«بانكتەر يپوتەكالىق باعدارلامانى قىسقارتۋى مۇمكىن». ساراپشى تاعى قانداي تاۋەكەلدەردى ايتتى؟

قازىر قوعامدا قاتار تالقىلا­نىپ جاتقان ەكى ۇلكەن ماسەلە بار. ءبىرىنشىسى – يپوتەكا بەرۋ تالاپ­تارىنىڭ كۇشەيۋى. ەكىنشىسى – بىرنەشە پاتەرى بار ازاماتتارعا قوسىمشا سالىق سالۋ باستاماسى. وسى ەكى ماسەلە دە حالىق اراسىندا الاڭ تۋعىزدى. جۇرتتىڭ كوكەيىندەگى نەگىزگى سۇراق وزگەرمەي تۇر: باسپانا شىنىمەن ارزانداي ما, الدە ءۇي الۋ بۇرىنعىدان دا قيىنداي تۇسە مە؟ وعان سەبەپ تە كوپ. اسىرەسە كەيىنگى جىلدارى ەلىمىزدە تۇرعىن ءۇي بىرتىندەپ الەۋمەت­تىك قاجەتتىلىكتەن ينۆەستيتسيالىق قۇرالعا اينالىپ بارادى. مۇنى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ «وتباسى بانك» باسشىسى ءلاززات يبراگيموۆا اشىق ايتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, قازىر نارىقتا بىرنەشە پاتەردى قاتار ساتىپ الىپ, ونى تابىس كوزىنە اينالدىرىپ وتىرعان ادامدار كوبەيگەن.

ء«بىر ادام العاشقى باسپاناسىنا قول جەتكىزە الماي جۇرگەندە, ەندى بىرەۋلەر بەسىنشى نەمەسە التىنشى پاتەرىن ساتىپ الىپ جاتىر. تۇرعىن ءۇي – حالىقتىڭ تۇراقتى تۇرۋىنا ارنالعان باس­پانا. بىراق قازىر ول ينۆەستيتسيالىق اكتيۆكە دە اينالىپ كەتتى», دەگەن ەدى ول.

شىنىندا دا, تۇرعىن ءۇي باعاسىنىڭ ۇزدىكسىز ءوسۋى حالىقتىڭ باسىم بولىگىن نارىقتان شەتتەتىپ جىبەردى. اسىرەسە الماتى مەن استانادا پاتەر باعاسى ورتاشا تابىسى بار وتباسى ءۇشىن قولجەتىمسىز دەڭگەيگە جەتتى. سونىڭ سالدارىنان جاستاردىڭ كوبى جالدامالى پاتەردەن شىعا الماي ءجۇر. ال كەي وتباسىلار تابىسىنىڭ جارتىسىنا جۋىعىن پاتەراقىعا جۇمسايدى. وسى تۇستا مەملەكەت يپوتەكا مولشەرلەمەسىن تومەندەتۋ ارقىلى نارىقتى جەڭىلدەتۋگە تىرىسىپ جاتىر. 1 شىلدەدەن كەيىن بانكتەر بارلىق كوميسسيا مەن قوسىمشا تولەمدەردى قوسا ەسەپتەگەندە يپوتەكانى 20 پا­يىزدان جوعارى مولشەرلەمەمەن بەرە المايدى. بىراق ساراپشىلار بۇل وزگەرىستىڭ ەكىنشى جاعى بارىن ايتادى. Krisha.kz پورتالىنىڭ وفلاين-ساتۋ باعىتىنىڭ جەتەكشىسى يمران وسمانوۆ بانكتەر ەندى كليەنتتەردى بۇرىنعىدان دا قاتاڭ ىرىكتەي باستايتىنىن ايتادى.

«كوپشىلىك پايىز تومەندەسە, يپوتەكا الۋ وڭايلايدى دەپ ويلايدى. بىراق بانك ەڭ الدىمەن ءوزىنىڭ تاۋەكەلىن ويلايدى. ەگەر تابىسى ازايسا, ول تالاپتى كۇشەيتەدى. ياعني قازىر رەسمي تابىسقا, زەينەتاقى اۋدارىمىنا, نەسيە تاريحىنا وتە قاتتى قاراي باستايدى. مىسالى, بۇرىن 10 ادامنىڭ ءۇش-تورتەۋى يپوتەكا ماقۇلداۋىن السا, الداعى ۋاقىتتا ءبىر-ەكەۋى عانا ءوتۋى مۇمكىن. اسىرەسە تابىسىن تولىق كورسەتە المايتىن, ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىپ جۇرگەن نەمەسە بەيرەسمي تابىسى بار ادامدارعا يپوتەكا الۋ قيىنداي تۇسەدى. تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – كەي بانكتەر يپوتەكالىق باعدارلامالارىن قىسقارتۋى مۇمكىن. سەبەبى مولشەرلەمە تومەندەگەن سايىن بانكتەر ءوز پايداسىن باسقا جولمەن ساقتاۋعا تىرىسادى. سوندىقتان كەي جاعدايدا ءدال قازىر يپوتەكا راسىمدەپ ۇلگەرۋ ءتيىمدى بولۋى مۇمكىن», دەيدى ساراپشى.

