جۇمىسشىنىڭ جالاقىسى ءوسىپ, مارتەبەسى ارتادى

كاسىپتىك-تەحنيكالىق مامانعا سۇرانىس جوعارى

«زامانىنا قاراي ادامى». ءومىر اعىسىمەن بىرگە تانىم-تۇسىنىك, قوعامدىق كوزقاراس, قۇندىلىق­تار وزگەرەدى. بۇرىنعىداي ادال ەڭبەگىمەن تابىس تاۋىپ وتىرعان جۇمىسشىلاردى باسىنۋ, كەمسىتۋ, مۇسىركەۋ ازايدى. زاڭ – ورتاق. باي-كەدەي, ۇلكەن-كىشى ءبارىنىڭ قۇقى تەڭ. بۇرىننان سولاي عوي, بىراق مۇنى قازىر ءاربىر ازامات شىن ءتۇي­سىنىپ كەلەدى. اسىرەسە جاستار جاعى كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىن جاق­­سى بىلەدى. كەسە-كولدەنەڭ كەلگەن قىساس­­تىققا, زاڭسىزدىققا كوز جۇما قارامايدى. قۇقىعىن قورعاي الادى.

ءار ادامنىڭ ازاماتتىق ۇستانىمى, وي-پىكىرى, كوزقاراسى بار. ءبىرىنىڭ پىكىرىن ءبىرى سىيلايدى. مۇنىڭ بارلىعى سايىپ كەلگەندە, ەڭبەك نارىعىندا جۇمىسشى مامانداردىڭ ابىروي-بەدەلىنە اسەر ەتپەي قويمايدى. قوعام «ەڭبەكتىڭ نانى ءتاتتى» ەكەنىن جاقسى تۇسىنەدى. تابىسى ءتاۋىر, جۇمىسى ادال بولسا, كىم-كىم دە ەڭبەك ەتۋدەن قاش­پايدى. جۇمىسشىلار, ياعني ەڭبەككە قابىلەتتى ادامدار ەكونوميكانىڭ تىرەگى بولعان سوڭ, مەملەكەت ولاردىڭ ەڭبەك قۇقىعىن قورعاۋعا كوڭىل بولەدى. جۇمىسشىلاردىڭ «ەڭبەك كودەكسى» بار. سونىڭ نەگىزىندە مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتورلارى ازاماتتار­دىڭ ەڭبەك قۇقىعىن قورعايدى. وسىلاي­شا, جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەك قۇقى­عىن باقىلاۋ كۇشەيدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ حالىققا جولداۋىندا كەلەر جىلدى «جۇمىسشى ماماندىق­تارى جىلى» دەپ جاريالاعانىنىڭ ءوزى جۇمىسشىلاردىڭ جاي-كۇيى مەملە­كەتتىڭ قاشاندا نازارىندا ەكەنىن بىلدىرەدى.

«مەن 2025 جىلدى جۇمىسشى مامان­دىق­تارى جىلى دەپ جاريالايمىن. وسى ۋاقىت ىشىندە تەحنيكالىق جانە كاسىبي ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ قاجەت. سونداي-اق ءبىز جۇمىسشى ماماندىقتارىن دارىپتەۋ ارقىلى قوعامدا ەڭبەكقور جانە ناعىز مامان بولۋ يدەياسىن ناسيحاتتايمىز. ادال ءارى تاباندى ەڭبەگىمەن تابىسقا جەتكەن ادامدار قاشاندا قۇرمەتتى, سىيلى بولۋى كەرەك. بۇل ءبىز ۇسىنىپ وتىرعان «ادال ازامات – ادال ەڭبەك – ادال تابىس» قاعيداتىنا تولىق ساي كەلەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ءبىزدىڭ قوعامدا ەڭبەكقورلىق, كاسىبيلىك سياقتى قاسيەتتەر وتە جوعارى باعالانۋعا ءتيىس. ءوز كاسىبىن جەتىك مەڭگەرگەن ماماندار ۇلت ساپاسىن ارتتىرادى. سوندىقتان ءبىز ەڭبەك ادامىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرىپ جاتىرمىز. بۇل باعىتتاعى جۇمىس توقتامايدى, جالعاسا بەرەدى. جۇمىستىڭ جامانى جوق, كەز كەلگەن ەڭبەك – قادىرلى. ەڭ باستىسى, اركىم جاۋاپكەرشىلىكتى تەرەڭ سەزىنىپ, ءوز مىندەتىن ساپالى اتقارۋعا ءتيىس. سوندا عانا ەلىمىز دامۋدىڭ سارا جولىنا تۇسەدى», دەدى پرەزيدەنت.

