڭ سوڭىندا ءىسى مەن ءىزى قالاتىنىن ۇدايى كورىپ كەلەمىز. جاقسىلاردىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولى دا – ونەگە. دەگەنمەن, اقيقاتىن ايتۋ كەرەك, ەلى ءۇشىن كۇندىز كۇلكى, تۇندە ۇيقى كورمەي وتكەن قانشاما اتپال ازاماتتار ىزدەر-سۇرارى بولماسا ۇمىت قالادى. ۋاقىت ۇمىتتىرادى. قاربالاس تىرشىلىكتىڭ تاساسىندا نەبىر تۇلعالار قالىپ كەتىپ جاتىر.
سوندىقتان دا كەيىنگى ۇرپاقتىڭ ساۋابى ءۇشىن ەرمەك ساۋرانباەۆ سىندى كەمەل قازاقتى ەلى تاعى ەسكە الماق. الدىمەن تۋعان جەرى تاعزىم ەتكەلى وتىرعان كەيىپكەرىمىزدىڭ كىم بولعانىن بىلاي ەسكە سالۋعا بولادى.
كەشەگى جەلتوقسان وقيعاسىندا تالاي قازاقتىڭ ۇل-قىزى تاقسىرەت تارتتى, جۇمىستان قۋىلدى, وقۋدان شىقتى. قىزمەت اتقارىپ وتىرعان جانداردىڭ بىرقاتارى قۋعىن-سۇرگىن كوردى. سولاردىڭ قاتارىندا ەرمەك ساۋرانباەۆ تا بار بولاتىن. سۇرقيا ساياسات سوناۋ مەركە ءوڭىرىن دە اينالىپ وتپەپتى. مەركەدە «كىشى جەلتوقسان ۇيىمداستىردى» دەگەن جالامەن قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ, ەرەكەڭە نار كوتەرمەس اۋىر كىنا تاعىلادى. ول كەزدە ەرمەك ساۋرانباەۆ جامبىل وبلىسى مەركە اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولاتىن.
ورتالىق كوميتەت ۇسىنعان تالاي لاۋازىمدى قىزمەتتەن باس تارتىپ, تۋعان جەرىن وركەندەتەمىن دەپ كەلگەن جانعا ءوز تانىستارىنىڭ, جاعىمپاز پەندەلەردىڭ تاراپىنان جابىلعان جالا ول كىسىنىڭ ءتورت جىل بويى سەرگەلدەڭگە سالدى.
وسىلايشا ساۋرانباي سوپى مەن «اق پەرىشتەلى اپا» اتانعان سەيىلبۇبىنىڭ توعىز بالانىڭ ىشىندە جاسى ۇلعايعاندا كورگەن ۇلى بۇل كەزدە بالالارىمەن الماتىداعى گورنىي گيگانتتا كادىمگى كۇرەك ساپتاپ وتىرىپ, باقاي ەسەپتى بۇرىنعى «جولداستارى» مەن شىنايى دوستارى كىمدەر ەكەنىنە كوز جەتكىزگەنى دە, ويعا شومعانى شىندىق. ارينە, بۇل ءومىردىڭ ءبىر ءساتى.
ايتپەسە, جۇرەگى تازا جانى ىزگى, كىسىگە جانى اشىعىش, ءىسى مەن ءسوزى ءبىر جەردەگى جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى ادام 5 جاسىندا اكەدەن 7 جاسىندا شەشەدەن ايىرىلعاندا دا جاسىماعان. بەلى قاتپاي جاتىپ اۋىر ەڭبەككە ارالاسسا دا جۇمىستان قاشپاعان. قايتا قاراشاڭىراقتاعى وزىنەن ۇلكەنگە كومەكشى, كىشىگە دە قامقورشى بولىپ, بولار بالا ەكەنىن تيتتەي كۇنىنەن دالەلدەگەن ادام عوي.
الايدا, ەرمەك اعامىز ەشقاشان ابىرويسىز بولىپ كورمەگەن. بۇل كىسىنىڭ ءومىر جولى كەڭەس وكىمەتى تۇسىنداعى ونەگەلى جانداردىڭ كلاسسيكالىق ۇلگىسى. مەكتەپتە تەك بەسكە وقىپ, الماتىداعى قازاق مەملەكەتتىك اۋىلشارۋاشىلىق ينستيتۋتىنىڭ اگرونوميا فاكۋلتەتىن ۇزدىك اياقتاعان ول قانداي قىزمەت اتقارسا دا بىلىكتى مامان, ساياسي ساۋاتتى, زيالى, جۇمىسىن جوسپارلاي الاتىن, ەرتەڭىن بولجاپ وتىراتىن ۇيىمداستىرۋشى ەكەنىن كورسەتتى.