ي.وسمانوۆتىڭ ايتۋىنشا بىلتىر يپوتەكالىق ماقۇلداۋ دەڭگەيى ايتارلىقتاي تومەندەگەن. ەگەر 2024 جىلى ماقۇلداۋ شامامەن 37 پايىز بولسا, بىلتىر بۇل كورسەتكىش 24 پايىزعا دەيىن تۇسكەن. ال جاڭا وزگەرىستەردەن كەيىن ول 15–18 پايىزعا دەيىن ازايۋى مۇمكىن. ساراپشىلار مۇنداي جاعدايدا «وتباسى بانك» پوزيتسياسى بۇرىنعىدان دا كۇشەيەتىنىن ايتادى. قازىردىڭ وزىندە بانك يپوتەكالىق نارىقتىڭ شامامەن 70 پايىزىن يەلەنىپ وتىر. ونىڭ ەرەكشەلىگى – تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەسى ارقىلى جۇمىس ىستەۋى. سوندىقتان بۇل مودەل شەكتى مولشەرلەمەگە تىكەلەي تاۋەلدى ەمەس.

بىراق مۇندا دا شەكتەۋلەر بار. ماسەلەن, بانك بارلىق پاتەردى بىردەي قارجى­لان­دىر­مايدى. كىرپىش, مونوليت جانە بلوكتان سا­لىنعان ۇيلەر 1966 جىلدان بەرى پايدالانۋعا بەرىلگەن بولۋى كەرەك. ال پانەلدى ۇيلەر ءۇشىن شەك – 1976 جىل. بۇل تالاپتارعا سايكەس كەلمەيتىن ەسكى ۇيلەردى يپوتەكا ارقىلى ساتۋ قيىنداي ءتۇسۋى ىقتيمال. سونىڭ سالدارىنان قايتالاما نارىقتاعى كەي پاتەرلەردىڭ وتىمدىلىگى تومەندەۋى مۇمكىن.

وسى كەزدە قوعامدا تاعى ءبىر ۇلكەن تالقىلاۋ باستالدى. ول – بىرنەشە پاتەرى بار ازاماتتارعا قوسىمشا سالىق سالۋ ماسەلەسى. مۇنداي قادام الىپساتارلىقتى ازايتىپ, تۇرعىن ءۇي باعاسىن تۇراقتاندىرۋى مۇمكىن دەگەن پىكىرلەر دە جوق ەمەس. دەگەنمەن قازاقستان جىلجىمايتىن م ۇلىك فەدەراتسياسىنىڭ باسشىسى ەرمەك مۇسىرەپوۆ مۇنداي شەشىم قاراپايىم حالىققا اۋىر سالماق ءتۇسىرۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى.

«كوپشىلىك ەكىنشى نەمەسە ءۇشىنشى پاتەرگە سالىق سالىنسا, ءۇي ارزاندايدى دەپ ويلايدى. بىراق نارىق ولاي جۇمىس ىستەمەيدى. پاتەر يەسى جاڭا شىعىندى ءوز قالتاسىنان تولەمەيدى. ول ونى جالداۋ اقىسىنا قوسادى. سونىڭ سالدارىنان جالدامالى پاتەر باعاسى تاعى وسەدى. بۇل اسىرەسە جاس وتباسىلارعا, ستۋدەنتتەرگە جانە يپوتەكا الا الماي جۇرگەن ادامدارعا اۋىر تيەدى. قازىردىڭ وزىندە الماتى مەن استانادا پاتەر جالداۋ حالىقتىڭ نەگىزگى شىعىنىنىڭ بىرىنە اينالدى. تاعى ءبىر قاۋىپ – كولەڭكەلى نارىقتىڭ ۇلعايۋى. ادامدار سالىقتان قاشۋ ءۇشىن كەلىسىمشارتتاردى رەسمي تىركەمەي باستايدى. سونىڭ سالدارىنان مەملەكەت تە ۇتىلادى, نارىق تا اشىق بولمايدى. ەڭ باس­تىسى, ەلىمىزدەگى تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىنىڭ نەگىزگى سەبەبى ينۆەستورلار ەمەس. نەگىزگى ماسەلە – حالىق تابىسىنىڭ تومەندىگى, يپوتەكانىڭ قىمباتتىعى, قۇرىلىس قۇنىنىڭ ءوسۋى مەن ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم تاپشىلىعى», دەيدى ول.