ساراپشىلاردىڭ پايىمىنشا, بۇ­گىن­­دە كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىمى بار ما­مان­دارعا سۇرانىس جوعارى ءبىلىمدى تۇلەكتەردىڭ قاجەتتىلىگىنەن 70 پايىزعا ارتىق. پرەزيدەنت وسىعان بايلانىستى تەحنيكالىق, كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋدى ۇسىندى. سونىمەن قوسا ەڭبەك ادامىنىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋ بارىسىندا ىنتالاندىرۋ شارالارى دا اۋاداي قاجەت. ەلدىڭ كادرلىق الەۋەتىن كوتەرۋ ماقساتىندا مەملەكەت جىل سا­يىن جوعارى وقۋ ورىندارىنا, كوللەدجدەرگە تەگىن گرانتتار بولەدى. بيىل جوعارى وقۋ ورىندارىنا شامامەن 74 مىڭ, كوللەدجدەرگە 143 مىڭ ستۋدەنت قابىلدانعان. الايدا وقۋىن ءتامامداپ, قولىنا ديپلوم العاننىڭ ءبارى بىردەي ماماندىعىنا ساي جۇمىسقا ورنالاسىپ جاتىر دەپ ايتا المايمىز. مىسالى, بىلتىر كوللەدج تۇلەكتەرىنىڭ 40 پايىزى عانا ماماندىعىنا ساي جۇمىسقا ورنالاسىپتى. كەلەر جىلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن جاستاردى سۇرانىسقا يە ماماندىقتارمەن 100 پايىز تەگىن قامتۋ كوزدەلگەن. ەڭبەك نارىعىنىڭ قاجەتىنە, تەحنيكالىق, تەحنولوگيالىق وزگەرىستەرگە ساي كەلەتىن مامان دايارلاۋعا كەلەر جىلى مەملەكەتتىك تاپسىرىس كو­لە­مىن 155 مىڭعا دەيىن, ونىڭ ىشىندە تەحنيكالىق ماماندىقتارعا تاپسىرىس كولەمىن 70 پايىزعا دەيىن كوتەرۋ كوزدەلىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە بيىل قىركۇيەكتەن ستيپەنديا تاعى 50 پايىزعا, ياعني ەكى ەسە ءوستى. بيزنەس پەن كوللەدجدەر اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتۋ ماقساتىندا وسىعان دەيىن قولعا الىنعان شارۋالاردى ودان ءارى جەتىلدىرۋگە باسىمدىق بەرىلەدى. ياعني كوللەدجدەر كاسىپكەرلىك ۇيىمدارمەن كەلىسىم نەگىزىندە ونەركاسىپكە قاجەتتى مامانداردى دايارلايدى.