ەرمەك ساۋرانباي ۇلى 1965 جىلدان باستاپ جەلتوقسان وقيعاسىنىڭ سەرگەلدەڭىنە ۇشىراعانعا دەيىن جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتتەر اتقارادى. جامبىل وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ نۇسقاۋشىسى, مويىنقۇم اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ەكىنشى حاتشىسى, قازاقستان ورتالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ اۋىلشارۋاشىلىق ءبولىمىنىڭ نۇسقاۋشىسى, مەركە اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولدى.
ال 1987-1993 جىلدار ەرمەك اعامىز ءۇشىن قانشا قيىن بولسا دا, الماتى وبلىستىق شتات باسقارماسىنىڭ ەكونوميسى, قازاقستان مەملەكەتتىك اۋىلشارۋاشىلىق ينستيتۋتىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى, قر اۋىلشارۋاشىلىق كەشەنى ەكونوميكالىق عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ شىعارماشىلىق توبىنىڭ جەتەكشىسى بولىپ, جۇمىستان قالماعان, قول قۋسىرىپ وتىرماعان.
ءومىردىڭ ءبىر شىندىعى, ادامنىڭ باسىنا ءىس تۇسكەندە سول قيىنشىلىقتى جەڭىپ شىعۋعا ءبىرىنشى بولىپ كومەكتەسەتىن دە, جىگەر بەرەتىن دە, جاقسى بولسا, الدىمەن – جارى.
ەرەكەڭنىڭ ومىرلىك جولداسى تۇرسىنكۇل امىرقۇلقىزى – قازاقستان حالىق اعارتۋ ءىسىنىڭ وزاتى, ەكى قىز, ءۇش ۇلدىڭ اناسى. ول كىسى تۋمىسىنان مىقتى پەداگوگ ەكەندىگىن دالەلدەگەن. ونەگەنى ءوز وتباسىنان باستاعان ساۋرانباەۆتاردىڭ بارلىق بالاسى مەكتەپتى التىن مەدالگە ءبىتىرىپ قانا قويماي, ومىردە دە جاقسى تاربيە كورگەن ابىرويلى جاندارعا اينالىپتى.
وسى ارادا بۇل كىسىلەرگە جاستايىنان جولداس بولعان, ءبىر وتباسىنداي ارالاسقان مەركەلىك تۋىسقان, دوستارى تەمىربەك قوجاكەەۆ, ەگىزباي قورعانباەۆ, توقتاسىن تاڭاتاروۆ, شايقى ىسقاقباەۆ, اقزات بەيسەباەۆ, قىرعىزباي ايناقۇلوۆ, مۇرات تويباەۆ, وتجان يمانعوجين سياكتى ازاماتتار شىنايى ەستەلىكتەر قالدىرعان ەكەن. «اقيقات جولى» دەپ اتالاتىن ەرمەك ساۋرانباەۆ جايلى كىتاپتا الماتىدا قىرىق جىل بويى ۇستازدىق ەتكەن, حيميا پانىنەن وقۋلىقتار جازۋ ىسىنە ارالاسقان ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى كۇلجاحان جەكسەنبينانىڭ جازعان جولدارى ەرىكسىز نازار اۋدارتتى: «ەرەكەڭدى ءبىز ستۋدەنت شاعىنان بىلەتىن ەدىك. ادامدىعى ءبىر بولەك, ماماندىعى بويىنشا ءبىلىمى وتە جەتىك بولدى. جۇمىس دەسە جانىن سالاتىن. تسك-دا جۇرگەندە ەرەكەڭە تالاي لاۋازىمدى قىزمەتتەر ۇسىنىلعانىن ەستىپ جۇردىك. سوندا سول قىزمەتتەردىڭ ەشقايسىسىنا بارماي, وسى مەركەگە كەلگەندەگى ويى ەلىمە, تۋعان جەرىمە قىزمەت ەتەيىن دەگەن عوي. جەلتوقسان وقيعاسىنىن كەيىن ەرەكەڭنىڭ دە باسىنا قارا بۇلت ۇيىرىلگەندە ويلادىق: اپىر-اۋ, باسقا جاققا بارعاندا مۇنداي كورەالماۋشىلىقا, جالاعا كەز كەلمەس پە ەدى؟!» دەپ.
