«حات قورجىن»

ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار بالالاردى ءبىلىم ۇي̆ىمدارىنا ينتەگراتسيالاۋ – الەمنىڭ كەز كەلگەن ەلىندە ءبىلىم بەرۋ جۇي̆ەسىن دامىتۋدىڭ زاڭدى كەزەڭى وعان دامىعان ەلدەر, سونىڭ ىشىندە قازاقستان دا قاتىسادى. ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ, قاراپايىم تىلدە ء«بىلىم بارشاعا» باعدارلاماسى بارلىق بالاعا مەكتەپكە دەي̆ىنگى مەكەمەلەردە جانە مەكتەپتە وسى وقۋ وشاقتارىنىڭ ومىرىنە بەلسەنە ارالاسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل باعدارلامانى بىرىككەن ۇلتتار ۇي̆ىمىنىڭ باس اسسامبلەياسى ماقۇلداپ, بۇۇ كونۆەنتسياسىنا 2006 جىلدىڭ 13 جەلتوقسانىندا ەنگىزىلدى. وسىعان وراي بارشا دەڭگەيدەگى تاربيە مەن ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنە ارنالعان ينكليۋزيۆتى وقىتۋ ادىستەرى مەن تاسىلدەرى نەگىزىندە ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى ازىرلەنىپ, قاجەتتىلىگىنە قاراي قولدانىلىپ كەلەدى.

مۇنىڭ ءبارىن نەگە ايتىپ وتىرمىز؟ بىزدىكى بارشاعا ورتاق ماسەلەدەن ءبارى حاباردار بولسا ەكەن دەگەن وي. شىن مانىندە, ءومىر تاجىريبەسىنەن كورىپ جۇرگەنىمىزدەي, ەرەكشە ءبىلىم بەرۋدى قاجەت ەتەتىن بالالاردى تاربيەلەۋ مەن وقىتۋ جۇيەسى ءبىر ىزگە تۇسسە دە مۇنى ءىس جۇزىندە جان-جاقتى قولداۋ مەن قابىلداۋ ماسەلەسى بار. وسى تۇرعىدا پەداگوگتەرگە اتا-انالاردىڭ كومەگى اۋاداي قاجەت ەكەنىن ايتقىم كەلەدى. سەبەبى دامۋىندا كەشەۋىلدەۋى بار, بۇعان قوسا فيزيكالىق جاعىنان كوپ نارسەگە يكەمى كەلە بەرمەيتىن قاتارلاسىن قابىلداۋ قالىپتى دامىعان بالاعا, ال وزىنەن الدەقايدا وزىق بالامەن ءبىر ورتاعا ءتۇسۋ ەرەكشە بالاعا دا وڭاي ەمەس.

ءيا, ەكى تيپتەگى بالانىڭ اتا-اناسىنا دا مۇنداي وقىتۋ ءتۇرىن بىردەن قابىلداۋ قيىنعا سوعاتىنى تۇسىنىكتى, سوندىقتان بۇل جەردە ءتىپتى قولداۋ تۋرالى ايتۋدىڭ ءوزى ىڭعايسىزداۋ كورىنۋى مۇمكىن. بىراق ءبىز بارلىق بالا, ء«بىلىم تۋرالى» زاڭدا جازىلعانداي, قانداي دا ءبىر ەرەكشەلىگىنە قاراماستان, ساپالى ءبىلىم الۋعا قۇقىلى ەكەنىن ەستەن شىعارماۋعا ءتيىسپىز. دەمەك, ءار اتا-انا وزگە بالانىڭ ەش كەدەرگىسىز ءبىلىم الۋىنا جاسالعان جاعدايدىڭ ءبارىن ءوز بالاسىنا بەرىلگەن مۇمكىندىكتەي قاراسا, كوپ ماسەلەنىڭ شەشىمى تابىلارى ءسوزسىز.