ەڭبەك نارىعىندا قانداي سىن-قاتەر بار؟

پارلامەنت ماجىلىسىندە وتكەن ۇكىمەت ساعاتىندا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى سۆەتلانا جاقىپوۆا ەڭبەك نارىعىنداعى سىن-قاتەرلەر تۋرا­لى ايتتى: «كەيىنگى بەسجىلدىقتا ءبىز ەكونوميكالىق داعدارىس, پاندەميادان بولەك, ەڭبەك نارىعىنا ايتارلىقتاي اسەر ەتكەن بىرقاتار ىشكى قيىندىقتاردى باس­تان وتكەردىك. مەملەكەت كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا, يندۋستريالاندىرۋعا باعىت­تالعان باعدارلامالاردى ىسكە اسى­رىپ جاتىر. الايدا كەيىنگى 10 جىل­داعى ستاتيس­تيكا كورسەتكەندەي, بۇل باع­دارلامالار جەتكىلىكسىز. مەملەكەتتىڭ ەكونوميكانى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا قابىلداعان ءىس-شارالارىنا قاراماستان, جەكە بيزنەستىڭ جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا قوسقان ۇلەسى شامامەن 20 پايىزدى عانا قۇرايدى. بۇل – ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق پەن دامۋ ۇيىمىمەن (ەىدۇ) سالىستىرعاندا ءتورت ەسە از. تيىسىنشە, بۇگىندە جۇمىس ورىندارىنىڭ ءوسىمىن ونىمدىلىگى تومەن سالالار مەن مەملەكەتتىك سەكتور قامتا­ماسىز ەتىپ وتىر. بۇل ۇدەرىستىڭ جاناما سالدارى ەلدىڭ اتالعان ۇيىمعا مۇشە ەلدەردەن ەڭبەك ونىمدىلىگى ءۇش ەسە ارتتا قالعانىن بىلدىرەدى».

ءماجىلىستىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كومي­تەتىنىڭ توراعاسى اسحات ايماعام­بەتوۆ ەڭبەك نارىعىنداعى وزگە­رىس­­­تەرگە, قا­بىلدانعان ءىس-شارالارعا, باع­دار­­لا­ما­لار­عا قاراماستان, جۇمىس­سىز­­دىق دەڭگەيى كەيىنگى ون جىلدا كوپ وزگەرمەگەنىن ايتادى: ء«بىز مامان جەتىسپەيدى دەيمىز. بىراق مەملەكەتتىك گرانتتى يگەرۋ كەزىندە مىناداي جايتتار بولىپ وتىر. مىسالى, گيدرو­مەليوراتسيا ماماندىعىنا بولىن­گەن گرانتتارعا بىردە-ءبىر ادام ءوتىنىش بەرمەگەن. كولىك قۇرىلىستارىنا قاتىستى بولىنگەن 300 گرانتتىڭ تەك 29-ىنا ستۋدەنت قابىلدانعان. بۇل مىسالدار كادر تاپشىلىعى كۇردەلى ماسەلە ەكەنىن ايقىن كورسەتەدى. ياعني ماسەلە تەك قارالعان گرانت سانىندا, ونىڭ دۇرىس بولىنبەۋىندە, ءتىپتى ولاردى دايىندايتىن كوللەدج, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تاپشىلىعىنا نەمەسە ءبىلىم ساپاسىنا قاتىستى ەمەسى بارشاعا بەلگىلى. 2008 جىلدان بەرى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ 5 باعدارلاماسى قابىلداندى. ولار قانداي ناتيجە بەردى؟ ءبىز ءالى كۇنگە دەيىن ەسكى تاسىلدەردى قولدانىپ ءجۇرمىز. سول باياعى جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ, وقىتۋ, قايتا وقىتۋ, شاعىن نەسيە بەرۋ, تاعىسىن-تاعى. ال جەرگىلىكتى دەڭگەيدە قوعامدىق جۇمىستارعا تارتۋدان, الەۋمەتتىك جۇمىس ۇسىنۋدان, جاس­تار پراكتيكاسىنان ءارى اسا الماي وتىرمىز. وسى ءىس-شارالاردىڭ قانشالىقتى ءتيىمدى ەكەنىن زەرتتەپ جاتقان ەشكىم جوق. ۇكىمەتتىڭ ەسەبىنە سايكەس, جىل سا­يىن شامامەن 900 مىڭ ادام جۇمىسقا ورنالاسادى ەكەن. سوندا جىل سايىن ميل­ليونعا جۋىق ادام جۇمىس­قا ورنالاسسا, جۇمىسسىزدىق دەڭ­گەيى نەگە وزگەرىسسىز قالىپ وتىر دەگەن سۇراق ءبارىمىزدى مازا­لاي­دى. ەڭ قىزىعى, كەيىنگى ون جىلدا جۇمىس­­سىزدىق 4,5-4,7 دەڭگەيىندە ساق­تا­لىپ, وزگەرىسسىز تۇر».