بۇل كىسى ۋاقىتپەن ساناسۋدى بىلمەۋشى ەدى, ءتۇن ورتاسىنا دەيىن جۇمىس ىستەيتىن. وزگەلەردى دە سولاي جۇمىسقا جەكتى, ءتارتىپ ورناتامىن دەدى. سونىڭ ءبارىن ەستىپ جاتتىق. ەرەكەڭدى قىزمەتىنەن عانا بوساتىپ قويعان جوق, ورنىنان كەتە سالىسىمەن ۇستىنەن قىلمىستىق ءىس قوزعاپ, قۋدالاۋشىلار تەمىر توردىڭ ار جاعىنا توعىتقىسى كەلدى. نەبىر سوراقى جالالار جابىلدى. جارى تۇرسىنكۇلدى دە جاقسى بىلەم عوي, ءتوزىپ باقتى. ءومىر بويى بالا تاربيەسىمەن اينالىسقان, كىسىنىڭ ساباقتى جىبىنە قىزىقپايتىن, وزگەنىڭ الا ءجىبىن اتتاپ كورمەگەن تازا ادامدار عوي. سونداي ادامدى ۇرى قىلىپ كورسەتكىسى كەلگەن سوڭ, نە سورىم؟! كەزىندە ەرەكەڭنىڭ جارى دا وسى جالاعا قاتتى نامىستاندى. جانىنا قاتتى باتتى. بىراق, «مەن ەرەكەڭ ءۇشىن بارىنە كونەمىن. جالاسىنا دا, وسەگىنە دە شىدايمىن, بىراق, ازاماتىمنىڭ ادال ەكەنىنە, اقتالىپ شىعاتىنىنا سەنەمىن», دەپ اشۋىن اقىلعا جەڭدىرىپ وتىرعانىن كوزىمىز كوردى.
ەرەكەڭ دە مويىماي الماتىعا كەلىپ, گورنىي گيگانتتا قارا جۇمىس ىستەي بەردى. بالالارى دا «اقساۋساق» بولعان جوق. ءۇيدىڭ دە ءتۇزدىڭ دە جۇمىسىن ىستەۋگە ۇيرەتتى. «ماڭداي تەرلەمەي جەگەن نان ءتاتتى بولمايدى» دەپ وتىراتىن.
مەن ءۇشىن دە, وزگەلەرىمىز ءۇشىن دە ەرەكەڭنىڭ ءومىر جولى ونەگە بولدى. ماقساتىنا جەتكەنشە توقتاعان جوق, جۇرەگى جۇمساق بولسا دا جالاعا شىداماي, جىگەرلەنىپ ادىلەتسىزدىكپەن كۇرەستى. ءوزىم مۇعالىم بولعان سوڭ, بارلىق نارسەگە تاربيە تۇرعىسىنان قارايتىن اداممىن. كەيىن دە مەن ءوز وقۋشىلارىما ەرەكەڭنىڭ ءومىرىن ۇلگى ەتىپ ايتىپ وتىرۋشى ەدىم, – دەيدى رەسپۋبليكاعا تانىمال ۇستازدارىدىڭ ءبىرى كۇلجاحان جەكسەمبينا.
مىنە, وسىلاي ەلجاندى ازاماتتار قانشاما تاۋقىمەت تارتىپ, تاعدىردىڭ ءتۇرلى سىنىنا ۇشىراسا دا ادامگەرشىلىك قاسيەتىمەن قالادى. ولاردى جابىلعان جالا, تاعىلعان مىننەن قۇتقاراتىن دا اينالىپ كەلگەندە سول ادالدىعى مەن ۋاقىت جانە سابىر. اقيقاتىندا دا, ەرمەك ساۋرانباەۆ ءوزىنىڭ جاقسى اتىن ساقتاپ قالدى. قازىر مەركە قالاسىنداعى ورتالىق كوشەلەردىڭ ءبىرى ەرمەك ساۋرانباەۆتىڭ اتىمەن اتالادى. ەڭبەكقورلىققا تاربيەلەۋدىڭ, قيىندىقپەن كۇرەسۋدىڭ ۇلگىسى, تۋعان ولكەسىنىڭ شەجىرەسىن جاساۋشى رەتىندە اتى ۇمىتىلماق ەمەس.
ايناش ەسالي.
دەرەك, سۋرەت: egemen.kz.