گۇلسىم بايجانوۆا,

«ورلەۋ» بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ ورتالىعى»

فيليالىنىڭ وبلىس بويىنشا كاسىبي

دامۋ ينستيتۋتىنىڭ اعا وقىتۋشىسى

قىزىلوردا

ءتانى ساۋدىڭ – جانى ساۋ

«جاقسىنى كورمەك ءۇشىن» دەگەن. جاقىندا سارىاعاش اۋدانىنا قاراستى كوكتەرەك اۋىلىنداعى «كەرۋەن» شيپاجايىمەن تانىسۋدىڭ ءساتى تۇسكەن. مۇنداعى قالىپتاسقان داعدى بويىنشا, كەلۋشىلەر ەڭ الدىمەن, ۋلترادىبىستىق تەكسەرۋدەن وتەتىن كورىنەدى. ودان كەيىن قان قىسىمىن ولشەتىپ, قاجەتتى ەم شارالارىن بەلگىلەتىپ الادى ەكەن. بارعان ادامنىڭ ءوز قالاۋى بويىنشا نەۆروپاتولوگ جانە ۋرولوگ دارىگەرلەرىنە دە كورىنۋىنە بولاتىنىن بىلدىك.

ءبىر كەزدەرى جۇمىسىن ىڭعايلاستىرىلعان شاعىن عانا نىساننان باستاعان شيپاجايدىڭ قازىرگى تاڭدا قاناتىن كەڭگە جايىپ, نارىقتىڭ بيىك تالابىنا بەيىمدەلە تۇسكەنى بايقالادى. ەسكى جايىن جالعا بەرىپ, جاڭادان العان جەر تەلىمىنە ءزاۋلىم عيمارات سالىپ, پايدالانۋعا بەرىپتى. ءجۇرىپ-تۇرۋى قيىن مۇگەدەك جاندارعا ارنالعان ەكى قاباتتى نىساندا ولارعا مۇمكىندىگىنشە قولايلى جاعدايلار قاراستىرىلعانىن كورىپ, كوڭىلىمىز ءوستى.

ەمدەلۋشىلەر قاتارىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى بيىلعى كوكتەمدە تاعى دا جوعارى تالاپتارعا جاۋاپ بەرەتىن ءۇش قاباتتى قوسىمشا كورپۋس سالىنىپ, ەل يگىلىگىنە ۇسىنىلىپتى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە, كەزىندە ءجۇز شاقتى عانا ادام قابىلدايتىن ساۋىقتىرۋ ورنى بۇگىندە ەكى ءجۇزدىڭ ۇستىندە ازاماتتار قابىلداۋعا مۇمكىندىك الىپ وتىر ەكەن.

كەلۋشىلەردىڭ مينەرالدى ۆاننا, پارافين قولدانۋ, اسقازان شايۋ, تۇزدى بولمە, بالشىقپەن, ەلەكتر قۋاتىمەن ەمدەۋ سەكىلدى ەم-شارالارعا ءجيى جۇگىنەتىنى دە نازارىمىزدان تىس قالمادى. ءتۇرلى جاتتىعۋلار جاساتاتىن, سەنبى, جەكسەنبى كۇندەرى تۇركىستان, تاشكەنت, سامارقاند قالالارىنا ساياحات ۇيىمداستىراتىن قىزدارعا دا العىسىمىز شەكسىز. ءبىز – وسى ماڭنىڭ قازاعىمىز, ال الىستان كەلگەندەرگە بۇل ساياحاتتىڭ اسەرى زور بولاتىنى ءسوزسىز.