كەيبىر جۇمىسشى ماماندىقتارعا بولىنگەن گرانتتىڭ يگەرىلمەگەنى كوكەيگە كوپ وي سالادى. سودان سوڭ مەملەكەتتىك باع­دارلامالار شەڭبەرىندە ۋاقىتشا جۇ­مىسقا قابىلدانعان ماماندار ناۋ­قان­­نان كەيىن جۇمىسسىزداردىڭ قاتارىن قايتا تولىقتىرادى. ءبىز بىردە قالا تازالىعىنا جاۋاپتى مەكەمەنىڭ باس­شىلىعىمەن پىكىرلەسكەنىمىزدە, ول ماۋ­سىمدىق جۇمىس­تار­دان كەيىن, ياعني قىس مەزگىلىنە تامان مەكەمەگە جۇ­مىس­قا كەلەتىندەر كۇرت كوبەيە­تىنىن ايتقان. جوعارىدا كەلتىرىلگەن جۇمىس­پەن قامتىلعان ازاماتتاردىڭ ستاتيس­تيكاسى دا وسى ۋاقىتشا جۇمىسپەن قامتىلعانداردىڭ ۇلەسىمەن «اسپەتتەلسە» كەرەك. مىسالى, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ بىزگە ۇسىنعان رەسمي دەرەگىنە ۇڭىلسەك, بيىل وڭىرلىك جۇمىسپەن قامتۋ كارتالارى شەڭبەرىندە قازان ايىنا دەيىن 666,1 مىڭعا جۋىق ادام جۇمىسقا ورنالاسقان. ونىڭ ىشىندە كوپشىلىك جۇمىس ورىندارىن سۋبسيديالاۋدىڭ, قىسقامەرزىمدى كاسىپتىك وقىتۋدىڭ مۇمكىندىگىن پايدا­لانعان. مۇنداي جوبالاردىڭ ءتۇر-ءتۇرى بار, ونى تۇگەندەمەي-اق قويالىق. سۋب­سيديالاناتىن جۇمىس ورىندارىنا 174 مىڭعا جۋىق ادام جۇمىسقا ورنالاسسا, جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ سۇرانىسىنا وراي, كاسىپتىك وقىتۋعا 8,7 مىڭ ادام جولدانعان. 49,1 مىڭ ادام ونلاين كاسىپتىك وقىتۋ كۋرستارىمەن قامتىلسا, «باستاۋ بيزنەس» جوباسىنا 52,3 مىڭ ادام كىرىسكەن. ونىڭ ىشىندە 34,4 مىڭ ادام وقۋدى اياقتاپ, سەرتيفيكات الدى دەگەن اقپار بار. وقۋدان وتكەن حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توبىنداعى 8,9 مىڭ ادامعا بيزنەس-يدەيالارىن ىسكە اسىرۋعا 400 اەك-كە (1 476 800 تەڭگە) دەيىنگى مولشەردە گرانتتار بەرىلىپتى.