وسى ۋاقىتتا ەلدەگى تۇرعىن ءۇي باعاسى دا تىنشىر ەمەس. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, ءساۋىر ايىندا جاڭا باسپانانىڭ ءبىر شارشى مەترى ەل بويىنشا ورتا ەسەپپەن 615 933 تەڭگەگە جەتكەن. ءبىر اي ىشىندەگى ءوسىم – 0,6 پايىز. ال قايتالاما نارىقتاعى پاتەر باعاسى بۇدان دا جوعارىلاپ, 0,9 پايىزعا وسكەن. قازىر ەسكى ۇيلەردەگى ءبىر شارشى مەتردىڭ ورتاشا قۇنى 630 مىڭ تەڭگەگە جەتىپ وتىر. جالدامالى تۇرعىن ءۇي دە ارزانداپ تۇرعان جوق. ەل بويىنشا پاتەر جالداۋدىڭ ءبىر شارشى مەترى شامامەن 5 مىڭ تەڭگەگە باعالانعان. جاڭا تۇرعىن ۇيلەر اراسىندا باعا ەڭ كوپ وسكەن ءوڭىر – اقتوبە. مۇندا ءبىر اي ىشىندە ءوسىم 3 پايىزعا جەتىپ, ءبىر شارشى مەتر 356 454 تەڭگە بولعان. تۇركىستاندا باعا 2,9 پايىزعا كوتەرىلىپ, 387 697 تەڭگەگە جەتكەن. ال كوكشەتاۋدا جاڭا باسپانانىڭ شارشى مەترى 2,3 پايىزعا قىمباتتاپ, 358 868 تەڭگە بولعان.

ەلدەگى ەڭ قىمبات تۇرعىن ءۇي نارىعى ءالى دە الماتىنىڭ ەنشىسىندە قالىپ وتىر. مۇندا جاڭا پاتەردىڭ ءبىر شارشى مەترى 733 375 تەڭگەگە جەتكەن. استانا دا قالىسار ەمەس: ەلورداداعى جاڭا تۇرعىن ءۇيدىڭ شارشى مەترى 731 990 تەڭگە بولىپ تۇر. قايتالاما نارىقتا باعا شارىقتاعان قالا – كوكشەتاۋ. مۇندا ءوسىم ءبىر ايدا 4,2 پايىزعا جەتىپ, ءبىر شارشى مەتر 369 307 تەڭگە بولعان. قاراعاندىدا باعا 3,4 پايىزعا, جەزقازعاندا 3,3 پايىزعا كوتەرىلگەن. ال ەلوردادا كەرىسىنشە, ەسكى پاتەرلەردىڭ باعاسى 0,4 پايىزعا تومەندەپ, شارشى مەتر قۇنى 728 903 تەڭگە بولعان. الماتىدا بۇل سەگمەنتتەگى باعا تاعى 2 پايىزعا ءوسىپ, 746 967 تەڭگەگە جەتتى. جالدامالى پاتەر نارىعى دا جۇرتتىڭ قالتاسىن قىسا تۇسكەندەي. اقتاۋدا ءبىر اي ىشىندە جالداۋ اقىسى 3,6 پايىزعا ءوسىپ, شارشى مەتر 3 957 تەڭگە بولعان. جەزقازعاندا ءوسىم 3,1 پايىز بولسا, شىمكەنتتە 2,9 پايىزعا جەتكەن. ال پاتەر جالداۋ ەڭ قىمبات قالا ءالى دە الماتى بولىپ تۇر. مۇندا ءبىر شارشى مەتردى جالعا الۋ قۇنى 5 824 تەڭگەگە جەتكەن. استانادا بۇل كورسەتكىش – 5 529 تەڭگە.

باعامداساق, قازىر تۇرعىن ءۇي نارىعى جاڭا تەپە-تەڭدىك ىزدەپ جاتىر. مەملەكەت يپوتەكانى ارزانداتۋعا تىرىسىپ وتىر. بىراق بانك­تەر تاۋەكەلدەن قورقىپ, تالاپتى كۇشەيتەدى. مەملەكەت بىرنەشە پاتەرگە سالىق سالۋدى قاراستىرۋدا. بىراق بۇل جالداۋ باعاسىنىڭ وسۋىنە الىپ كەلۋى مۇمكىن. ال وسىنىڭ ورتاسىندا قاراپايىم حالىق تاعى دا باسپانانىڭ قولجەتىمدى بولۋىن كۇتىپ وتىر.