كارىباي امزە ۇلى,

ەڭبەك ارداگەرى

تۇركىستان وبلىسى

جارناما جالىقتىرىپ جىبەردى

بۇرىندارى قولىمىزدان كوبىنەسە گازەت-جۋرنال تۇسپەيتىن. بارلىق كەرەگىمىزدى سولاردان تاباتىنبىز. قازىر دە جاقسى جاريالانىمداردى شاما-شارقىمىزشا قالت جىبەرمەۋگە تىرىسامىز. بىراق وكىنىشكە قاراي, بۇگىندە مەرزىمدىك باسىلىمدارعا كوپ شۇقشيۋعا كوز جانارىمىز مۇمكىندىك بەرە بەرمەيدى. سوندىقتان ءبىز سەكىلدى زەينەتتەگى ادامداردىڭ نەمەرەدەن قول بوساعان كەزدەگى ءبىرىنشى ەرمەگى تەلەديدار بولىپ قالدى.

قۇدايعا شۇكىر, قازىرگى كەزدە تەلەارنا دەگەنىڭ دە جەتىپ ارتىلادى. ايتەۋىر بىرىندە بولماسا ەكىنشىسىنەن كوڭىلىڭە قونىمدى ءبىر باعدارلامانى تاۋىپ الا قوياسىڭ. كەيبىر توك-شوۋلاردىڭ كورسەتىلەتىن ۋاقىتتارىنا دەيىن جاتقا بىلەتىنىمىز دە راس. ارينە, ءبىرىنشى كەزەكتە ەلىمىز بەن شەتەلدەردەگى جاڭالىقتار مەن ەلەڭ ەتكىزەر وقيعالارعا كوز تىگەمىز. سودان كەيىنگى كەزەك رەت-رەتىمەن باسقا باعدارلامالارعا ءتيىپ جاتادى. اسىرەسە كوبىمىز جەلىسى شىم-شىتىرىق وقيعالارعا تولى سەريال­داردى جىبەرمەي تاماشالاۋعا باقۇلمىز.

وسى ارادا نەگىزگى ايتايىن دەگەنىم, تەلەديداردان جاقسى ءبىر دۇنيە كورىپ وتىرعانىڭدا, باعدارلامانى شورت ۇزە سالىپ ۇزاق-سونار جارنامالارعا كەزەك بەرىلەتىنى جۇيكەنى ابدەن جۇقارتىپ بولدى. قازىرگى كەزدە جارنامالار ءتىپتى جاڭالىقتاردىڭ اراسىنا دا سىنالاپ كىرگىزىلىپ, ءبىرشاما ۋاقىتتى الاتىن بولىپ ءجۇر. جاسىمىز بىرازعا كەلگەن ادامدارمىز, جارناما ايتارىن ايتىپ, كورسەتەرىن كورسەتىپ بولعانشا كەيدە نە تاماشالاپ وتىرعانىمىزدى بىلمەي قالامىز.

قىسقاسى, جارناما شىركىن شارشاتتى! ءتىپتى مەزى ەتىپ جىبەردى! بۇرىندارى ولار قىسقالاۋ عانا قايىرىلاتىن سياقتى ەدى, قازىر كەز كەلگەن باعدارلاما ۋاقىتىنىڭ كەم دەگەندە تەڭ جارتىسى جارناماعا بۇيىراتىن بولىپ ءجۇر دەسەم, ەش ارتىق ايتقاندىعىم ەمەس. ماسەلەن, ءبىر جارىم ساعاتتىق كينو ەكى جارىم-ءۇش ساعاتقا سوزىلادى. باسقا باعدارلامالار دا ءدال سولاي ۇزارىپ شىعا كەلەدى. ال جارناما ءجۇرىپ جاتقان كەزدە نە ىستەرىڭدى بىلمەي سانسىرايسىڭ دا قالاسىڭ.

جارنامانى قانشالىقتى ساۋدا-ساتتىقتىڭ قوزعاۋشى كۇشى دەسەك تە وسى ماسەلەنى جونگە كەلتىرەتىن ۋاقىتتىڭ جەتكەنى انىق. مۇمكىن ولاردى بەلگىلى ءبىر ۋاقىتتاردا نەمەسە ارنايى اشىلعان ءبىر ارنادان عانا بەرىپ وتىرۋ كەرەك شىعار.

بەكەت تىلەۋبەرگەن,

زەينەتكەر

اقتوبە