جۇمىسشى قۇقى قورعالۋى كەرەك

عىلىم كوميتەتىنە قاراستى ەكو­نوميكا ينستيتۋتىنىڭ ءبولىم مەڭ­گە­رۋشىسى, الەۋمەتتانۋشى ايسۇلۋ تۇر­سىنبايقىزى جۇمىسشىلاردىڭ ابىروي-بەدەلىن كوتەرۋ, ىنتالاندىرۋ باعىتىنداعى جۇمىستاردى ەڭبەك شارتىن قاداعالاۋدان باستاۋ كەرەگىن ايتادى: «دانەكەرلەۋشى, ەلەكتريك, سانتەحنيك, قۇرىلىسشى, مەحانيك, تىگىنشى, سلەسار, تراكتورشى, اۆتوكولىك جۇرگىزۋشىسى سىندى جۇمىسشى ماماندىقتارىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرىپ, جالاقىسىن كوبەيتۋ بارىسىندا ەڭ الدىمەن ولاردىڭ ەڭبەك كەلىسىمشارتىمەن جۇمىس ىستەۋىن قاداعالاۋ قاجەت. سەبەبى مۇنداي مامانداردىڭ كوبى ەڭبەك كەلىسىم­شارتىسىز جۇمىسقا قابىل­دا­نادى. ەڭبەك كەلىسىمشارتى جوق جەردە, وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, جۇمىسشى الەۋمەتتىك كومەكتەردەن قاعىلادى, ءمامس-كە جارنا تۇسپەيدى, زەينەتاقى جارناسى اۋدارىلمايدى. جالاقىنى دا «ۋادەلەسىپ» كەلىسكەن سوڭ, تابىسى ەڭ تومەنگى جالاقىدان از بولۋى مۇمكىن. ەڭبەك شارتى جاسالسا, جۇمىسشى ارنايى كيىمدەرمەن, قاۋىپسىز جۇمىس جاعدايىمەن قامتىلىپ, تەحنيكالىق قۇرال-جابدىقتارى تۇگەل بولادى. ەڭبەك­قور جانداردىڭ جۇمىسىن كوپكە ۇلگى ەتۋ جاعى دا ەسكەرىلگەنى ءجون. ءبىز جۇمىسشىلاردىڭ قۇقىعىن زاڭنامالىق تۇرعىدا قورعاۋىمىز كەرەك. وعان قانداي دا ءبىر باعدارلاما قابىلداۋدىڭ قاجەتى جوق. جۇمىسشى ماماندارعا جوعارى, تۇراقتى جالاقى كەرەك. سول تۇرعىدا ونەركاسىپ سالاسى جىلدان-جىلعا وركەن­دەي تۇسسە يگى. قىسقاسى, جۇمىسشى مامانداردىڭ بەدەلىن كوتەرۋدە ءبىلىم, عىلىم, ونەركاسىپ ۇشەۋىن قابىستىرۋ قاجەت».

ەكونوميست ساپارباي جوباەۆتىڭ ايتۋىن­شا, ءاربىر ازامات ءوزىنىڭ وڭ جامباسىنا كەلەتىن جۇمىسپەن اينالىسسا, ساپالى مامانداردىڭ قاتارى تولىعا تۇ­سە­دى.

ء«اربىر اتا-انا مەنىڭ بالام جوعارى ءبىلىم السا دەپ ۇمىتتەنەدى. شىن مانىندە جوعارى ءبىلىم العىسى كەلگەن بالا جوعارى بالل جيناپ, گرانتپەن تەگىن وقۋعا بارىنشا ۇمتىلادى. ۇلگەرىمى تومەن بالانى سۇيرەي بەرۋ بوس اۋرەشىلىك. ءار ازاماتتىڭ الەۋەتى ءارتۇرلى. ءبىرىنىڭ ءبىلىمى جوعارى بولسا, ەكىنشىسى شارۋاعا ەپتى, شيراق بولۋى مۇمكىن. ونىڭ ىستەگەنىن الگى جوعارى ءبىلىم العان مامان قانشا تىراشتانسا دا ىستەي المايدى. كاسىپتىك ءبىلىم العان مامان ءوز ىسىنە ىنتا-شىنتاسىمەن كىرىسسە, جوعارى ءبىلىمى بار ماماندى الەۋمەتتىك جاعدايى, تابىسى, ىسكەرلىگى جاعىنان جولدا قالدىرادى. «شىمشىق سويسا دا قاساپشى سويسىن» دەگەن. اۋىل شارۋاشىلىعىمەن, مالمەن اينالىسۋ وڭاي شارۋا ەمەس. جاستاردى كاسىبي ماماندىقتارعا باۋلۋعا جول اشساق, ەش ۇتىلمايمىز», دەيدى س.جوباەۆ.

مەملەكەت باسشىسى ادال ازامات, ادال ەڭبەك, ادال تابىس يدەياسىن ۇلتتىق قۇ­رىل­تايدا ايتتى. وعان دەيىن دە ەڭبەك ادامى­نىڭ تاباندىلىعىن كوپكە ۇلگى ەتۋ ماق­ساتىندا ىسكە اسقان يدەولوگيالىق جۇمىستار از ەمەس. الەۋمەت, اسىرەسە جاس­تار جاعى ادال ەڭبەكتىڭ قادىرلى بولاتىنىن ءتۇسىنىپ ءوسىپ كەلەدى. زامان كوشىنەن قالماي, جاڭا ماماندىقتاردى يگەرۋدەن جۇرەكسىنبەيدى. تسيفرلىق جاعىنان ساۋاتتى, اقپاراتتىڭ راس-وتىرىگىن انىقتاپ, تالداي الادى. وڭاي ولجانىڭ وپا بەرمەيتىنىن تۇسىنەدى. پرەزيدەنت جولداۋدا ادال ەڭبەك تۋرالى: ء«بىز ءتۇرلى سالاداعى ماماندارعا, قاتارداعى جۇمىسشىلارعا قۇرمەت كور­سەتۋى­مىز قاجەت. باسەكەگە قابىلەتتى ەكونو­ميكاسى بار وزىق ەل بولامىز دەسەك, ەڭ الدىمەن, ادال ەڭبەكتى باعالاعان ابزال. سوندىقتان ينجەنەرلەرگە, گەولوگتەرگە, كەن ورنىن يگەرۋشى ماماندارعا, اۋىل شارۋا­شىلىعى, كولىك, سۋ سالاسىنىڭ قىز­مەت­كەرلەرىنە, عالىمدار مەن ونەر­تاپ­قىش­تارعا بەرىلەتىن قۇرمەتتى اتاق­تار مەم­لەكەتتىك ماراپاتتار ساناتىنا قوسى­­لا­دى. ەڭبەگىنىڭ مەملەكەتتىك دەڭ­­گەي­­دە باعا­لانۋى بارشا كاسىپ يەسىنە ەرەكشە شابىت بەرەدى, ەڭبەك ادامىنىڭ ابىروي-بەدە­لىن كوتەرەدى», دەدى.

جۇمىسشى ماماندىقتارعا قاتىستى ورتامەرزىمدى بولجامعا سايكەس, 2030 جىلعا قاراي كادرلارعا قاجەتتىلىك 410,6 مىڭ ادامدى قۇراۋى مۇمكىن. ولار­دىڭ ىشىندە كولىك, جۇك كولى­گىنىڭ جۇرگىزۋشىلەرى, تاكسي جۇر­گىزۋشىلەرىنە سۇرانىس – 88,1 مىڭ ادامعا جەتۋى ىقتيمال. سول سەكىلدى دانەكەرلەۋشىلەرگە سۇرانىس – 18 مىڭ ادامعا, مونتاج-قۇرىلىسشى, قۇرىلىسشى-ارلەۋشى مەن سۋرەتشىلەر – 13,4 مىڭ ادامعا, سانتەحنيكتەر – 13,2 مىڭ ادامعا, فەرمەرلەر مەن ارالاس ونىمدەردى ءوندىرۋشى جۇمىسشىلار – 12,4 مىڭ ادامعا, سىلاقشىلار – 11,2 مىڭ ادامعا, تراكتورشىلار – 11 مىڭ ادامعا, قۇرىلىسشى-مونتاجشىلار, سوعان بايلانىستى جۇمىسشىلار – 9,2 مىڭ ادامعا, ونەركاسىپتىك جابدىقتاردىڭ سلەسارلارى – 8,2 مىڭ ادامعا, باسقا دا جۇمىسشى ماماندارعا سۇرانىس ارتۋى مۇمكىن.

قورىتا كەلگەندە, جۇمىسشى مامانداردى ىنتالاندىرۋ, ەڭبەگىن ناسيحاتتاۋ باعىتىنداعى ءىس-شارالار كەلەر جىلى جاڭا قارقىنمەن جالعاسادى. كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ سالاسى رەفورمالانىپ, تۇرلەنە تۇسەدى. مامان دايارلاۋعا كوپ كوڭىل بولىنەدى. ال جالاقىنىڭ جا­يىن ەڭبەك نارىعىنداعى سۇرانىس پەن ۇسىنىس ءوزى رەتتەيدى. ازىرگە رەسمي دەرەكتەردەن جۇمىسشى ماماندىقتار جىلىندا ىسكە اساتىن باستامالارعا قاتىستى بار بىلگەنىمىز وسى.